1889

1889
Eeuwen:	18e eeuw · 19e eeuw · 20e eeuw
Decennia:	1870-1879 · 1880-1889 · 1890-1899
Jaren:	<< · < · 1888 · 1889 · 1890 · > · >>
Jaartelling in verschillende culturen
Ab urbe condita:		2642 MMDCXLII
Armeense jaartelling:		1338 ԹՎ ՌՅԼԸ
Chinese jaartelling:		4585 – 4586 乙子 – 丙丑
Christelijke jaartelling:		1889 MDCCCLXXXIX
Ethiopische jaartelling:		1881 – 1882
Hebreeuwse jaartelling:		5649 – 5650
Hindoekalenders:
- Vikram Samvat		1944 – 1945
- Shaka Samvat		1811 – 1812
- Kali Yuga		4990 – 4991
Iraanse jaartelling:		1267 – 1268
Islamitische jaartelling:		1307 – 1308
Maçonnieke jaartelling:		5888 – 5889
Dit jaar naar onderwerp
Lijst van landen in 1889
Sport in 1889
Juliaanse kalender van 1889
Gregoriaanse kalender van 1889

Het jaar 1889 is het 89e jaar in de 19e eeuw volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari

• 8 - Herman Hollerith verkrijgt patent voor zijn elektrische tabuleermachine.

februari

• 1 - Thanh Thai volgt Dong Khanh op als keizer van Vietnam.
• 11 - In Japan wordt de Meiji-grondwet afgekondigd door de hervormingsgezinde premier Ito Hirobumi.
• 14 - De eerste trein met sinaasappelen vertrekt uit Californië naar het oosten van de Verenigde Staten.

maart

• 4 - Benjamin Harrison wordt de 23e president van de Verenigde Staten. Hij volgt Grover Cleveland op.
• 6 - De Servische koning treedt af ten voordele van zijn zoon Alexander Obrenovic.
• 31 - De Eiffeltoren wordt officieel ingehuldigd. Ze wordt pas voor het publiek opengesteld tijdens de Wereldtententoonstelling vanaf 6 mei.

april

• 22 - President Harrison stelt Oklahoma open voor vestiging door kolonisten.

mei

• 5 - Nederland krijgt zijn eerste Arbeidswet. Deze verbiedt gevaarlijk werk en nachtarbeid voor vrouwen en kinderen tot 12 jaar.
• 6 - Begin van de Wereldtentoonstelling in Parijs.

juni

• 30 - Begin eerste dienstregeling van de Nijmeegse tram.

juli

• Oprichting van de Tweede Internationale.

september

• 10 - Albert I van Monaco volgt zijn vader Karel III van Monaco op als vorst van Monaco

oktober

• 6 - Opening van de Moulin Rouge in Parijs.

november

• 2 - North Dakota en South Dakota worden staten van de Verenigde Staten.
• 8 - Montana wordt een staat van de Verenigde Staten.
• 11 - Washington wordt een staat van de Verenigde Staten.
• 28 - Vanuit de psychiatrische kliniek in Saint-Rémy schrijft Vincent van Gogh aan zijn broer Theo met de dringende vraag om 10 meter schilderslinnen. Bij gebrek daaraan moet hij theedoeken gebruiken.

zonder datum

• Oprichting van de Ahmadiyya Moslim Gemeenschap door Mirza Ghulam Ahmad.
• Eritrea en Italiaans Somaliland worden Italiaanse kolonies.
• Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk bereiken overeenstemming over de grenzen tussen hun kolonies Gambia en Senegal.
• De Tokelau-eilanden worden een Brits protectoraat.
• Trinidad en Tobago worden samengevoegd tot de kolonie Trinidad en Tobago.
• De Runderpest is gearriveerd in Afrika en zal tijdens de komende 7 jaar 80%-90% van alle evenhoevige beneden de Sahara uitroeien.
• In Brazilië wordt het keizerrijk ten val gebracht door een militaire staatsgreep. De staat wordt een republiek.
• De veenarbeiders in Appelscha richten arbeidersvereniging De Eendracht op.
• In Herstal (België) wordt de Belgische wapenfabrikant FN (Fabrique Nationale de Herstal, of ook: Fabrique d'Armes de Guerre) opgericht.
• Richard von Krafft-Ebing schrijft Psychopathica sexualis.
• Mizar A is de eerst ontdekte spectroscopische dubbelster.
• John Venn schrijft The Principles of Empirical Logic.
• Het internationale prototype van de kilogram wordt gemaakt.
• De meter wordt gedefinieerd als de afstand tussen twee krassen op een standaardmeter.

