Deventer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Deventer

Gemeente in Nederland
Situering
Hoofdplaats	Deventer
Provincie	Overijssel
Coördinaten	52°15' NB 6°9' OL
Algemeen
Oppervlakte	134,37 km²
- land	131,31 km²
- water	3,06 km²
Inwoners (31 mei 2009)	97.933? (746/km²)
Naam inwoners	Deventenaren
Belangrijke verkeersaders	A1 N337 N344 N348 en de spoorlijnen Arnhem-Deventer-Zwolle, Apeldoorn - Deventer en Deventer - Almelo
Partnerstad	Sibiu en Tartu
Politiek
Burgemeester (lijst)	Andries Heidema (ChristenUnie)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006)	€ 12.500 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008)	€ 199.000
WW-uitkeringen (2007)	20 per 1000 inw.
Autobezit (2007)	414 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	7400-7438
Netnummer(s)	0570
CBS-code	0150
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Website	www.deventer.nl
Zonsondergang bij Deventer met blik op de Sint-Lebuïniskerk.
Nederland

Deventer ( uitspraak (info·uitleg)) (Nedersaksisch: Deaventer, Dèventer in IJA-spelling of Demter) is een stad, gemeente en oude Hanzestad in het oosten van Nederland en in het zuidwesten van de provincie Overijssel. De stad is gelegen aan de IJssel.

Deventer is een van de vijf oudste steden van Nederland en heeft een lange geschiedenis. De plaats staat al in 9e eeuwse bronnen van het bisdom Utrecht vermeld. In een oorkonde uit 877 wordt gesproken over zeven hoeven in Daventre portu ^[1] (de haven bij Deventer). In 952 wordt Deventer in een schenkingsoorkonde van keizer Otto I als stad vermeld.^[2] Nadat de plaats in de loop der tijd steeds meer rechten en privileges had verworven, ontving ze in 1123 van keizer Hendrik V de beschikking over de gemeentelijke gronden. Dit wordt door historici beschouwd als het moment van verkrijgen van stadsrechten door de inwoners.^[3] De stad heeft het oudste stenen huis, het oudste wandelpark en de oudste wetenschappelijke bibliotheek (Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek) van Nederland.

De gemeente Deventer grenst in het noordwesten aan de gemeente Olst-Wijhe, in het noordoosten aan Raalte, in het oosten aan Rijssen-Holten, in het zuiden aan Lochem (Gelderland) en in het westen aan Voorst (Gelderland). In het zuiden van de gemeente mondt de Schipbeek uit in de IJssel. Deventer is na Zwolle de grootste stad van Salland.

[bewerken] Etymologie

De naam Deventer wordt etymologisch toegeschreven^[1] aan dat het in de 8e eeuw of nog eerder is ontstaan als samenstelling van twee Oudsaksische vormen. De naam zou dan zijn ontstaan uit *deve-treo, wat zoiets betekende als "aan een waterloop gelegen geboomte". Daarbuiten staat wel eens verhaald dat Deventer zijn naam dankt aan het stadje Daventry in Engeland, waar de christelijke missionaris Lebuïnus (Liafwin) vandaan zou zijn gekomen, of naar een met hem meegereisde bevriende monnik met de naam Davo^[1].

Gezien de politiek overwegend links georiënteerde bevolking werd Deventer vroeger wel aangeduid als 'Moskou aan de IJssel'. Ook spreekt men wel van 'Koekstad', vanwege de bekende Deventer koek.

[bewerken] Geschiedenis

Zie Geschiedenis van Deventer voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op het huidige grondgebied van de gemeente Deventer zijn restanten gevonden uit de Romeinse tijd. In het stadsdeel Colmschate lag in de Romeinse tijd een Germaanse nederzetting. Tijdens opgravingen zijn Romeinse munten uit de 3e en 4e eeuw gevonden, evenals een beeldje van de Romeinse godin Victoria.

Vanaf de 8e eeuw is de plek waar Deventer nu ligt vrijwel continu bewoond. De IJssel speelde een belangrijke rol voor jagers, vissers, boeren en veehouders, die zich vestigden op de oever. Waarschijnlijk is de stad gesticht door de later heilig verklaarde Angelsaksische missionaris Lebuïnus (Liafwin), die in 768 de IJssel overstak, en een houten kerkje stichtte op de plek waar nu de naar hem genoemde Grote of Lebuïnuskerk staat. Het is zelfs mogelijk dat Deventer zijn naam dankt aan het stadje Daventry in Engeland, waar St. Lebuïnus vandaan zou zijn gekomen, of naar een met hem meegereisde bevriende monnik met de naam Davo. Deventer bleef een religieus centrum binnen het bisdom Utrecht en ontwikkelde zich tot de hoofdplaats van het Oversticht.

Aangezicht op Deventer omstreeks 1550

Tussen 1000 en 1500 werd Deventer een bloeiende handelsstad, die deel uitmaakte van het Hanzeverbond. De stad was ook een havenstad. Grote schepen konden aan de kade aanleggen. De Schipbeek mondde vroeger uit aan de zuidkant van het centrum en vormde een natuurlijke haven. Ook werden er vanaf deze tijd vestingwerken gebouwd om de stad te kunnen verdedigen. In 1559 werd de stad voor enkele decennia zetel van een rooms-katholiek bisdom.

De stad was een belangrijk centrum voor religieuze hervorming, met name doordat het de geboorteplaats is van frater Geert Grote, grondlegger van de beweging van de Moderne devotie die van grote invloed was op Thomas a Kempis en later op Desiderius Erasmus. Alexander Hegius, de belangrijkste leerling van Rudolf Agricola, was rector van de Latijnse school in Deventer van 1483 tot 1493. Tot ongeveer 1500 was de stad het belangrijkste humanistische boekdrukcentrum van Noord-Europa.

In de Tachtigjarige Oorlog werd Deventer veroverd door Maurits. Dit gebeurde in 1597 dat in de periode valt dat achteraf bekend werd als Maurits' Tien Jaren. Door de inname van de stad door Staatse troepen, kwam het bestuur van de stad ook in handen van protestanten.

Het Koerhuis in 1744

In 1783 werd er in Deventer een vrijkorps opgericht met radicaal-liberale ideeën, dat uitging van meer invloed van het volk op het bestuur. In 1795 werden in heel Nederland de beginselen van vrijheid, gelijkheid en broederschap ingevoerd.

