Tufsteen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Tuffieten in de Eifel. De jongere tuffiet (rechts) is discordant afgezet over de oudere tuffiet (links). De hoekdiscordantie geeft aan dat de tuffieten van twee verschillende bronvulkanen afkomstig zijn.

Tufsteen[1], tuf of tuffiet is een sedimentair gesteente van vulkanisch materiaal; vulkanoklastisch gesteente. Het kan bestaan uit verschillende componenten, maar de matrix is vulkanische as. Hierin zijn gesteentefragmenten van de vulkaan of het omringende gesteente te vinden. Ook vulkanisch glas (obsidiaan) wordt in tuffiet aangetroffen.

Ontstaan[bewerken]

Tuffieten worden afgezet rond explosieve vulkanen, waar as en puin de atmosfeer in gestoten wordt (de tefra), vaak met materiaal van eerdere afzettingen erbij, en neerkomt met de gesteentefragmenten "drijvend" in de asmatrix. Omdat de grootste en zwaarste brokstukken het dichtst bij neervielen, is het materiaal dat het verst van de bronvulkaan werd afgezet het fijnst en meest gelijkmatig afgezet. Na verloop van tijd verhardde dit puin doordat water in de laag drong en ermee reageerde, waardoor tufsteen ontstond. Er zijn tufsteenformaties bekend van 230 km² met een gemiddelde dikte van 30 meter. [2]

Mooie en geologisch jonge (midden-Tertiair tot Pleistoceen ouderdom) voorbeelden zijn te vinden in de Eifel.

Gebruik[bewerken]

Huis uit Tufsteen, Rieden, Eifel, Duitsland
In deze close-up zijn goed verschillende xenolieten te herkennen; restanten van andere gesteenten in een matrix van vulkanische as

Tufsteen is een relatief zachte steensoort die gemakkelijk te bewerken is. Andere benamingen voor tufsteen zijn duifsteen en dufsteen. Gemalen tufsteen noemt men tras. Tras wordt toegevoegd aan metselspecie om te zorgen voor een vaster en waterdicht metselwerk.

In de Middeleeuwen werd het in Nederland vaak gebruikt als bouwmateriaal. Het werd toen vooral gewonnen in de Eifel en verhandeld via plaatsen als Utrecht en Deventer, waarnaar het over de Rijn en IJssel werd verscheept. Vanaf de dertiende eeuw werd het tufsteen steeds vaker vervangen door andere steensoorten die uit de plaatselijke omgeving konden worden betrokken zoals bakstenen.

Bij de bouw van kasteel Vredenburg in Utrecht in de 16e eeuw werd ook tufsteen gebruikt. De Italiaanse stad Orvieto is op een hoog plateau van tufsteen gebouwd.

Soorten tuf[bewerken]

Er bestaan meer dan 5000 soorten tufsteen, in vele kleurschakeringen en hardheidsgraden, die ofwel worden ingedeeld naar de samenstelling (porfiertuf, basalttuf, trachiettuf en leuciettuf); ofwel naar de vindplaats. [3] In Nederland zijn met name de Duitse tuffen veel toegepast, met name

Recenter is ook de Italiaanse tuf Peperino toegepast:

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Ook dofsteen, dufsteen, duifsteen, duigsteen, duisteen, tofsteen, tuifsteen of tuitssteen. Zie WNT: TUFSTEEN (1971)
  2. Natuursteen in Monumenten, A. Slinger/H. Janse/G. Berends, Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist, tweede druk, p 27
  3. Slinger, Natuursteen in Monumenten