Kilimanjaro

• Hans Meyer beklimt als eerste de Kilimanjaro.
• De Franse nachtclub Moulin Rouge wordt geopend.

Economie

• Het bedrijf Nintendo wordt opgericht.

Sport

• 1 oktober - HFC Haarlem wordt opgericht.
• 8 december - Op initiatief van Pim Mulier wordt de Nederlandse Atletiek en Voetbalbond, de voorloper van de KNVB, opgericht.
• 23 december - De voetbalclub Recreativo de Huelva wordt opgericht. Het is de eerste voetbalclub in Spanje.
• Preston North End wordt de eerste voetbalkampioen van Engeland.
• Wilhelm Steinitz behoudt zijn wereldkampioenschap schaken in een match tegen Michail Tsjigorin.

Muziek

• Claude Debussy componeert Petite Suite
• Antonín Dvořák schrijft de 8e symfonie
• Giacomo Puccini schrijft de opera Edgar
• August Reyding produceert de eerste Nederlandse revue: Naar de Eiffeltoren!
• Pjotr Iljitsj Tsjaikovski componeert de balletsuite Doornroosje

Premières

• 23 februari: Christian Sindings Pianoconcert (alleen eerste twee delen)
• 1 juli Charles Hubert Parry's Symfonie nr. 4

Literatuur

• Herman Gorter publiceert zijn gedicht Mei
• Louis Couperus schrijft Eline Vere

Beeldende Kunst

• Auguste Rodin maakt zijn monument voor Victor Hugo.
• In Parijs houdt de School van Pont-Aven zijn eerste expositie (zie Neo-impressionisme).
• Georges Seurat schildert Chahut en La Parade de Seurat

• 

  De Parade van Seurat (1889) Georges Seurat

• 

  Laksefiskeren (1889) Eilif Peterssen

• 

  Olijfbomen in berglandschap (1889) Vincent van Gogh, Museum of Modern Art, New York

• 

  Sterrennacht (1889) Vincent van Gogh, Museum of Modern Art, New York

Bouwkunst

• De in 1881 begonnen bouw van het station Amsterdam Centraal van de Nederlandse architect Pierre Cuypers komt gereed.

• 

  station Amsterdam Centraal (1889 gereed)

• 

  Eiffeltoren (1889 gereed)

Geboren

Charlie Chaplin
geboren op 16 april 1889

januari

• 2 - Tito Schipa, Italiaans zanger (lyrisch tenor) (overleden 1965)
• 4 - Albert van Dalsum, Nederlands acteur, toneelleider en kunstschilder (overleden 1971)
• 17 - Ralph Fowler, Brits natuurkundige en astronoom (overleden 1944)
• 25 - Frederik Ernst Müller, Nederlands NSB-burgemeester van Rotterdam (overleden 1960)
• 27 - Balthasar van der Pol, Nederlands natuurkundige (overleden 1959)
• 30 - Antonio Caggiano, Argentijns kardinaal (overleden 1979)

februari

• 2 - Alfons Blomme, Belgisch kunstenaar (overleden 1979)
• 7 - Harry Nyquist, Zweeds natuurkundige (overleden 1976)
• 8 - Siegfried Kracauer, Duits schrijver, journalist, socioloog, cultuurcriticus en filmtheoreticus (overleden 1966)
• 10 - Cor Ruys, Nederlands toneelspeler, cabaretier en toneelleider (overleden 1952)
• 16 - Teun Sprong, Nederlands atleet (overleden 1971)
• 16 - Hendrik Willem Stenvers, Nederlands neuroloog (overleden 1973)
• 17 - Johanna Pieneman, Nederlands kunstschilderes (overleden 1986)
• 19 - Ernest Marsden, Brits/Nieuw-Zeelands natuurkunderkundige (overleden 1970)
• 23 - Victor Fleming, Amerikaans regisseur (overleden 1949)

