Provincie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een provincie is een deelgebied van een land met een eigen regionale regering. De term provincie wordt niet overal gebruikt: sommige landen hebben andere namen (woiwodschap, departement, oblast enz.) voor hun regionale bestuurslagen, andere vooral kleinere landen hebben geen bestuursniveau tussen de staat en de gemeenten. Wanneer een land wel provincies heeft, is normaal gesproken het gehele of het overgrote deel van het land verdeeld in provincies.

Staatsrechtelijk[bewerken]

Staatsrechtelijk is de provincie in Nederland en België de bestuurlijke eenheid die boven de gemeente staat. In Nederland vormt de provincie de enige bestuurslaag tussen de gemeenten en de rijksoverheid. In Vlaanderen en Wallonië ligt de provinciale bestuurslaag tussen de gemeentelijke en die van het gewest. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft geen provincies. Aan het hoofd van een provincie staat in België een gouverneur en in Nederland de provinciale staten.[1] In Nederland zit de Commissaris van de Koning de vergadering voor. In België is de gouverneur een ambtenaar; de politieke macht van de provincie ligt evenwel in handen van de Bestendige Deputatie. In Indonesië is de provincie de bestuurslaag tussen de centrale regering en de regentschappen, die op hun beurt opgedeeld zijn in onderdistricten.

Drenthe Flevoland Friesland Gelderland Groningen Limburg Noord-Brabant Noord-Holland Overijssel Zuid-Holland Utrecht Zeeland
Aanklikbare kaart met Provincies van Nederland.

Taken van de provincie in Nederland[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Provincies van Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In Nederland heeft de provincie op verschillende beleidsterreinen, zoals ruimtelijke ordening en openbaar vervoer een belangrijke coördinerende taak. De provincie is in sommige gevallen toezichthouder op gemeenten en waterschap. Provincies werken onderling samen in het Interprovinciaal Overleg en hebben functies in het kader van het Europees Comité van de Regio's.

Taken van de provincie in België[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Provincies van België voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Volgens de grondwet regelt de provincie wat van provinciaal belang is, alsook de haar toegewezen taken door de Gemeenschap of het Gewest. In België wordt sedert de invoering van het federalisme met het ontstaan van Gewesten en Gemeenschappen, het nut van de provincies sterk in twijfel getrokken. Er werden al politieke initiatieven genomen om de provincies op te doeken, maar dat is niet gelukt.

Provincies van België

Historisch[bewerken]

De meeste provincies in Nederland en België vormen de voortzetting van de autonome gewesten uit de federatieve Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De bestuurlijke verantwoordelijkheid van de gewesten is na de Franse tijd niet hersteld, daar het nieuwe Koninkrijk der Nederlanden zich naar richtlijn van het Congres van Wenen als eenheidsstaat moest ontwikkelen. Met name in die provincies die een lange eigen politieke en culturele traditie kennen, is de gewestelijke identiteit nog sterk. In cultureel heterogene provincies als Gelderland en Overijssel is nooit een provinciale identiteit ontstaan. De sterk verstedelijkte provincies Noord- en Zuid-Holland, Utrecht en in mindere mate Antwerpen hebben in de late 19e en 20e eeuw het voortouw genomen in de culturele gelijkschakeling in de nieuwe eenheidsstaat.

Geen voortzetting van voormalige gewesten en als zodanig een uitzondering op het bovenstaande zijn de provincies Limburg (in Nederland en België) en Luxemburg (België), die als bestuurseenheid niet verder teruggaan dan de 19e eeuw. De opdeling van het gewest Holland in de huidige provincies Noord- en Zuid-Holland dateert van 1840. Flevoland is grotendeels uit het IJsselmeer gewonnen en werd op 1 januari 1986 gevormd uit de Flevopolder, Urk, en de Noordoostpolder. De opdeling van de Belgische provincie Brabant in de huidige provincies Waals- en Vlaams-Brabant dateert van 1 januari 1995.

De Belgische provinciën zijn verdeeld per gewest.[2] Vlaanderen is onderverdeeld in de provinciën Antwerpen, Limburg, Oost-Vlaanderen, Vlaams-Brabant en West-Vlaanderen. Wallonië is onderverdeeld in de provinciën Henegouwen, Luik, Luxemburg, Namen en Waals-Brabant.

Buiten Nederland en België[bewerken]

Ook voor bovenlokale bestuurlijke eenheden in andere landen wordt wel de naam provincie gebruikt. Men wachte zich echter voor een vergelijking met de Nederlandse en Belgische provincies; de bestuurlijke verantwoordelijkheden van zulke gebieden kunnen uiteenlopen van verregaande autonomie bij bepaalde Spaanse provincies of bij de Canadese provincies, tot zeer beperkte bevoegdheden in andere landen.

In andere (Duitstalige) landen spreekt men van deelstaat (Bundesländer) bijvoorbeeld in Duitsland en Oostenrijk, of kanton zoals in Zwitserland. Duitsland en Oostenrijk zijn landen met een federale structuur en Zwitserland met een confederale. (Deze deelstaten hebben grotere bevoegdheden en kennen een eigen regering met een Minister-President aan het hoofd.) In Duitsland beantwoordt het "Bezirk" (district) aan het Belgische en Nederlandse begrip provincie. Het Franse departement is van dezelfde aard als de provincie in de Lage Landen. Groot-Brittannië en Ierland zijn traditioneel ingedeeld in counties (enkelvoud: county, dat is graafschap). Ook binnen de Verenigde Staten zijn de meeste staten ingedeeld in counties. Elders worden eveneens vaak lokale namen gebruikt voor bestuurlijke eenheden op het eerste niveau. Voorbeelden hiervan zijn de ajmags (stamgebieden) in Mongolië, changwat in Thailand, dzongkhags in Bhutan, itūmālō in Samoa, prefecturen in Japan en viloyati in Oezbekistan (en met vergelijkbare benamingen in veel andere islamitische landen).

Kerkelijke provincies[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie kerkprovincie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ook de Rooms-katholieke Kerk is verdeeld in provincies: kerkprovincies. Daarnaast groeperen de meeste kloosterorden hun kloosters of abdijen ook in provincies, die doorgaans samenvallen met staatkundige indelingen. Zo hebben bijvoorbeeld de Dominicanen en de Franciscanen een Nederlandse, Vlaamse en Waalse provincie, met aan het hoofd telkens een provinciaal, de hoofdzetel van een ordesprovincie wordt provincialaat genoemd. Bij de Norbertijnen is het equivalent van de provincie een circarie.

Platteland[bewerken]

De term de provincie wordt ook wel gebruikt om platteland en kleine steden aan te duiden.

Grootste provincies[bewerken]

De provincie met de meeste bevolking ter wereld is Henan, China, met een geschatte populatie van 96 miljoen (2002) mensen.

Qua oppervlak is Quebec, Canada, de grootste provincie ter wereld, het oppervlak bedraagt 1.500.000 km².

Zie ook[bewerken]

Zie voor meer informatie ook:

Bronnen, noten en/of referenties
  1. De Provinciewet: Artikel 124 1. Aan het hoofd van de provincie en de gemeente staan provinciale staten onderscheidenlijk de gemeenteraad. Hun vergaderingen zijn openbaar, behoudens bij de wet te regelen uitzonderingen.
  2. Belgische Grondwet, Titel I, art. 5.
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek