Grondwet

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

De Magna Carta, een van de eerste documenten met trekken van een Grondwet.

In het staatsrecht is een constitutie de grondslag van een staat. Deze is vaak, maar niet altijd, vastgelegd in een grondwet, een document waarin de grondrechten en/of de organisatiestructuur van de staat in een bepaald land beschreven staan.

Constituties variëren van land tot land, maar toch zijn er enkele bijna-universele kenmerken. Constituties regelen de organisatie van de overheid, ze zeggen bijvoorbeeld of het een parlementair of presidentieël systeem is, welke mechanismen de wetgevende macht heeft om de uitvoerende macht(het bestuur) te controleren, wat de rol is van de rechterlijke macht en op welke manier de macht verdeeld is tussen de centrale overheid en decentrale organen, zoals provincies en gemeenten.

Ze erkennen meestal ook een aantal fundamentele rechten van burgers. De betekenis van die rechten kan heel verschillend zijn. Klassieke grondrechten, zoals "vrijheid van meningsuiting", zijn afdwingbaar via de rechter. Sociale grondrechten, zoals "het recht op werk", zijn niet via de rechter af te dwingen: ze houden vooral een zorgplicht van de overheid in, dat wil zeggen: de overheid moet zich ervoor inspannen dat zoveel mogelijk burgers ervan kunnen profiteren.

Vrijwel alle democratieën hebben een geschreven grondwet. Een voorbeeld van een land zonder geschreven grondwet is het Verenigd Koninkrijk. Het constitutioneel recht ligt daar vast in wetten, gewoontes en rechtspraak.

De grondwet wordt vastgesteld door de grondwetgever. Vaak is dit de gewone wetgever, die een speciale procedure volgt (bijvoorbeeld meerdere lezingen en een gekwalificeerde meerderheid). In diverse landen heeft men een referendum voor grondwetswijziging. In andere landen moet het voorstel twee keer worden goedgekeurd (twee lezingen). Na de eerste lezing volgen er dan meestal verkiezingen. Bij de tweede lezing is dan vaak een twee derden meerderheid vereist. Daarmee kan een wijzigingsprocedure jarenlang duren. Dit soort procedures zijn bedoeld om te verzekeren dat de grondwet alleen wordt gewijzigd als daarvoor een ruime, en liefst ook een duurzame meerderheid bestaat.

Constituties zijn in beginsel bedoeld om de macht van de staat te beperken en aldus de burgers te beschermen tegen machtsmisbruik.

In de diverse constitutionele rechtsstelsels is een belangrijke kwestie de vraag of de rechter bevoegd is wetten te toetsen aan de grondwet. In de Bondsrepubliek Duitsland bestaat hiervoor zelfs een speciaal college, het Constitutioneel Hof of Bundesverfassungsgericht.

In Nederland kunnen formele wetten niet door de rechter worden "getoetst" (beoordeeld) op hun grondwettigheid; dit kan uitsluitend voor Koninklijke Besluiten, Algemene Maatregelen van Bestuur alsmede verordeningen en degelijke van lagere overheden. Hierin kan verandering komen, omdat een voorstel tot grondwetswijziging van het Tweede-Kamerlid Femke Halsema (GroenLinks) in december 2008 in eerste lezing is aanvaard. Dit voorstel geeft de rechter de bevoegdheid formele wetten te toetsen aan de klassieke grondrechten in de Grondwet. Na de eerstvolgende verkiezingen voor de Tweede Kamer zal de tweede lezing worden ingezet (zie Nederlandse Grondwet).

[bewerken] Zie ook

Grondwetgevende vergadering

wetgever	jaar	artikel
Verenigde Staten	1787	Grondwet van de Verenigde Staten
België	1831	Belgische Grondwet
Verenigd Koninkrijk	(geen)	Britse Grondwet
Duitsland	1949	Duitse Grondwet
Europese Unie	2007	Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa
Finland	2000	Finse Grondwet
Frankrijk	1958	Franse Grondwet
Ierland	1937	Ierse Grondwet
Italië	1948	Italiaanse Grondwet
Mexico	1917	Mexicaanse grondwet van 1917
Nederland	1983	Nederlandse Grondwet
Noorwegen	2003	Noorse Grondwet
Rusland	1993	Grondwet van de Russische Federatie
Spanje	1979	Spaanse Grondwet
Zweden	1974	Zweedse Grondwet