Station Amsterdam Centraal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
    Amsterdam Centraal   
Voorgevel van het station
Voorgevel van het station
Plaats Amsterdam
Afkorting Asd
Opening 15 oktober 1889
Perrons 6
Perronsporen 11 (w.o. een kopspoor west)
Spoorlijn(en) Oude Lijn
Den Helder - Amsterdam
Oosterspoorweg
Rhijnspoorweg
Westtak Ringspoorbaan
Metrolijn(en)  51   53   54 
Tramlijn(en) 1, 2, 4, 5, 9, 13, 16, 17, 24, 26
Vervoerder(s) NS (trein)
GVB (metro, tram, bus, veer)
Connexxion (bus)
EBS (bus)
Reizigers 186.000 (2009) per dag
Coördinaten 52° 23′ NB, 4° 54′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Amsterdam Centraal
Station Amsterdam Centraal
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Ligging van de stations in Amsterdam in 1936
Stationsplein in 1895
Het Koningspaviljoen
Centraal Station en Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis
De zogenaamde 'Cuypershal' tussen hoofdentree en middentunnel in november 2011
Het Centraal Station bij avond
Zicht vanaf het IJ
Centraal Station tussen 1890 en 1905
De Oostertoegang eind 19e eeuw.
Staatsspoor-locomotieven op Amsterdam CS bij avond, geschilderd door Willem Laurens Bouwmeester; circa 1910.
Station gezien vanaf het Oosterdoks- eiland; op de voorgrond een Sprinter.
Locomotief 1776 met DDM-rijtuigen voor vertrek naar Enkhuizen; 2012.
De stationskap van ir. L.J. Eijmer, gezien vanaf perron 2b.
De tweede stationskap.
Op de bovenkant van de eerste stationskap is enkele jaren geleden het 'gevleugelde wiel' teruggeplaatst, het klassieke symbool van de spoorwegen.
Ibis bijgebouw boven de sporen aan de westzijde.
Filmpje over zestig jaar Centraal Station; 1949.
Filmpje over de Amsterdamse tunnelkwestie; 1960.

Station Amsterdam Centraal is het centraal station van de Nederlandse hoofdstad Amsterdam. Het is gebouwd tussen 1881 en 1889 naar ontwerp van P.J.H. Cuypers, A.L. van Gendt (stationsgebouw) en L.J. Eijmer (stationskap). Het station telt zes perrons die via drie dwarsgangen onder de vijftien sporen (waarvan 11 reizigerssporen) bereikbaar zijn. Dagelijks telt Amsterdam Centraal ongeveer 186.000 in- en uitstappers en overstappers,[1] waarmee het na Station Utrecht Centraal het drukste station van Nederland is.[2] Passagiers kunnen gebruikmaken van bussen, trams, treinen, veren en metro's. Het station is gelegen op het aangeplempte stationseiland in het IJ.

Geschiedenis[bewerken]

Het station (tot mei 2000 Amsterdam CS geheten) verving het in 1878 gesloten Station Amsterdam Willemspoort en het van 1878 tot 1889 gebruikte tijdelijke station Westerdok. Het is gebouwd op drie aangeplempte eilanden in het IJ. Hiervoor werd zand gebruikt uit de duinen bij Velsen, dat vrijkwam bij het graven van het Noordzeekanaal. Net als veel andere gebouwen in Amsterdam werd het gebouwd op houten palen (8687 stuks). Bij de bouw traden verzakkingen op, waardoor het werk enige jaren werd vertraagd. Op 15 oktober 1889 werd het station onder enorme publieke belangstelling geopend.

Cuypers ontwierp wel het gebouw, maar de overkapping van de perrons viel buiten de opdracht. De eerste oplevering van het gebouw in oktober 1884 was dan ook zonder perronoverkappingen. De stationskap, bestaande uit 50 boogspanten en een overspanning van bijna 45 meter, werd ontworpen door L.J. Eijmer, civiel ingenieur bij de Staatsspoorwegen. Cuypers ontwierp wel de decoraties voor de spanten en de kopgevels. De stationskap werd uiteindelijk in oktober 1889 voltooid.