In de Franse tijd, op 4 mei 1809, bracht koning Lodewijk Napoleon een bezoek aan Deventer. Hij werd rondgeleid bij een aantal bedrijven, onder andere bij Bussink, de bakkerij op de Brink. Hij kreeg de koek te proeven en plaatste meteen een bestelling. Toen hij vertrok vergat hij te betalen, zoals een koning betaamt, maar daar werd hij meteen door de vrouw van de bakker op gewezen. Lodewijk Napoleon stond positief tegenover Nederland, en probeerde hoewel hij zelf natuurlijk Franstalig was, toch Nederlands te spreken. In Deventer zei hij per ongeluk: "Ik, uw konijn" in plaats van "Ik, uw koning".

In de Tweede Wereldoorlog had de stad het zwaar te verduren, ze is verschillende malen door de geallieerden gebombardeerd, met honderden burgerslachtoffers als gevolg. Van de circa 11.000 woningen bleven er slechts 2.500 onbeschadigd. Met name het gebied rond de strategisch belangrijke bruggen werd door bommen getroffen; ook het historisch stadscentrum liep daarbij grote schade op. Vlak voor het moment van de daadwerkelijke bevrijding op 10 april 1945 vond in de stad het Twentol-drama plaats, waarbij zeven verzetstrijders om het leven kwamen.

Na de Tweede Wereldoorlog werd hard gewerkt aan de wederopbouw. Naast de bruggen voor het weg- en spoorvervoer werd een sluis aangelegd, de Prins Bernhardsluis, om zo de binnenvaart te bevorderen.^[4] Sinds 1951 verbindt deze de IJssel met het basiskanaal.

Vanwege de politieke verhoudingen werd Deventer in de 20e eeuw door sommigen 'Moskou aan de IJssel' genoemd. De bevolking bestond tot in de jaren zeventig voor een groot deel uit arbeiders die werkzaam waren in de grote textiel-, metaal-, en andere fabrieken.

[bewerken] Vorming grondgebied Deventer

Deventer op een kaart uit 1652. Het stratenpatroon is vandaag de dag nog hetzelfde

Het bestuur van de stad Deventer strekte zich ook uit tot een ruim gebied buiten de vesting. In deze zogenoemde stadsvrijheid of wigbold gold het stadsrecht. Het was plattelandsgebied waar de grootburgers en stadsboeren hun vee konden weiden. Daarnaast waren er vaak tuinderijen (hoven), zoals op de Worp aan de andere zijde van de IJssel. Bij bestudering van de gemeenteatlas van de provincie Overijssel uit 1867 is te zien dat het gebied van de oude stadsvrijheid, het toen nog onbebouwde deel van de nieuwe gemeente, bestaat uit:

• aan de noordkant de Ossen- en Zandweerd;
• aan de oostzijde Borgele en de Keizerslanden tot grofweg Overstichtlaan, Lebuinuslaan, Margijnenenk, van Oldenielstraat, en vandaar af schuin door naar de Schoutenweg, de Brinkgreverweg en de Rielerweg;
• aan de zuidkant de Bergweiden begrensd door de Snippelingsdijk en de Schipbeek;
• en aan westkant aan de overzijde van de IJssel, de Worp en de Bolwerksweiden.

Naast dit gebied voerde de stad Deventer van 1576 tot 1811 ook het bestuur over de uitgestrekte landelijke gebieden van het schoutambacht Colmschate. Het recht daartoe had zij verkregen van koning Filips II toen het bestuur nog spaansgezind was. In 1591 kreeg de stad een protestants en staatsgezind bestuur, na de verovering door prins Maurits. De overgang naar een staatsgezind bestuur veranderde niets aan de bestuurlijke organisatie. Pas in 1811 werd het schoutambt Colmschate weer verzelfstandigd en kwam het te vallen onder de nieuwe plattelandsgemeente Diepenveen. Deventer werd zelf in 1851 een gemeente in de zin van de gemeentewet uit 1848. Het grondgebied van de gemeente Deventer, inclusief het gebied van de stadsvrijheid, is tot 1960 min of meer ongewijzigd gebleven.

Na de invoering van de vestingwet (1874) werden de Nederlands steden ontheven van hun plicht om hun vestingwerken te onderhouden. Het tot die tijd direct buiten de oude vesting vrij te houden schootsveld mocht vanaf toen ook bebouwd worden (voor zover dat incidenteel en praktisch gezien al niet het geval was). De eerste wijken die hier eind 19e eeuw ontstonden waren de Molenbelt en de Ossenweerd. De eerste industrie vestigde zich aan de zuidoost kant van de oude vesting, langs het spoor en de oude haven. Wat later ook aan de noordwest zijde langs de IJssel.

Eind jaren vijftig had de bebouwing de grenzen van de gemeente bereikt. In 1960 werd voor verdere uitbreiding daarvan een klein deel van de gemeente Diepenveen geannexeerd. Het is het gebied dat nu de wijken Keizerslanden (begin jaren zestig), Borgele (midden jaren zestig) en de Platvoet (eind jaren zestig) beslaat. Alles bij elkaar grofweg het gebied tot aan (bewesten) de Zandwetering.

Nadat eind jaren zestig een plan om de stad uit te breiden over de IJsel, het zgn. Dubbelstadplan, niet haalbaar werd geacht richtte Deventer zijn blik weer naar het oosten. In 1974 werd wederom een deel van Diepenveen geannexeerd. Aanvankelijk was de inzet van de gemeente Deventer om heel Diepenveen te annexeren maar het bleef bij het zuidoostelijke edoch substantiële deel van deze gemeente rond de kern Colmschate. Men was hier in 1972 al begonnen met de bouw van de wijk het Oostrik.

Bij gemeentelijke herindelingen in 1999 en 2005 werd achtereenvolgens eerst de hele gemeente Diepenveen en daarna de hele gemeente Bathmen aan Deventer toegevoegd.

