Stoomboot
Een stoomboot of stoomschip is een schip dat wordt aangedreven door een stoommachine of een stoomturbine. Aanvankelijk dreef de stoommachine een scheprad aan (raderstoomboot), vanaf 1836 kwam het schroefstoomschip (een stoomboot met scheepsschroef) op.
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
De eerste stoomboot was de Pyroscaphe (1783) ontworpen door de Fransman Claude François Jouffroy d'Abbans. Hij had in 1778 al een scheepje ontworpen, de Palmipède, waarbij een stoommachine roterende roeiriemen aandreef. In 1704 had zijn landgenoot Denis Papin een door een stoommachine aangedreven roeiboot ontworpen. In 1737 bouwde Jonathan Hulls een stoomboot die twee schoepraderen aan de achtersteven had.
De North River Steam Boat, in 1807 ontworpen door Robert Fulton, was de tweede stoomboot die op commerciële basis geëxploiteerd werd. Het schip, door latere generaties veelal de Clermont genoemd, maakte op 17 augustus haar eerste reis van Albany naar New York, en voerde op de rivier de Hudson een lijndienst uit.
De stoomboot wordt evenals de stoomtrein aangedreven door een stoommachine. Water wordt verhit tot stoom wat dan de kracht levert voor de aandrijving van de schroef of het schoepenrad.
Aangezien zeewater niet geschikt is voor een stoommachine, hebben zeeschepen een installatie om de stoom weer tot water te condenseren en opnieuw te gebruiken. Stoommachines op het land hebben zo'n installatie zelden, omdat vers water daar makkelijker verkrijgbaar is.
Als brandstof werd aanvankelijk steenkool gebruikt. Later werden voor de opwekking van stoom overwegend oliegestookte ketels toegepast, en de vervuilende koleninstallaties komen op schepen praktisch niet meer voor. De recentste methode voor het opwekken van stoom is de kerncentrale. Een atoomonderzeeër is derhalve strikt genomen een stoomschip.
In het midden van de 19e eeuw werden stoomboten nog niet als schepen gezien. Een Rotterdamse 'Ordonnantie' inzake 'diepgeld', die wij nu een havengeldverordening zouden noemen, maakte uitdrukkelijk onderscheid tussen 'Stoombooten, Schepen en andere Vaartuigen'. Die 'Schepen' waren zeilschepen.[1]
Geslacht [bewerken]
Bij gebruik van de afkorting 'ss' ontstaat nog wel eens onduidelijkheid of het lidwoord 'de' of 'het' moet worden gebruikt. Zo duiden bijvoorbeeld de eigenaren en (ex)opvarenden van de Rotterdam het schip bij gebruik van de afkorting 'ss' uitsluitend[bron?] aan als 'het SS Rotterdam'.[2] Het gebruik is de naamgeving en wijze van aanduiding van eigenaren/makers/gebruikers te volgen.[bron?]
De Taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal is van mening dat zowel 'de' als 'het' mogelijk is. Op 22 oktober 2012 gaf de Taaladviesdienst per e-mail het volgende antwoord op een taalvraag:
- "Beide lidwoorden zijn te verdedigen in ‘de/het ss Rotterdam’. ‘Ss’ staat voor het onzijdige woord ‘stoomschip’. ‘De stoomschip (de) Rotterdam’ is niet juist; alleen ‘het stoomschip (de) Rotterdam’ is mogelijk.
- In de praktijk wordt echter meestal de afkorting ‘ss’ gebruikt; we zeggen bovendien ook ‘es-es’, en niet ‘stoomschip’. Dat maakt het goed verdedigbaar om ‘de Rotterdam’ als kern van de zelfstandignaamwoordgroep ‘ss Rotterdam’ te beschouwen. In dat geval is het lidwoord ‘de’ ook mogelijk. Wij hebben dan ook geen bezwaar tegen een zin als ‘Wij zijn op weg met de ss Rotterdam.’
- Wij zijn het met u eens dat dit veel gewoner klinkt."
Bekende stoomboten [bewerken]
Zie ginds komt de stoomboot [bewerken]
De stoomboot waarmee Sinterklaas ieder jaar uit Spanje komt, komt uit het gedicht Sint Nikolaas en zijn knecht (1850) van het Amsterdamse schoolhoofd Jan Schenkman, dat in 1912 op muziek werd gezet. Destijds was een stoomboot iets heel moderns, tegenwoordig doet het juist erg ouderwets aan.
 |
Zie de categorie Steamships van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
Bronnen, noten en/of referenties
|
|
Beluister |
(info) |