Een tweede, smallere en langere maar gelijksoortige kap aan de IJ-zijde werd voltooid in 1922. Tussen de twee kappen bleef een aantal sporen niet overdekt. In 1996 werd er over deze sporen een derde 'middenkap' gebouwd, ontworpen door Jan Garvelink, architect bij Holland Railconsult.

In 1920 werd de Oostelijke vleugel (het lage eindgebouw) afgebroken en vervangen door 'De Oost', het voormalige pakketpostgebouw naar ontwerp van Cuypers' zoon Joseph.

In de jaren 1950 kwam er een voetgangerstunnel tussen het Stationsplein onder de rijweg voor het station door die uitkwam in de stationshal. In verband met de bouw van het eindstation van de metro verdween deze tunnel eind jaren 1970. Ook de rijweg voor het station kwam te vervallen.

Naast de middenkap is er in jaren tachtig en negentig van de twintigste eeuw een hoop vernieuwd. Zo is het perron langs spoor 15 verbouwd zodat het een volwaardig perronspoor werd. Dit werd gedaan om de drukte van de Flevolijn en Schiphollijn op te vangen. Pas in 1998 was spoor 15 volledig afgebouwd; dit kwam door dat er veel panden onteigend moesten worden naast het station. Begin jaren tachtig zijn de centrale hal en middentunnel fors verbreed en gemoderniseerd door Articon, het voormalige ingenieursbureau van de NS. Inmiddels is dat weer achterhaald; voor de Noord/Zuidlijn worden de tunnels en hallen weer fors verbouwd.

In 1994 werd door de NS een nieuwe verkeersleidingspost in gebruik genomen. Deze ligt aan de westkant, bij het Westerdok, voorheen zat de post in het station zelf. Ook bouwde NS aan uitbreiding van het westelijke emplacement en aan de uitbreiding van vier naar zes sporen ten westen van het station. Deze aanpassing werd uitgevoerd tussen 1991 en 1996. Voor de treinen richting Sloterdijk kwam er zo meer ruimte.

Zoals hierboven vermeld werd in 1996 de middenkap opgeleverd, in 2000 werd de vernieuwde westtunnel geopend. Deze werd verbreed en gemoderniseerd omdat de middentunnel buiten gebruik ging voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn. Daarna werd gestart met het verlengen van de perronsporen 10-15. Dit project werd in 2004 opgeleverd. In verband met de Noord/Zuidlijn heeft ProRail in 2003 een kunstwerk in de vorm van een poort geplaatst. Het kunstwerk is van de hand van Hugo Kaagman en is getiteld 2b or not 2b en blijft er nog tot minstens 2010 staan.

Anno 2014 is Amsterdam Centraal een station met poortjes.

Toekomst[bewerken]

Sinds 1997 wordt er gewerkt aan de grote verbouwing van Amsterdam Centraal. Omstreeks 2013 zullen de Nederlandse Spoorwegen dit station het marketing-etiket Wereldstation geven, omdat het een knooppunt is van internationale spoorlijnen, waaronder de HSL-Zuid.

De voorzijde van het station wordt grondig aangepakt. Zo zal de Prins Hendrikkade een weg voor eenrichtingsverkeer worden. Het Open Havenfront - het water voor het station - zal vergroot worden. De rondvaartboten krijgen nieuwe kassahuisjes. Het gehele gebied rond het Stationseiland zal na herbestrating het domein worden van voetgangers, fietsers en trams.[3]

De busstandplaatsen verdwijnen naar de achterzijde van het gebouw. In 2003 werd begonnen met de bouw van een nieuw busstation onder een boogkap aan het IJ. Dit zal de vijf oude locaties, verspreid rond het Stationseiland, vervangen. In 2009 werd het busstation gedeeltelijk in gebruik genomen. Zodra het rond 2014 voltooid is, zullen alle bussen hier hun eindhalte krijgen. De kades voor de IJ-veren en andere boten worden ook aangepakt. Onder de overkapping zal naast het busstation en een ondergrondse weg ook ruimte worden gemaakt voor een hal. Deze IJhal zal onder andere winkels en horeca huisvesten.[4] Ook zal het gedeeltelijk de functie van stationshal krijgen.