[bewerken] Geografie

[bewerken] Stadsparken

Het Rijsterborgherpark, ook wel bekend als het "Oude Plantsoen"

Deventer telt verschillende parken. Het buitendijks gelegen Worpplantsoen is het oudste stadswandelpark van Nederland. Het gebied aan de overkant van de IJssel (de Worp) was al in 1578 langs paden en wegen beplant met bomen. In de 17e eeuw ontstonden er steeds meer hoven (tuinen), compleet met tuinhuisjes. In 1699 werd voor het eerst melding gemaakt van een plantage (park) aan de IJsseloever. Nadat de Fransen het park en de bebouwing in 1813 hadden verwijderd, werd een nieuw park aangelegd in 1816.^[5] Na een overstroming van de IJssel in 1929, besloot de gemeente Deventer om een dijk aan te leggen. Dit leidde er toe dat op de tuinen een ware woonwijk verrees met de naam De Hoven.

Een ander park is het "Oude Plantsoen", dat officieel het Rijsterborgherpark heet en aan de voormalige buitengracht tussen spoorbaan en binnenstad ligt. Het is aangelegd nadat in de 19e eeuw de Deventer vestingwerken waren ontmanteld. Het park werd rond 1880 ontworpen door de bekende landschapsarchitect Leonard Springer. Tussen het groen staan op een aantal plaatsen kunstwerken, een Vogeleiland met allerhande pluimvee, een paviljoen en een muziekkoepel. Het Rijsterborgherpark is een rijksmonument.

Het Nieuwe Plantsoen is na 1893 bij de aanleg van de Deventer waterleiding ontstaan als waterwingebied. Ook deze aanleg werd ontworpen door L. Springer. Het herbergde een drinkwaterpompstation, een watertoren en een school (de rijks-hbs) met sportvelden. In de jaren zestig van de vorige eeuw werd het park uitgebreid met een hertenkamp. Het park had lang te lijden van achterstallig onderhoud, maar begin 21e eeuw is hiervan veel goedgemaakt.

Het Gooikerspark is in 2008 een park in aanleg, gelegen tussen de nieuwe oostelijke woonwijken. Het is ongeveer 20 hectare groot. Centraal erin gelegen zijn het natuur- en milieueducatiecentrum 'De Ulebelt' met kinderboerderij.

Kleinere parken zijn de Jan Luykenkolk, het Wezenlandpark, het Godebaldpark en Park Braband. Natuurgebieden aan de stadsrand zijn het eind 20e eeuw ontwikkelde uiterwaardengebied Ossenwaard en een nabij het Overijssels kanaal rond de Douwelerkolk gelegen voormalig landgoed.

[bewerken] Wateren

De nederzetting Deventer is ooit gesticht op een rivierduin aan de IJssel. Deze rivier heeft in de loop der eeuwen een grote rol gespeeld voor de stad. Niet alleen handel kon makkelijker plaatsvinden door deze waterweg, maar de tol die de schepen moesten betalen om langs Deventer te varen, leverde de stad veel geld op. Dit recht, onderdeel van het katentol, had de stad in 1241 in erfpacht gekregen van de abdij in Elten.^[6] Deventer heeft ook nadelen gehad van de IJssel, doordat de rivier diverse keren is overstroomd. Tegenwoordig heeft Deventer een waterkering, maar de Welle staat met hoogwater nog geregeld onder water. Door dijkdoorbraken van de IJssel zijn in en rondom de huidige stad vele kolken ontstaan, zoals de Douwelerkolk en de Klinkenbeltskolk.

Naast de IJssel kent Deventer nog een groot aantal wateren. De Schipbeek is een deels in opdracht van de stad Deventer gegraven beek die in Duitsland ontspringt en bij Deventer in de IJssel uitmondt. In vroeger tijd was de beek bevaarbaar waardoor onder meer hout en Bentheimer zandsteen aangevoerd kon worden. Een andere waterweg die voor de scheepvaart werd aangelegd en in Deventer in de IJssel uitmondt is een zijtak van het Overijssels kanaal. Deze is halverwege de 19e eeuw gegraven en in 1858 geopend. Hierdoor stond Deventer in verbinding met een groot kanalenstelsel door Overijssel. Ten oosten van Deventer begint in de Gooiermars de al in de 13e eeuw gegraven Zandwetering. Aangelegd om overtollig water af te voeren dat door bedijking van de rivier niet meer rechtstreeks in de IJssel kon vloeien, krijgt ze nu steeds meer de functie van waterberging en natuur- en recreatiegebied. De Zandwetering vormt voor een groot deel de noordoostenlijke grens van de 20e eeuwse bebouwing van de stad Deventer.

[bewerken] Wijkoverzicht

Deventer is bestuurlijk opgedeeld in vijf stadswijken, Wijk 6 is het buitengebied. Elke wijk kent meerdere wijkjes en buurten met vaak een rijke geschiedenis en bepaalde bijzonderheden. Hieronder een korte weergave van de vijf stadswijken en een beschrijving van een aantal van de kleine wijkjes en buurten.

[bewerken] Wijk 1

De oude Binnenstad en de wijk De Hoven, ook wel de Worp vormen samen Wijk 1. De Hoven is de enige wijk van Deventer aan de linkerzijde van de IJssel.

[bewerken] Wijk 2

Wijk 2 bestaat Zandweerd Zuid, de Driebergenbuurt en het Rode Dorp, Voorstad Centrum, Voorstad Oost en Bekkumer. De buurten zijn ontstaan na het vervallen van de Vestingwet in 1874. De buurten zijn ten noorden van de spoorlijnen naar naar Apeldoorn en Arnhem aangelegd en vormen als het ware een schil om de binnenstad. Wijk 2 wordt dan ook wel de 'Oude Schil' genoemd.

Straat in het Rode Dorp

[bewerken] Rode Dorp

Het Rode dorp is een vroeg twintigste eeuwse woonwijk. Ze is ruwweg gelegen tussen de Boxbergerweg, de Diepenveenseweg, de Hoge Hondstraat en de spoorlijn Deventer-Zwolle. De wijk telde na voltooiing zo'n 680 woningen, waarvan zo'n 110 met winkel of ander bedrijfje aan huis. Een groot gedeelte heeft rode daken, vandaar de naam. Het zijn naar huidige maatstaven kleine rijtjeshuizen en bijna allemaal huurwoningen. In 2006 woonden er ongeveer 2000 mensen, waarvan 38% van niet Nederlandse afkomst.