maart

• 4 - Pearl White, Amerikaans actrice (overleden 1938)
• 7 - Grigori Löwenfisch, Russisch schaker (overleden 1961)
• 12 - Idris I, koning van Libië (overleden 1983)
• 18 - Georges Krins, Belgisch violist (overleden 1912)
• 19 - Jose Hontiveros, Filipijns politicus en rechter (overleden 1954)
• 23 - David Bueno de Mesquita, Nederlands kunstenaar (overleden 1962)
• 23 - Camilo Osias, Filipijns politicus en schrijver (overleden 1976)

april

• 14 - Efim Bogoljoebov, Russisch-Duits schaker (overleden 1952)
• 16 - Charlie Chaplin, Brits acteur and filmregisseur (overleden 1977)
• 20 - Adolf Hitler, nazi-dictator van Duitsland (overleden 1945)
• 23 - Karel Doorman, Nederlands marineofficier (overleden 1942)
• 24 - Richard Stafford Gripps, Brits politicus (overleden 1952)
• 26 - Ludwig Wittgenstein, Oostenrijks-Brits filosoof (overleden 1951)
• 28 - António de Oliveira Salazar, dictator (1932-1968) van Portugal (overleden 1970)

mei

• 2 - Ki Hadjar Dewantara, Indonesisch nationalist, onderwijsvernieuwer en minister (overleden 1959)
• 8 - Louis Van Hege, Belgisch voetballer (overleden 1975)
• 12 - Otto Frank, vader van Anne Frank (overleden 1980)
• 12 - Abelardo Luján Rodríguez, president (1932-1934) van Mexico (overleden 1976)
• 17 - Dorothy Gibson, Amerikaans actrice en passagier van de Titanic (overleden 1946)
• 17 - Alfonso Reyes, Mexicaans schrijver (overleden 1959)
• 18 - Gunnar Gunnarsson, IJslands schrijver (overleden 1975)
• 18 - Thomas Midgley, Amerikaans chemicus en uitvinder (overleden 1944)
• 28 - Richárd Réti, Hongaars schaker (overleden 1972)
• 30 - Pieter Hendrik van Cittert, Nederlands natuurkundige en wetenschapshistoricus (overleden 1959)

juni

• 12 - Julius Skutnabb, Fins schaatser (overleden 1965)

juli

• 2 - Cor Hermus, Nederlands acteur, toneelregisseur en -schrijver (overleden 1953)
• 5 - Jean Cocteau, Frans schrijver (overleden 1963)
• 14 - Ante Pavelić, Kroatisch fascistenleider (overleden 1959)
• 30 - Vladimir Zworykin, Russisch-Amerikaans televisiepionier (overleden 1982)
• 31 - Frans Masereel, Belgisch houtsnijder (overleden 1972)

augustus

• 1 - Walther Gerlach, Duits natuurkundige (overleden 1979)
• 11 - Arturo Martini, Italiaans beeldhouwer (overleden 1947)
• 12 - Luis Miguel Sánchez Cerro, voormalig president van Peru (overleden 1933)
• 26 - Richard Rau, Duits atleet (overleden 1945)
• 30 - Mile Budak, Kroatisch schrijver, antisemiet en fascist (overleden 1945)
• 30 - Aleksandr Vvedenski, Russisch geestelijke (overleden 1946)
• 31 - Ramona Trinidad Iglesias-Jordan, Puerto Ricaans langlevend persoon (overleden 2004)

september

• 7 - Albert Plesman, Nederlands luchtvaartpionier, oprichter van KLM (overleden 1953)
• 14 - Anthon Olsen, Deens voetballer (overleden 1972)
• 15 - Gustaaf Magnel, Belgisch ingenieur (overleden 1955)
• 26 - Martin Heidegger, Duits filosoof (overleden 1976)

oktober

• 3 - Carl von Ossietzky, Duits politicus (overleden 1938)
• 10 - Han van Meegeren, Nederlands kunstschilder en meestervervalser (overleden 1947)
• 10 - Jan Versteegt, Nederlands predikant en verzetsman (overleden 1945)
• 24 - Christiaan Boers, Nederlands militair en verzetsstrijder (overleden 1942)
• 24 - Clovis Trouille, Frans schilder (overleden 1975)
• 27 - Enid Bagnold, Brits schrijfster (overleden 1981)