Intussen wordt onder de grond gebouwd aan de Noord/Zuidlijn, die Amsterdam-Noord met de Zuidas zal verbinden. De oplevering is gepland voor 2017.

Er wordt ook gewerkt aan twee passages (een westelijke en een oostelijke), evenwijdig aan en gelegen tussen de drie bestaande tunnels (westtunnel, middentunnel, oosttunnel). Ze gaan extra verbindingen vormen tussen het Centrum en het IJ. De drie bestaande reizigerstunnels zijn of worden voorzien van zaken voor de snelle snack en boodschap, terwijl in de nieuwe passages winkels komen voor reizigers die meer tijd te besteden hebben. Er komt een dwarsverbinding die de passages verbindt, onder de sporen 8-10.[5]

Terwijl de drie bestaande tunnels tot het OV-chipkaartgebied behoren dat te zijner tijd wordt afgesloten, zullen de twee nieuwe passages daarbuiten vallen (poortvrije passages), dus vrij toegankelijk zijn zonder OV-chipkaart en zonder de tijdslimiet van het passage-recht.[6]

Ontwerp[bewerken]

Cuypers ontwierp ook het in 1885 geopende Amsterdamse Rijksmuseum, dat sterk lijkt op het Centraal Station. Van Gendt bouwde alle stations aan de spoorlijn Den Helder – Amsterdam en in Amsterdam onder meer het Concertgebouw (1883-1888), de Hollandsche Manege en het Burgerziekenhuis (1889-1891).

Het station is het eerste station in Nederland dat door een bekende architect werd ontworpen, daarvoor waren het vaak ingenieurs en minder befaamde architecten, maar de omgeving en aanzien van het te bouwen pand vroegen om een architect. Door de aanleg van de sporen en het station op drie kunstmatige eilanden in een deel van het IJ, werd het Open Havenfront afgesloten van open water, maar zo werd wel voorkomen dat de oude stad doorsneden werd met spoorlijnen.

Aan de oostzijde van het station is het Koningspaviljoen (tegenwoordig de Koninklijke wachtkamer) te vinden, compleet met inpandige parkeerplaats (oorspronkelijk voor een koets, nu voor een auto). Dit paviljoen bevat decoraties van de hand van George Sturm, met als thema het koningshuis en het gezag.

Cuypers benadrukte met de twee torens aan weerszijden van de kap dat het station een 'nieuwe stadspoort' was. Het stationsgebouw vertoont dan ook sterke gelijkenis met het in 1885 opgeleverde Rijksmuseum, dat door dezelfde architect aan de zuidzijde van de binnenstad is gebouwd. Het gebouw is door de socioloog Abram de Swaan omschreven als een Toffelemoons Koekelorum, vanwege alle luikjes en kleine raampjes die aan een klooster doen denken.

Vervoer[bewerken]

Tramstation[bewerken]

Het Centraal Station is al sinds het begin van de 20e eeuw de (eind)halte voor vele tramlijnen. Tegenwoordig doen tien tramlijnen het station aan. De haltes zijn verspreid over het westelijke en het oostelijke deel van het Stationsplein. De trams die het station via de Nieuwezijds Voorburgwal richting het Leidseplein of de Rozengracht verlaten stoppen aan de westelijke haltes. De tram naar IJburg en de trams die richting het Damrak gaan hebben hun standplaats aan de oostelijke haltes.

Metrostation[bewerken]

Aan de voorzijde van het Centraal Station is sinds 1980 ook een metrostation gelegen onder het Open Havenfront en het Stationsplein. De Amsterdamse metrolijnen 51, 53 en 54 hebben op dit kopstation hun eindpunt. Het station beschikt over een breed middenperron en het perron loopt met een boog in de richting van de Nieuwmarkt. De hoofdtoegang bevindt zich aan de kant van het Centraal Station.

Er zijn sinds 2003 bouwwerkzaamheden gaande voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn (metrolijn 52) die het Centraal Station haaks zal kruisen. Daartoe werden de hoofdingang en delen van de 'Middentunnel' langdurig afgesloten. Op 26 oktober 2011 werden de (eerste) deuren van de hoofdentree van de monumentale stationshal na zeven jaar gesloten te zijn geweest weer voor het publiek geopend, waardoor het nu weer, net als vroeger, mogelijk is om van hier rechtstreeks naar de De Ruijterkade te lopen. Ondertussen werd op 31 mei 2011 het 130 meter lange tunneldeel van deze metrolijn vanuit het IJ onder het station geschoven en vervolgens afgezonken. Het tunneldeel bevatte al de ruwbouw van de twee toekomstige kantperrons van 130 meter lang en 5,5 meter breed. Op 21 november 2011 werd een gedeelte van de toekomstige gemeenschappelijke stationshal voor beide metrolijnen geopend. De metrolijnen 51, 53, en 54 zijn sindsdien via deze nieuwe hal bereikbaar. De hal is gematerialiseerd met opvallende rode trappen en vloeren. Deze materialisatie is tijdelijk. De oude hal wordt deels gesloopt en deels opgenomen in de nieuwe hal. Het metrostation van de Noord/Zuidlijn en de hallen aan beide zijden zijn ontworpen door Benthem Crouwel Architekten, het bureau dat ook verantwoordelijk is voor de ontwerpen van de overige metrostations langs de lijn en voor het ontwerp van het busstation aan IJzijde.

In mei 2013 selecteerde een speciale commissie van de gemeente twee kunstwerken voor dit station[7]. In de zogenaamde 'Kathedraal', de grote ruimte onder het Stationsplein, was boven de sporen van de Noord/Zuidlijn een videokunstwerk van Fiona Tan gepland.[8] In november 2013 gaf zij de opdracht terug.[9] Voor dit kunstwerk is een nieuwe selectieprocedure gestart. In de verdeelhal op niveau -1 zullen twee tekeningen van Jennifer Tee worden aangebracht, samengesteld uit gedroogde tulpenblaadjes in verschillende kleuren.[10]

Op Stationsplein 7 is het Informatiecentrum Stationseiland waar een beeld wordt gegeven van de veranderingen in en om het Centraal Station in relatie tot de metrobouw en van het gehele Noord/Zuidlijnproject.

Busstation IJsei[bewerken]

Aan de noordkant, langs de oever van het IJ, is onder een vierde boogkap een nieuw busstation met de naam IJsei sinds 2009 gedeeltelijk in gebruik. Per uur doen zo’n 100 bussen het Centraal Station aan. Bij de start van de bouw in 2003 waren de bushaltes nog verspreid over vijf verschillende locaties, wat zorgde voor onduidelijkheid bij de reizigers. Daarom wordt gebouwd aan één centraal busstation aan de achterzijde van het station. Van dit busstation is sinds 2009 alleen het westelijk gedeelte in gebruik voor de bussen van eerst Arriva en sedert december 2011 EBS. De laatste ritten en de nachtbussen vertrekken echter vanaf het busstation in het Prins Hendrikplantsoen omdat dan het Centraal station dan, behalve één spoor voor de nachttrein is gesloten en de passagiers het busstation IJsei dan niet kunnen bereiken.

Het nieuwe busstation ligt op dezelfde hoogte als de treinsporen (+1 niveau). Alle haltes voor stads- en streekbussen, nu nog verspreid rond het Stationseiland, worden verzameld op één plek. Het nieuwe busstation gaat bestaan uit een platform met ruimte voor 24 halteplaatsen met drie op- en afritten. Om de beschikbare ruimte efficiënt te gebruiken, krijgt het nieuwe busstation dynamische halteplaatsen. De halteplaats ligt dus niet vast maar kan verspringen naar de eerst voorliggende of eerst achterliggende halte. Het systeem wijst, afhankelijk van de beschikbare ruimte op dat moment, een halte toe. Een elektronisch bord bij de entree van het busstation informeert de reiziger over de plaats van zijn of haar bus. Via liften, trappen en roltrappen bereiken voetgangers het maaiveld en de IJhal.