Na opheffing van de Vestingwet in 1874 kon Deventer buiten oude stad woningen bouwen voor de vaak in krotten in stegen en gangen behuisde arbeidersklasse. De eerste woningen verrezen uit particulier initiatief, maar vanaf 1913 worden op de Deventer Enk de grotere complexen van de "Vereniging tot Verbetering van den Woningtoestand in de gemeente Deventer" en de "Gemeentelijke woningstichting" gebouwd. De gemeente sloot voor de financiering een hypotheek af met een looptijd van maar liefst 75 jaar.^[7]

Rond 1975 was in de wijk een forse renovatie noodzakelijk. Onder meer werd aan de achterzijde van veel huizen een nieuwe keuken plus natte cel en een schuurtje gebouwd. Hoewel de meeste woningen anno 2009 bouwkundig nog in redelijke staat zijn, is de wijk weer aan een flinke opknapbeurt toe. Het is echter niet zeker of het daar van komt. Er zijn rond de eeuwwisseling in de gemeente al verschillende van deze wijken gesloopt en de woningcorporatie sluit niet uit dat ook het Rode Dorp zijn langste tijd gehad heeft. De meeste bewoners zouden daar niet blij mee zijn, want er is een groot tekort aan betaalbare woningen in Deventer.

[bewerken] Wijk 3

Ook ten oosten van de oude binnenstad werd na het vervallen van de Vestingwet een aantal woonbuurten gebouwd. De buurten die onder Wijk 3 vallen zijn de Raambuurt, Buitengracht, Knutteldorp, Pothoofd, Hoornwerk, Bergweide, Deltabuurt en de Rivierenbuurten.

Oorspronkelijke tekening voor Knutteldorp

[bewerken] Knutteldorp

Knutteldorp werd aangelegd op een stuk grond dat voordien dienst deed als verdedigingswerk. De aanleg vond plaats tussen de jaren 1921 en 1930 in opdracht van de Vereeniging tot Verbetering van den Woningtoestand. Het dorp is ontworpen in een tuindorp-concept door architect W.P.C. Knuttel en telde destijds 334 arbeiderswoningen. De toegangspoorten gelden als belangrijkste uiterlijke kenmerk van het dorp.^[8] Bewoners van Knutteldorp waren met name arbeiders die werkten in de fabrieken van de Raambuurt. In het dorp ontstond een eigen identiteit, dat afweek van de oorspronkelijke "Deventenaar". Dit mede werd bevorderd doordat Knutteldorp haar eigen winkels en voorzieningen had. In de loop der tijd is de stad Deventer flink uitgebreid. Hierdoor is Knutteldorp ingeklemd komen te liggen tussen het Pothoofd, Raambuurt en het Havenkwartier, dat onderdeel is van het bedrijventerrein Bergweide. In de jaren zeventig is het dorp grondig gerestaureerd.

Huidige aanblik van het Pothoofd, gezien vanuit Lebuïnustoren, nov. 2004. De pothoofdflats (bruin) zijn goed zichtbaar. Het pothoofd begint achter de brug en eindigt voor de sluizen. De wijk is smal en flink ingeklemd tussen IJssel, Knutteldorp en Raambuurt.

[bewerken] Pothoofd

Zie Pothoofd voor het artikel over de geschiedenis van deze buurt

Ten zuiden van het centrum, ingeklemd tussen de IJssel, de Raambuurt en Knutteldorp, ligt de buurt het Pothoofd. Vroeger een overslagkade, nu staan er zes appartementenflats van de Belgische architect Jo Crepain. Het stratenpatroon is flink veranderd. Grote kranen en silo's hebben hier ooit gestaan en er was een spooremplacement. Stoomtrams vertrokken er naar Zutphen, Borculo en Emmerich. Het stationsgebouw, nu het wijkgebouw van Speeltuinvereniging 'Wijk16', is één van de weinige plekken die nog 'houvast' geven naar de bedrijvigheid van toen. Op dit terrein is in de 18e eeuw - door de scheepvaart op Amerika en de overslag van graan op de kade van het Pothoofd - als adventiefplant de Kleine teunisbloem terecht gekomen. In Deventer werd deze bloem daarom Pothoofdplant genoemd. Sindsdien kennen we in de biologie de naam Pothoofdplant voor onopzettelijk van elders aangevoerde plant.

[bewerken] Wijk 4

Wijk 4 bestaat voornamelijk uit naoorlogse woonwijken. Zandweerd-Noord, Platvoet, Borgele, Tuindorp, Landsherenkwartier, Oranjekwartier en de Ziekenhuisbuurt vallen onder wijk 4.

[bewerken] Wijk 5

Na de annexatie van grondgebied van de voormalige gemeente Diepenveen wordt het grootste deel van Wijk 5 gebouwd. De wijk bestaat uit Colmschate Zuid ( Dorp Colmschate, Snippeling, Veldpape, Oxerhof, Bannink, Colmschater Enk, Bramelt, Roessink, Essenerveld en Swormink), Colmschate Noord ( Oostrik, Blauwenoord, Groot Douwel, Klein Douwel) en De Vijfhoek (Op en Haar, Steinvoorde, Graveland , Jeurlink, Fetlaer en Spikvoorde).

Zie verder Colmschate

[bewerken] Demografie

Bevolkingspiramide van Deventer in 2008

In 2004 had de toenmalige gemeente Deventer 92.142 inwoners en de gemeente Bathmen had er nog eens 5.328. Volgens de telling van het Centraal Bureau voor de Statistiek telt de totale gemeente Deventer op 31 mei 2009 een inwoneraantal van 97.933

* inclusief Colmschate (officiële kern) en De Hoven met buitengebied

Buurtschappen (onofficiële kernen): Dortherhoek (220), Frieswijk en Averlo (500), Loo (720), Oude Molen (100), Rande (160), Tjoene (220) en Zuidloo (260).

[bewerken] Politiek en bestuur

Deventer Stadhuis

[bewerken] Gemeenteraad

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 17 november 2004 werd een college van burgemeester en wethouders gekozen voor de periode 2005-2010. Deze verkiezingen waren eerder dan in de rest van Nederland, omdat de gemeente Deventer samengevoegd was met de voormalig gemeente Bathmen. De volgende gemeenteraadsverkiezing zullen in 2010 weer gelijktijdig zijn met gemeenteraadsverkiezingen in de rest van Nederland.

De laatste verkiezingen leverden de volgende zetelverdeling op:^[9]

* Algemeen Deventer Belang is een samenvoeging van de partijen Algemeen Belang Diepenveen en Deventer Belang. Sinds 2006 doen ze mee onder de naam Algemeen Deventer Belang aan de gemeenteraadsverkiezingen van Deventer.^[10]

[bewerken] College van B&W

Het college wordt gevormd door een coalitie van de partijen PvdA, CDA, VVD en GroenLinks. De coalitie heeft 25 van de 37 zetels in handen. Op 11 februari 2009 viel het college door onenigheid over de locatie van een nieuw stadhuis en een nieuwe bibliotheek.^[11] Oud-D66-politicus Jan Terlouw kreeg de taak een lijmpoging te ondernemen.^[12] Deze lijmpoging bleek succesvol.

Het College van Burgemeester en Wethouders bestaat uit zes personen: De voorzitter van het college van B&W is burgemeester:

• Andries Heidema (ChristenUnie) en heeft onder meer in zijn portefeuille: algemeen bestuur, openbare orde en veiligheid, coördinator Grotenstedenbeleid, coördinator wijkaanpak en Internationaal beleid. Hij bekleedt de functie sinds 4 juli 2007.^[13]

Zie ook: Lijst van burgemeesters van Deventer

De volgende vijf personen zijn wethouders van de gemeente Deventer:

• Gosse Hiemstra (CDA), wethouder van Financiën en Plattelandsontwikkeling
• Marco Swart (VVD), wethouder van Ruimtelijke ordening en Onderwijs
• Jos Fleskes (PvdA), wethouder van WMO, Opvang en zorg en Werk en inkomen.
• Gerrit Berkelder (GroenLinks), wethouder van Openbare ruimte, Verkeer en vervoer, Milieu en Sport.
• Andries van den Berg (PvdA), wethouder van Economische zaken en Toerisme en recreatie sinds 2007.

[bewerken] Stedenbanden

Deventer heeft twee partnersteden:

• Sibiu (Roemenië), sinds 2007
• Tartu (Estland), sinds 1990

[bewerken] Cultuur

[bewerken] Bezienswaardigheden

Zie ook: Lijst van rijksmonumenten in Deventer

Deventer, de Waag aan de Brink

Deventer, Bergkerk vanuit de Bergstraat

Proosdij uit 1130, het oudste stenen woonhuis van Nederland

[bewerken] Centrum

Deventer is een bezienswaardige stad met een monumentaal centrum. Het middelpunt van de binnenstad wordt gevormd door de Brink, een langgerekt marktplein omzoomd door bomen en terrassen. Het is het grootste stadsplein in Nederland en herbergt diverse monumentale panden en objecten. Een blikvanger op het plein is de Waag, een laat-gotisch waaggebouw uit 1528 dat nu het Historisch Museum Deventer huisvest. Midden op het plein staat de Wilhelminafontein, die in 1898 bij een Deventer ijzergieterij gemaakt is. Ze werd geplaatst ter ere van de kroning van koningin Wilhelmina én de aanleg van de stadswaterleiding. Voor het Penninckshuis, de toegang tot de achter de monumentale panden verborgen doopsgezinde kerk bevindt zich een standbeeld van Albert Schweitzer; de bekende tropenarts en zendeling heeft tijdens zijn leven meermalen het orgel van de Lebuïnuskerk bespeeld. Aan het plein bevinden zich verder veel horecagelegenheden.

[bewerken] Kerken

De bekendste kerk van Deventer is de Lebuïnuskerk, een laat-gotische kerk met romaanse (11e eeuwse) delen en een torenkoepel uit 1612-1613 naar ontwerp van Hendrick de Keyser. Tegen de Lebuïnuskerk aan ligt de Oude Mariakerk, die eind 13e eeuw gebouwd werd, maar al sinds 1591 niet meer als kerk in gebruik is. Het is nu een ruïne waarvan nog één zijbeuk intact is, deels verscholen achter huizen en winkeltjes.

De gotische Sint-Nicolaas- of Bergkerk, met twee romaanse westtorens, uit ca. 1200 staat op het hoogste deel van het middeleeuwse Bergkwartier, dat op een oude rivierduin gebouwd werd. Deze kerk fungeert tegenwoordig als concert- en expositieruimte.

Andere godsgebouwen zijn nog de Broederenkerk, van oorsprong een kloosterkerk uit de 14e eeuw, en de Synagoge Golstraat, een 19e eeuws gebouw, tot 1942 onderkomen van de Israëlitische gemeenschap van Deventer. Het 15e eeuwse Buiskensklooster is een voormalig zusterhuis van de Zusters van het Gemene Leven, een groep volgelingen van Geert Grote en de Moderne devotie. Nu is het in gebruik als stadsarchief en bibliotheek en heeft het een toegankelijke kloostertuin.

[bewerken] Andere gebouwen

Een andere bezienswaardigheid is het Stadhuis van Deventer aan het Grote Kerkhof, tegenover de Lebuïnuskerk, gevestigd in een 17e eeuws pand met een middeleeuwse kern. De Proosdij in de Sandrasteeg is het oudste stenen woonhuis (uit omstreeks 1130) van Nederland.

De Bolwerksmolen uit 1863, een houtzaagmolen, bevindt zich aan de overkant van de IJssel bij de Wilhelminabrug en werd in 2006 geheel herbouwd. Uit de negentiende eeuw stamt ook de watertoren, die in 1893 in neorenaissancistische stijl gebouwd werd in het Nieuwe Plantsoen en heden ten dage nog altijd in gebruik is als watertoren.

[bewerken] Wijken

Het Bergkwartier is een van oorsprong middeleeuws stadsdeel met veel gerestaureerde woonhuizen en winkels. In 2007 werd een huizenrij aan de Walstraat doorbroken om een loopdoorgang naar het nieuwe winkelcomplex Het Boreel te maken. Hierbij stuitte men op resten van een oude stadsmuur met tufstenen toren, daterend uit de 13e eeuw. Daarnaast werden er twee kleinere traptorens gevonden. Het geheel werd begin november 2009 helemaal opgegraven.^[14]

Net buiten de voormalige Bergpoort ligt de Raambuurt, een 19e eeuwse industriewijk. Onder andere de Deventer IJzerindustrie Nering Bögel was hier gevestigd. Een voormalige graansilo is thans in gebruik als depot voor archeologische vondsten. Tussen de verkeersbrug en de spoorbrug loopt langs de IJssel de deels verlaagde Wellekade. Deze voormalige havenkade telt een aantal aanlegsteigers en een wandelpad langs de IJssel.

[bewerken] Musea en galerieën

De twee voornaamste musea in Deventer zijn het Historisch Museum en het Speelgoedmuseum. Het Historisch Museum Deventer is gevestigd in de Waag aan de Brink. Het herbergt archeologische vondsten, schilderijen (o.a. "De Vier Evangelisten" door Hendrick ter Brugghen), zilverwerk, maquettes van de stad en materiaal over de industriële historie. ER zijn wisseltentoonstellingen over de historie van Deventer en omgeving.
Het Speelgoedmuseum is gevestigd achter het Historisch Museum in een van de historische panden van de Deventer binnenstad, en heeft veel historisch speelgoed in haar collectie. Er worden regelmatig activiteiten voor kinderen georganiseerd.

Er zijn ook nog expositieruimten, zoals het Kunstenlab, dat tijdelijke exposities van hedendaagse kunst organiseert, zowel in de eigen expositieruimtes als in de openbare ruimte. Daarnaast is het Kunstenlab een kunstuitleen, een servicebureau voor kunstenaars en bemiddelt het in atelierruimte. Het Kunstenlab is gevestigd in een verzamelgebouw voor de beeldende kunsten, waar verder Architectuurcentrum Rondeel, kunstenaarsateliers en bedrijven op gebied van cultuur en media gevestigd zijn.

Het Etty Hillesum Centrum is een expositie- en herinneringscentrum betreffende de plaats die de Joodse gemeenschap tot de Tweede Wereldoorlog innam in de stad Deventer. Het is ook een plek voor culturele-, educatie- en ontmoetingsactiviteiten gericht op verdraagzaamheid en vrijheid. De inspiratiebron daarbij is leven en werk van Etty Hillesum. Het is gevestigd in een voormalige synagoge aan de Roggestraat.

De schouwburg van Deventer

[bewerken] Kunst in de openbare ruimte

• Lijst van beelden in Deventer

[bewerken] Bibliotheken

Deventer heeft een openbare bibliotheek en leeszaal aan de Brink, met diverse nevenvestigingen in de rest van de gemeente en een Bibliobus. Het Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek aan het Klooster is de oudste wetenschappelijke bibliotheek van Nederland.

[bewerken] Theater en muziek

• Burgerweeshuis Deventer
• Deventer Schouwburg
• Theater Bouwkunde (in de seizoenen 2006/2007 en 2007/2008 het decor van de TV-uitzending Andermans Veren)
• Elegast swingcafé

Deventer op Stelten 2005

[bewerken] Evenementen

Deventer heeft een aantal karakteristieke evenementen, zoals de Deventer Boekenmarkt en het Dickens Festijn. De Boekenmarkt wordt gehouden op de eerste zondag van augustus gehouden aan de IJsselkade en op andere straten en pleinen. Het is de grootste boekenmarkt van Europa. Tijdens het Dickens Festijn is de oude binnenstad voor een belangrijk deel ingericht in 19e eeuwse stijl en wordt het bevolkt door personages uit de verhalen van Charles Dickens.

Op de avond voor de boekenmarkt vindt Poëziefestival Het Tuinfeest plaats, een openlucht poëziemanifestatie in de binnenstadstuinen rond Theater Bouwkunde. Deventer op Stelten is een straattheaterfestival door het hele centrum met tientallen deelnemende groepen en honderden voorstellingen, veelal op stelten.

Verder worden in de stad ook enkele landelijke evenementen gehouden. Zo is er de Deventer Carnavalsoptocht, die traditioneel plaats vindt op zondag. Deventer heet tijdens carnaval Stokvissengat. De Deventer Zomerkermis wordt begin juni gedurende een week gehouden en is de grootste in Oost-Nederland. Sinterklaas houdt zijn laatste jaarlijkse officiële intocht traditioneel op 5 december in Deventer.

[bewerken] Sport en recreatie

De voetbalclub Go Ahead Eagles komt uit Deventer. Het stadion van de club is "De Adelaarshorst", dat als een van de weinige voetbalstadions van een Nederlandse betaaldvoetbalclub nog in een woonwijk ligt. Go Ahead Eagles komt uit in de Eerste divisie. Deventer heeft een aantal zeer oude sportverenigingen. Zo is de Koninklijke UD (opgericht in 1875) de oudste nog bestaande veldsportvereniging van Nederland. Verder behoren ook atletiekvereniging A.V. Daventria 1906 en de Deventer Hockey Vereniging (opgericht in 1913) tot de oudste verenigingen van Nederland binnen hun sporttak. Worstelvereniging K.D.O. Deventer bestaat sinds 1913.

Sport- en recreatiecentrum "De Scheg", in 1988 geopend door Z.K.H. Prins Willem-Alexander, met onder meer kunstijsbaan, zwembad. Vanwege de komst van deze semi overdekte ijsbaan, werd de oude IJsbaan van Deventer in 1992 gesloten. Op de oude ijsbaan zijn diverse Europees- en Wereldkampioenschappen allround schaatsen gehouden.

Dwars door Deventer loopt de Europese wandelroute E11, die loopt van Den Haag naar het oosten, op dit moment tot de grens Polen/Litouwen. Ter plaatse is de E11 bekend als Marskramerpad en Handelsweg.

[bewerken] Eten en drinken

Een traditionele lekkernij is de Deventer koek.

[bewerken] Economie

[bewerken] Winkels en markten

Er zijn vele winkels en uitgaansgelegenheden in het uitgestrekte centrum rondom het grote stadsplein de Brink. Bekende Deventer winkelstraten zijn de Walstraat, de Lange Bisschopstraat (de Lange B.), de Korte Bisschopstraat (de Korte B.), de Kleine Overstraat, de Grote Overstraat, de Smedenstraat en de Nieuwstraat. Vlakbij het centrum ligt het nieuwe complex De Boreel, waarin winkels die grote vloeroppervlaktes vragen, in gehuisvest zijn. De bedoeling is om dit complex via de oude Walstraat met het centrum te verbinden. De koopavond in het centrum is op donderdag. Verspreid door de stad liggen nog verschillende andere grotere en kleinere winkelcentra, zoals de Boxbergerweg, runshopping centre De Snippeling, winkelcentrum Keizerslanden, winkelcentrum Flora (Colmschate) en winkelcentrum Vijfhoek. Omliggende dorpen hebben hun eigen winkelcentra. Alle winkelcentra buiten het centrum van Deventer houden de koopavond op vrijdag. Er zijn enkele koopzondagen in Deventer.

Deventer, de Brink

Omdat Deventer een Hanzestad was, vond er veel handel plaats in de stad. Daardoor zijn er ook vele locaties geweest, met name binnen de grachten, waar kleine markten plaatsvonden. Verschillende straatnamen herinneren aan deze tijden. Te denken valt aan de "Nieuwe Markt" (groenten en fruit), "Stromarkt" (hooi en stro) en de "Houtmarkt" (hout). Daarnaast vonden op de "Brink" diverse markten plaats. Op de "Kleine Poot" vond de botermarkt plaats, waarvan het gebouwtje nog bestaat. Buiten de grachten ontstonden ook markten, zoals onder andere de handel in vee op de "Beestenmarkt". ^[15]

Tegenwoordig zijn er nog diverse weekmarkten in Deventer, zoals:

• Op de Beestenmarkt op dinsdag van 08.00 - 13.00 uur
• Op de Brink op vrijdag van 08.00 - 13.00 uur en op zaterdag van 09.00 - 17.00 uur
• Winkelcentrum Keizerslanden op woensdag van 08.00 - 12.00 uur
• Winkelcentrum Flora op donderdag van 08.00 - 12.00 uur

[bewerken] Bedrijfsterreinen

Het grootste bedrijventerrein van Deventer is bedrijventerrein Kloosterlanden. Op het bedrijventerrein zijn ongeveer 300 bedrijven gevestigd.^[16] Het oudste bedrijventerrein is daarentegen het bedrijventerrein Bergweide, waar onder meer het Havenkwartier deel van uit maakt. Het Havenkwartier is na de Tweede Wereldoorlog sterk ontwikkeld doordat het een betere verbinding kreeg voor binnenvaartschepen naar de IJssel toe. Aan het einde van de 20e eeuw verpauperde het bedrijventerrein zeer, waarna al vele plannen gemaakt zijn om het gebied te herstructureren of te herindelen. Op het gehele bedrijventerrein Bergweide zijn ongeveer 150 bedrijven gevestigd.^[17] Het jongste bedrijventerrein van Deventer is Handelspark De Weteringen. Deze is gelegen nabij de afslag Deventer-Oost van de Rijksweg A1 en telt ongeveer 75 bedrijven.^[18]

De Deventer economie is van oudsher bekend vanwege de uitgeverijen. Diverse grote uitgeverijen en drukkerijen hebben een vestiging in Deventer, waaronder Wolters Kluwer, Ankh-Hermes en Roto Smeets. Eén van de bekendste van oorsprong Deventer bedrijven is Bussink, maker van de Deventer koek. Andere grote bedrijven die een vestiging hebben in Deventer zijn Akzo Nobel en Auping.

[bewerken] Kantoren

Deventer kent drie kantorenzones. De grootste is kantorenlocatie Hanzepark vlak bij de A1, waar meerdere kantoren een zichtlocatie op hebben. Dit kantorenpark is gerealiseerd in de jaren negentig en is 12 hectare groot. Naast het Hanzepark is Kennisboulevard Zuid-as een grote kantorenlocatie. Deze kennisboulevard loopt van ongeveer het station van Deventer langs het Havenkwartier naar de A1. Onder andere de GasUnie heeft een groot, en kleurrijk, kantoor op deze kantorenlocatie staan. De derde bestaande kantoorlocatie is de As binnenstad - Colmschate en volgt de provinciale weg 344.^[19] In de toekomst wil Deventer nog een grote kantorenlocatie plannen op het nog te realiseren Bedrijvenpark A1.

[bewerken] Media

De Stentor (Deventer Dagblad) is het regionale dagblad. De Weekendkrant, Deventer Post, Typisch Deventer en De Stedendriehoek (Deventer-Apeldoorn-Zutphen) zijn wekelijkse huis-aan-huis bladen.

De plaatselijke televisieomroep is Deventer Televisie (DTV) die ook een kabelkrant beheert. De lokale radiozender heet Deventer Radio. Daarnaast is er het commerciële regio TV-kanaal Salland Net.

Grote delen van de film A Bridge Too Far zijn in 1976 opgenomen in en bij Deventer.

[bewerken] Gezondheidszorg

• Deventer Ziekenhuis
• RISO
• Psychiatrisch Ziekenhuis Brinkgreven

[bewerken] Onderwijs

Deventer kent tientallen basisscholen van uiteenlopende signatuur: openbaar, protestants-christelijk, katholiek, Montessori, Dalton, interconfessioneel en speciaal onderwijs, al dan niet in combinatie.

In Deventer biedt het Etty Hillesum Lyceum als enige voortgezet onderwijs in de volgende scholen:

• Arkelstein (praktijkonderwijs)
• Keurkamp (vmbo-basisberoepsgerichte leerweg)
• Het Vlier (bovenbouw: havo, atheneum, gymnasium)
• De Boerhaave (onderbouw: havo, atheneum, gymnasium)
• Stormink (onderbouw: atheneum, havo, vmbo en internationale schakelklas)
• Het Slatink (havo onderbouw, vmbo-theoretische leerweg, vmbo-kaderberoepsgerichte leerweg)

Deze zes scholen zijn het resultaat van een fusie in 2000 van drie openbare, protestants-christelijke en katholieke scholengemeenschappen.

Het tertiar onderwijs kent in Deventer de volgende scholen:

• Hogeschool Wittenborg (HBO)
• Saxion Hogescholen (HBO)
• ROC Aventus (MBO)
• Geert Grote Universiteit (particuliere academische instelling)
• Academia Vitae (privaat onderwijs)

[bewerken] Verkeer en vervoer

[bewerken] Wegverkeer

Deventer is per auto onder meer bereikbaar via de A1, N337, N344 en de N348.

[bewerken] Spoorwegen

Station Deventer

Deventer telt tegenwoordig twee treinstations, Station Deventer en het voorstadstation Deventer Colmschate. In vroeger tijden heeft Deventer meerdere zogenoemde stopplaatsen gehad. De meeste van deze stopplaatsen zijn rond 1920 gesloten. Naast de huidige spoorverbindingen vanaf het treinstation Deventer, over de spoorlijnen Arnhem - Deventer - Zwolle, Apeldoorn - Deventer en Deventer - Almelo, bestond van 1910 tot en met 1935 een treinverbinding op de spoorlijn Deventer - Ommen. Deze treinverbinding werd geëxploiteerd door de Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij Deventer - Ommen (OLDO), maar moest vanwege concurrentie van de autobus de treindienst stoppen. Er zijn plannen om in de toekomst een tweetal voorstadstations bij te bouwen.

Vanaf Station Deventer vertrekken rechtstreeks treinen in diverse richtingen. Hieronder een schematische weergave:

• Twello, Apeldoorn Osseveld, Apeldoorn,
• Apeldoorn, Amersfoort, Utrecht Centraal, Gouda, Den Haag Centraal / Rotterdam Alexander, Rotterdam Centraal
• Apeldoorn, Amersfoort, Hilversum, Duivendrecht, Amsterdam Zuid, Schiphol
• Apeldoorn, Amersfoort, Hilversum, Amsterdam Centraal
• Zutphen, Dieren, Arnhem, Arnhem Zuid, Elst, Nijmegen Lent, Nijmegen, Oss, 's-Hertogenbosch, Tilburg, Breda, Etten-Leur, Roosendaal
• Olst, Wijhe, Zwolle
• Deventer Colmschate, Holten, Rijssen, Wierden, Almelo, Almelo de Riet, Borne, Hengelo, Enschede Drienerlo, Enschede
• Internationaal: Bad Bentheim, Rheine, Osnabrück, Minden, Hannover, Wolfsburg, Stendal, Berlijn, Bernau, Eberswalde, Angermünde, Szczecin

[bewerken] Busvervoer

Het busvervoer wordt voornamelijk verzorgd door Connexxion. De stadsdiensten rijden op werkdagen overdags elk kwartier.

Busstation Deventer

De volgende buslijnen rijden vanaf Deventer busstation:

• Lijn 1: Ringlijn via Rivierenwijk, Colmschate Noord, Vijfhoek en Ziekenhuis
• Lijn 2: Naar Platvoet (via Keizerslanden en Borgele) (ringlijn met lijn 3)
• Lijn 3: Naar Platvoet (via Zandweerd) (ringlijn met lijn 2)
• Lijn 4: Naar station Raalte* (via Schalkhaar en Heeten)
• Lijn 5: Ringlijn via Ziekenhuis, Vijfhoek, Colmschate Noord en Rivierenwijk
• Lijn 6: Naar station Holten (via Colmschate Zuid, Bathmen en Dijkerhoek)
• Lijn 7: Ringlijn via Kloosterlanden en Bergweide
• Lijn 8: Ringlijn via Brink (Centrumbus, elke 10 minuten)
• Lijn 56: Naar Borculo (via Harfsen, Laren, Lochem en Barchem) (Syntus)
• Lijn 81: Naar station Zutphen (via Epse, Gorssel en Eefde) (Syntus)
• Lijn 161: Naar station Zwolle via Diepenveen, Boskamp, station Olst, Den Nul, station Wijhe, Windesheim
• Lijn 165: Naar station Raalte (via Schalkhaar, Wesepe en Pleegste)
• Lijn 171: Naar station Twello (via De Worp en Steenenkamer) (Veolia)
• Lijn 590: Naar Nieuw-Heeten** (via Ziekenhuis, Lettele en Okkenbroek) (buurtbus)
• Lijn 663: Vanaf Colmschate Zuid via Bathmen en Dijkerhoek naar Holten scholengemeenschap (rijdt eenmaal per dag)
  

^{* Rijdt elk kwartier t/m Schalkhaar, eenmaal per uur door naar station Raalte
** Rijdt naar Okkenbroek, eenmaal per dag door naar Nieuw-Heeten}

[bewerken] Voormalige tramlijnen

In de 19e en 20e eeuw was Deventer aangesloten op het uitgebreide tramnetwerk van de achterhoek. Door de Gelders-Overijsselsche Stoomtram-Maatschappij (G.O.S.M.) werd de tramlijn tussen Deventer en Borculo in de jaren 1885 tot en met 1944. Een andere trammaatschappij, de Tramweg Maatschappij Zutphen-Emmerik, exploiteerde de tramlijn tussen Deventer en Zutphen. Het tramstation stond op het Pothoofd. Deze was niet gecombineerd het treinstation van Deventer, omdat de trams te zwaar waren om over twee tussenliggende bruggen te rijden. Voor de trammaatschappij leek het niet winstgevend om twee bruggen te verstevigen, waardoor ze het Pothoofd als eindstation gebruikten. Na de Tweede Wereldoorlog zijn beide tramlijnen opgebroken.^[20]

Zie het artikel Pothoofd voor een uitgebreidere beschrijving van het tramstation in Deventer

[bewerken] Bekende Deventenaren

Zie Lijst van Deventenaren voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

[bewerken] Externe links

• Website van Stadsarchief en Athenaeumbibliotheek Deventer, Deventerinbeeld, Deventergeschiedenis

	Plaatsen in de gemeente Deventer
Stad: Deventer      Dorpen: Bathmen · Colmschate · Diepenveen · Lettele · Okkenbroek · Schalkhaar Buurtschappen: Apenhuizen · De Bannink · Dortherhoek · Averlo en Frieswijk · Linde · Loo · Molenbelt · Oude Molen · Oxe · Pieriksmars · Rande · Snippeling · Tjoene · Zuidloo Overijssel · Steden en dorpen      Nederland · Provincies · Gemeenten

Provincie Overijssel
Almelo · Borne · Dalfsen · Deventer · Dinkelland · Enschede · Haaksbergen · Hardenberg · Hellendoorn · Hengelo · Hof van Twente · Kampen · Losser · Oldenzaal · Olst-Wijhe · Ommen · Raalte · Rijssen-Holten · Staphorst · Steenwijkerland · Tubbergen · Twenterand · Wierden · Zwartewaterland · Zwolle Steden en dorpen · Voormalige gemeenten · Nederland · Provincies · Gemeenten

Voor meer mediabestanden zie de categorie Deventer van Wikimedia Commons.

52°15'N, 6°9'O