november

• 3 - Heinrich Campendonk, Duits schilder (overleden 1957)
• 11 - Marcel Buysse, Belgisch wielrenner (overleden 1939)
• 11 - Vilhelm Wolfhagen, Deens voetballer (overleden 1958)
• 14 - Jawaharlal Nehru, Indaas politicus (overleden 1964)
• 14 - Herman Arnold Zwijnenberg, Nederlands veearts en politicus (overleden 1964)
• 15 - Emanuel II, laatste koning van Portugal (overleden 1932)
• 16 - Charlotte Benkner, Amerikaans langstlevend persoon (overleden 2004)
• 16 - Sophus Hansen, Deens voetballer en voetbalscheidsrechter (overleden 1962)
• 16 - Jan Herder, Nederlands communist (overleden 1978)
• 18 - Zoltán Tildy, Hongaars politicus (overleden 1961)
• 20 - Edwin Hubble, Amerikaans astronoom (overleden 1953)
• 24 - Cissy van Marxveldt, Nederlands (kinderboeken)schrijfster (Setske de Haan) (overleden 1948)
• 26 - Conrado Benitez, Filipijns schrijver, journalist en universiteitsbestuurder (overleden 1971)

december

• 3 - Cyrillus Kreek, Estisch componist (overleden 1962)
• 9 - Hannes Kolehmainen, Fins atleet en olympisch kampioen (overleden 1966)
• 7 - Gabriel Marcel, Frans filosoof (overleden 1973)
• 10 - Ray Collins, Amerikaans acteur (overleden 1965)
• 14 - Bernard Bijvoet, Nederlands architect (overleden 1979)
• 15 - Joan Riudavets, Spaans langlevend persoon (overleden 2004)
• 21 - Sewall Wright, Amerikaans geneticus en evolutiebioloog (overleden 1988)

Overleden

Pater Damiaan

januari

• 26 - Lodewijk Willem Ernst Rauwenhoff (60), theoloog, predikant, hoogleraar

februari

• 3 - Belle Starr (40), Amerikaans outlaw
• 4 - Gijsbertus Schot (78), Nederlands politicus

maart

• 8 - John Ericsson (85), Zweeds uitvinder en ingenieur

april

• 15 - Pater Damiaan (49), Belgisch missionaris

juli

• 7 - Giovanni Bottesini (67), Italiaans contrabassist, dirigent en componist
• 10 - Julia Tyler (69), first lady van de Verenigde Staten (echtgenote van John Tyler)

augustus

• 24 - Jan Ernst Matzeliger (36), Surinaamse uitvinder

september

• 10 - Karel III (70), vorst van Monaco
• 23 - Wilkie Collins (65), Brits schrijver

oktober

• 11 - James Prescott Joule (70), Brits natuurkundige
• 18 - Antonio Meucci (88), Italiaans ontwerper en waarschijnlijk uitvinder van de telefoon

november

• 18 - William Allingham (65), Iers-Engels dichter

december

• 6 - Jefferson Davis (81), president van de Geconfedereerde Staten van Amerika
• 12 - Robert Browning (77), Engels schrijver
• 24 - Jan Jakob Lodewijk ten Kate (70), Nederlands dichter
• 29 - Priscilla Tyler (73), Amerikaans First Lady

exacte datum onbekend

• Dong Khanh (25), keizer van Vietnam
• Theodoor Janssens (±64), Belgisch parlementslid

Weerextremen in België

• 10 mei: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 29,5 mm.
• mei: mei met hoogste gemiddelde dampdruk: 14 hPa (normaal 11 hPa).
• 17 juli: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 12,1 °C.
• 16 september: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 7,8 °C en laagste minimumtemperatuur: 2,6 °C.
• 17 september: laagste etmaalgemiddelde temperatuur ooit op deze dag: 8,8 °C.
• 29 september: hoogste etmaalsom van de neerslag ooit op deze dag: 36,1 mm.

Bron: KMI Gegevens Ukkel 1901-2003 met aanvullingen

Mediabestanden

Zie de categorie 1889 van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.