Het nieuwe busstation krijgt eenzelfde soort kap als het treinstation (met daarop het woord 'Amsterdam'), waarvan de bouw startte in april 2011. Naast de huidige drie kappen heeft het Centraal Station in 2012 dus een vierde kap. De kap zorgt voor de samenhang tussen het busstation, de stationshal, het maaiveld en de verschillende veren aan de IJzijde van het Centraal Station.

De lokale bussen en die van Connexxion zouden aan het einde van 2011 of aan het begin van 2012 volgen [11] maar dat heeft nog steeds niet plaats gevonden.

De bussen naar Noord vertrekken vanaf het Oostelijk busstation en de lijnen naar West en Zuid van af het busstation in het Prins Hendrikplantsoen. De doorgaande lijnen hebben een halte bij het Prins Hendrikplantsoen en een halte bij de Sint Nicolaaskerk. De GVB nachtbussen vertrekken van de Kamperbrug en de streeknachtbussen vanaf het Prins Hendrikplantsoen.

IJ-veren[bewerken]

Aan de achterzijde van het Centraal Station, aan de De Ruijterkade, is het vertrekpunt van Amsterdamse veren naar drie locaties in Amsterdam-Noord.

Bijzonderheden[bewerken]

Het aan de westkant naast de sporen gelegen Ibis hotel heeft een bijgebouw gekregen boven de sporen, steunend op stalen pijlers. Aan deze kant is er het kopspoor 1 vanwaar meestal de sprinter naar Zandvoort via Haarlem vertrekt. Langs het lange zijperron 2 zijn diverse zalen en faciliteiten bereikbaar. Er is een koninklijke wachtkamer en er zijn diverse restaurantzalen waarvan de decoratie en inrichting grotendeels bewaard zijn gebleven. Zo is er het zogenoemde '1ste klas'-restaurant met een klein terras op het perron.

Bestemmingen en routes[bewerken]

Treinen[bewerken]

Vanuit het Amsterdamse Centraal Station kan men per trein naar de meeste belangrijke bestemmingen in Nederland en het omliggende buitenland reizen. In de NS-dienstregeling 2014 rijden er vanuit Amsterdam Centraal de volgende treinseries:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
100 ICE (NS International) Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhemBasel SBB Rijdt 1 keer per dag
120 /
220
ICE (NS International) Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhemFrankfurt (Main) FlughafenFrankfurt (Main) Hbf Wordt aangevuld door de serie 100
140 / 240 Intercity (NS International / DB Fernverkehr) Amsterdam CentraalAmersfoortDeventerHengeloBad BentheimOsnabrück HbfHannover HbfBerlin HbfBerlin Ostbahnhof Stopt alternerend te Bünde (Westf.) of Bad Oeynhausen
400 CityNightLine Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhemZürich HB (– Brig) / München Hbf (– Garmisch-Partenkirchen)
440 EuroNight Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhemPraag / Kopenhagen / Minsk
800 Intercity MaastrichtSittardRoermondEindhoven's-HertogenboschUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaar – (Schagen) 's Avonds en in het weekend tot Amsterdam Centraal. Rijdt alleen in de spits van en naar Schagen.
900 Intercity direct Amsterdam CentraalSchipholRotterdam CentraalBreda Tussen Schiphol en Rotterdam is een toeslag verschuldigd.
1000 Intercity direct Amsterdam CentraalSchipholRotterdam Centraal Sinds 7 oktober 2013 tweemaal per dag per richting om treinserie 900 tussen Amsterdam en Rotterdam in de spits te ontlasten. Tussen Schiphol en Rotterdam is een toeslag verschuldigd.
1500 Intercity EnkhuizenHoornAmsterdam CentraalHilversumAmersfoort – (Deventer) Rijdt in de spits van/naar Deventer. Stopt niet in Zaandam
2100 Intercity Amsterdam CentraalHaarlemLeiden CentraalDen Haag Centraal
2200 Intercity Amsterdam CentraalHaarlemLeiden CentraalDen Haag HSRotterdam CentraalDordrecht
2600 Intercity Lelystad CentrumAmsterdam CentraalSchipholLeiden CentraalDen Haag HSRotterdam CentraalDordrechtRoosendaalVlissingen Vormt 's morgens en 's avonds enkele malen een deeltraject van serie 12600.
12600 Intercity VlissingenRoosendaalDordrechtRotterdam CentraalDen Haag HSSchipholAmsterdam CentraalLelystad CentrumZwolleLeeuwarden/Groningen Rijdt 's morgens en 's avonds enkele malen. Combinatie van de serie 2600 en het deeltraject ten noorden van Lelystad van de series 700/12700.
3000 Intercity NijmegenArnhemEde-WageningenUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarDen Helder Stopt na 21.00 uur ook op Driebergen-Zeist. Stopt alleen 's avonds en op zondag in Heiloo
3900 Intercity Amsterdam CentraalAlmere CentrumLelystad Centrum
4000 Sprinter UitgeestZaandamAmsterdam CentraalBreukelenWoerdenGoudaRotterdam Centraal
14500 Intercity Amsterdam CentraalHoornEnkhuizen Rijdt alleen in de spits. Stopt niet in Hoorn Kersenboogerd.
4600 Sprinter Amsterdam CentraalWeespAlmere CentrumLelystad CentrumZwolle
4700 Sprinter UitgeestZaandamAmsterdam Centraal In de spits gekoppeld aan Sprinter 7400 van/naar Rhenen
4800 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemUitgeest Wordt na 20.00 uur vervangen door de 14800
14800 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemBeverwijkUitgeestCastricumAlkmaar – (Hoorn) Rijdt alleen 's avonds. Rijdt tussen Alkmaar en Hoorn één keer per uur.
5400 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemZandvoort aan Zee
5800 Sprinter HoofddorpSchipholAmsterdam SloterdijkAmsterdam CentraalWeespHilversumAmersfoort – (Amersfoort Vathorst) Rijdt 's avonds na 20:00 en in het weekend niet tussen Amersfoort en Amersfoort Vathorst.
7400 Sprinter (Amsterdam Centraal – ) BreukelenUtrecht CentraalDriebergen-ZeistRhenen In de spits gekoppeld aan Sprinter 4700 van/naar Uitgeest. 's Nachts rijdt één trein naar Heerhugowaard.
9300 Thalys (NS International) Amsterdam CentraalSchipholRotterdam CentraalAntwerpen-CentraalBrussel-ZuidParis Nord Diverse ritten alleen tussen Amsterdam en Brussel

Sporengebruik[bewerken]

Aan de perrons liggen respectievelijk spoor 1/2, 4/5, 7/8, 10/11, 13/14 en 15.

De toegang aan beide zijden van het station is via 6 sporen (2 per richting). Aan de westzijde zijn er drie richtingen die hun eigen sporen hebben:

  • Haarlem
  • Zaandam
  • Schiphol

Alle richtingen komen langs het kruisstation Sloterdijk, waarbij de Schiphollijn de andere spoorlijnen bovenlangs kruist. Door diverse ongelijkvloerse kruisingen verderop kunnen de Schipholtreinen kruisingsvrij van elk perronspoor gebruik maken.

Aan de oostzijde zijn er geen ongelijkvloerse kruisingen en zijn de richtingen:

  • Amsterdam Amstel (2 sporen)
  • Weesp (2 sporen)
  • Opstelterrein Watergraafsmeer (2 sporen)

Vroeger werd het Centraal Station vooral gebruikt als een dubbel kopstation, waarbij bijna alle treinen keerden en er weinig doorgaande treinen waren. Om de capaciteit te vergroten en overstappen te vermijden zijn nu diverse treindiensten doorgaande diensten die niet keren in het station. Alle doorgaande perronsporen worden functioneel in twee delen gebruikt. Hierdoor kunnen twee treinen tegelijkertijd van hetzelfde perronspoor gebruik maken. Elk deel van het spoor is bereikbaar met behulp van wissels vanuit doorgaande sporen die niet aan een perron liggen. Alleen de heel lange treinen hebben een volledig perronspoor nodig.

Regionaal vervoer[bewerken]

Hieronder een overzicht van metro-, tram- en buslijnen die Amsterdam Centraal aandoen.

Stationsplein met een van de nieuwe, in november 2011 geopende entrees van het metrostation
Interieur van de nieuwe, tijdelijke stationshal van het metrostation onder het Stationsplein, november 2011
"De Kathedraal", de nieuwe grote hal onder het Stationsplein ten behoeve van het nieuwe metrostation voor de Noord/Zuidlijn
Ruwbouw voor het nieuwe metrostation Centraal Station op de Noord/Zuidlijn
Het huidige metrostation Amsterdam Centraal
De tramhaltes aan de westzijde van het station
De tramhaltes aan de oostzijde van het station en de haltes van de GVB-bussen
Een bus aan de oostelijke standplaats in 2007
Bussen aan de oostelijke standplaats in 2005
Lijn Route Opmerkingen
Metro – GVB (Concessie Amsterdam)
51 CS – AmstelstationStation Amsterdam ZuidAmstelveen Westwijk Tot Amsterdam Zuid als metro, vanaf Amsterdam Zuid als sneltram
53 CS – Amstelstation – Station Diemen ZuidGaasperplas
54 CS – Amstelstation – Station DuivendrechtBijlmer ArenAHolendrechtGein
Tram – GVB (Concessie Amsterdam)
1 CS – LeidsepleinSurinamepleinOsdorp De Aker
2 CS – Leidseplein – HoofddorppleinNieuw Sloten
4 CS – FrederikspleinStation RAI
5 CS – Leidseplein – Station Amsterdam ZuidDe Boelelaan/VUAmstelveen Binnenhof
9 CS – PlantageWatergraafsmeerDiemen
13 CS – RozengrachtMercatorpleinGeuzenveld
16 CS – VijzelstraatDe LairessestraatVU medisch centrum
17 CS – Rozengracht – Kinkerstraat – Osdorp
24 CS – Vijzelstraat – Stadionweg – VU medisch centrum
26 CS – RietlandparkPiet HeintunnelIJburg
Bus – GVB (Concessie Amsterdam)
18 CS – Slotervaart
21 CS – Geuzenveld
22 Spaarndammerbuurt – CS – Muiderpoortstation
32 CS – Buikslotermeerplein
33 CS – Buikslotermeerplein – Nieuwendam
34 CS – Banne Buiksloot - Buikslotermeerplein
35 CS – Molenwijk
48 Borneo Eiland - CS - Station Sloterdijk
348 CS – Station Sloterdijk Nachtbus
352 CS – Geuzenveld Nachtbus
353 CS – Osdorp De Aker Nachtbus
354 CS – Amstelveen Nachtbus
355 CS – Amstelstation – Bijlmer ArenA - Holendrecht Nachtbus
357 CS – Diemen - Gaasperplas – Bijlmer ArenA Nachtbus
358 CS – Station Amsterdam Zuid – Badhoevedorp Nachtbus
359 CS – Indische Buurt – IJburg Nachtbus
361 CS – Nieuwendam Nachtbus
363 CS – Molenwijk Nachtbus
Connexxion
170 Amsterdam CS – Leidseplein – VU medisch centrum – Amstelveen Busstation – Amstelveen – Uithoorn Busstation - Uithoorn Meerwijk
172 Amsterdam CS – Leidseplein – VU medisch centrum – Amstelveen Busstation – AalsmeerKudelstaart
174 Amsterdam CS - Leidseplein - VU medisch centrum - Amstelveen Busstation - Uithoorn Busstation - Mijdrecht - Wilnis Alleen 's avonds en zondag
391 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – ZaandamZaanse Schans Randstadnet
392 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – OostzaanStation Zaandam Randstadnet
394 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – Station Zaandam Randstadnet
N92 (Amsterdam Leidseplein -) Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein (- Landsmeer) - Oostzaan - Station Zaandam Randstadnet (nachtbus)
N70 Amsterdam CS – Leidseplein – Stadionbuurt – VU medisch centrum – Amstelveen Busstation – Uithoorn Busstation (– Mijdrecht – Wilnis) Nachtbus
EBS
110 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – MonnickendamVolendamEdam (- Purmer Noord - Purmerend Tramplein)
118 Amsterdam CS - Monnickendam – Volendam – Edam (- Purmer Noord - Purmerend Tramplein)
124 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – Landsmeer
125 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – Landsmeer
225 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – Landsmeer Spitsbus
301 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – Purmerend Tramplein - Purmerend Overwhere – De Rijp Randstadnet
304 Amsterdam CS – Purmerend Gors - Purmer Noord Randstadnet
306 Amsterdam CS – Purmerend Overwhere (- Middenbeemster) Randstadnet
307 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein - Purmerend Zuid - Purmer Noord Randstadnet
308 Amsterdam CS – Purmerend Weidevenne (– Purmerend Tramplein) Randstadnet
311 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – Monnickendam – Marken Randstadnet
312 Amsterdam CS – Volendam – Edam Randstadnet
314 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – Monnickendam – Edam – Hoorn Station Randstadnet
315 Amsterdam CS – Monnickendam Randstadnet
316 Amsterdam CS – Volendam – Edam Randstadnet
317 Amsterdam CS – Edam – Hoorn Station Randstadnet (spitssneldienst)
N01 Amsterdam CS – Amsterdam Buikslotermeerplein – Purmerend Overwhere Randstadnet (nachtbus)
N04 Amsterdam CS – Purmer Zuid - Purmer Noord Randstadnet (nachtbus)
N10 Amsterdam CS – Monnickendam – Volendam – Edam Randstadnet (nachtbus)
N14 Amsterdam CS – Monnickendam - Edam - Hoorn Station Randstadnet (nachtbus)

Trivia[bewerken]

  • In Shenyang, China, staat een kopie van het station. Het is onderdeel van het pretpark Holland Dorp.

Zie ook[bewerken]

Fotogalerij[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Aan 't schipryk Y. Oude en jonge monumenten rond de historische oevers van het IJ. Open Monumentendag 1995. Gemeentelijk Bureau Monumentenzorg Amsterdam. ISBN 90-6274-090-1
  • Centraal Station Amsterdam. Het paleis voor de reiziger. Auteur: Aart Oxenaar. Kleine Monumentenreeks, SDU uitgeverij, Den Haag, 1989. ISBN 90-12-06210-1
  • Geschiedenis van het Amsterdamse Stationsplein. Auteur: Lydia Lansink. Amsterdamse Raad voor de Stedebouw, 1982. ISBN 90-70665-01-8
  • Spoorwegarchitectuur in Nederland 1841-1938 (pagina's 99-110). Auteur: H. Romers; De Walburg Pers, Zutphen, 1981. ISBN 90-6011-366-7

  1. Projectpagina Prorail
  2. Treinreiziger.net: aantal in- uit- en overstappers, stand 2009.
  3. Projecten:Stadszijde, amsterdam.nl, geraadpleegd op 20 december 2009
  4. Projecten:IJzijde, 16 juni 2009
  5. Er is een plattegrond gepubliceerd [1], maar er is verder weinig over bekendgemaakt; het is zelfs niet duidelijk of de dwarsverbinding met de middentunnel verbonden wordt (dit zou betekenen dat er poortjes komen en dat de nieuwe winkels in het betreffende deel van de middentunnel verbouwd en verkleind moeten worden) of bijvoorbeeld er onder door gaat, en ook niet of de dwarsverbinding voor normaal gebruik wordt, of alleen voor nood.
  6. Passages A'dam Centraal zonder OV-poortjes
  7. Lijst van winnende kunstwerken op hierzijnwij.nu, de informatiesite van de Amsterdamse Dienst Metro
  8. Toelichting kunstwerk Tan op hierzijnwij.nu
  9. Op zoek naar nieuwe kunst voor Noord/Zuidlijn
  10. Toelichting kunstwerk Tee op hierzijnwij.nu
  11. Busstation IJzijde open, website van Het Parool, 12 december 2009
Spoor-, metro- en tramlijnen