Openbaar vervoer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Portal.svg Portaal Openbaar vervoer
Een bus en een taxibus bij de halteplaats
Het interieur van een tram in Wenen

Openbaar vervoer is personenvervoer dat openbaar toegankelijk is, dat wil zeggen dat iedereen die dat wil van de vervoerdienst gebruik kan maken. Openbaarvervoersbedrijven hebben meestal een vervoersplicht die hen dwingt iedereen die daar om vraagt te vervoeren, mits de reiziger het geldende tarief betaalt en zich aan de gebruikelijke fatsoensregels houdt. Dit in tegenstelling tot particulier vervoer, waar de eigenaar van het vervoermiddel beslist wie wel en niet mee mag.

Vervoerdiensten kunnen ook onderscheiden worden in collectief vervoer en individueel vervoer. Bij collectief vervoer wordt het vervoermiddel gedeeld met andere reizigers, die een andere herkomst of bestemming kunnen hebben. Bij individueel vervoer wordt het vervoermiddel ingezet voor de specifieke vervoerwens van één reiziger of groep van bijeenbehorende reizigers. Bij dat laatste denkt men vooral aan taxi's. Individueel openbaar vervoer wordt ook aangeduid als besloten vervoer.

Ten slotte kan onderscheid gemaakt worden tussen lijndiensten en vraagafhankelijk vervoer. Lijndiensten rijden volgens een vaste dienstregeling, of er nu veel of weinig reizigers zijn. Het is echter zeer goed mogelijk dat een lijndienst op verzoek met twee of meer voertuigen wordt gereden, als er incidenteel veel reizigers worden verwacht. Vraagafhankelijke diensten passen zich aan aan de vraag die zich op dat moment voordoet. Vaak moet men vooraf opbellen om van een vraagafhankelijke dienst gebruik te maken.

In Nederland is op zowel collectief openbaar vervoer als op individueel openbaar vervoer (besloten vervoer) de Wet personenvervoer 2000 van toepassing.

Inhoud

[bewerken] Collectief openbaar vervoer

Met de term Openbaar vervoer worden over het algemeen de lijndiensten van het collectief openbaar vervoer aangeduid. Deels is dit gratis openbaar vervoer. Als het vervoer niet volgens een vaste dienstregeling rijdt, wordt het Collectief Vraagafhankelijk Vervoer (CVV) genoemd.

Openbaar vervoer wordt in Nederland uitgevoerd in opdracht van een (decentrale) overheid die daarmee de rol van OV-autoriteit vervult. OV wordt sinds 1969 mede betaald uit een speciaal daarvoor bestemde rijkssubsidie. De gebruikers van openbaar vervoer worden over het algemeen 'reizigers' genoemd. Onder openbaar vervoer valt:

Het Nederlandse begrip regionaal openbaar vervoer bevat dezelfde OV-vormen, met uitzondering van het hoofdrailnet.

[bewerken] Lijnnummers

Bij het stads- en streekvervoer veel met lijnnummers wordt gewerkt. Die nummers staan duidelijk op de voertuigen aangegeven - soms zelfs duidelijker dan de bestemming - en vaak zegt men dat een bepaalde bestemming met lijn nummer zoveel bereikbaar is. Daarbij moet erop worden gelet dat een rit in de omgekeerde richting hetzelfde lijnnummer heeft. De metro van Londen heeft geen lijnnummers maar lijnnamen. De metro van Parijs heeft wel lijnnummers, maar de lijnen worden meer aangeduid met de naam van het eindpunt. In die van Barcelona wordt er eerder naar de kleur van een lijn gerefereerd dan naar het nummer.

Bij treinvervoer zijn lijnnummers niet gebruikelijk en noemt men de naam van de eindbestemming of een tussenbestemming van de trein.

[bewerken] Vervoerders

[bewerken] Nederland


Arriva, Connexxion en Veolia Transport hebben samen verreweg het grootste deel van het Nederlandse streekvervoer in handen. Qbuzz heeft het meeste streekvervoer in de drie Noordelijke provincies in handen.

Connexxion en Veolia Transport zijn beide onderdeel van Veolia Transdev.[1]

[bewerken] Grensgebied


Daarnaast gaan er ook diverse Nederlandse vervoerders de grens over.

[bewerken] België

[bewerken] Vervoermiddelen

De belangrijkste vormen van openbaar vervoer zijn de trein (zie ook: treinvervoer) en de bus, die in België en Nederland algemeen voorkomen. Verder komen op verschillende plaatsen te volgende vervoermiddelen voor:

[bewerken] Besloten vervoer

Besloten vervoer wordt niet door de overheid gesubsidieerd. De gebruikers van besloten vervoer worden over het algemeen 'passagiers' genoemd. Besloten vervoer omvat besloten busvervoer, dat vaak met een touringcar wordt verricht, en taxivervoer (maximaal 8 passagiers). Ook is het mogelijk een trein, schip of vliegtuig voor een besloten groep af te huren.

[bewerken] Taxi

De taxi, die in zijn zuivere vorm niet tot het openbaar, maar tot het privévervoer gerekend moet worden (met als bijzondere variant de motortaxi in Amsterdam), en enkele tussenvormen tussen bus en taxi, zoals treintaxi, lijntaxi, OV-taxi, belbus, Regiotaxi en CVV. In België bestaan gecombineerde formules (bus of tram voor de heenreis – taxi voor de terugreis) tegen een forfaitair bedrag (TOV-biljet). Dit heeft tot doel het uitgaan met het openbaar vervoer te bevorderen en zo het aantal weekendongevallen te beteugelen.

[bewerken] Veerdiensten

Veerponten zijn in de meeste landen openbaar vervoer; in Nederland gelden de meeste ponten echter als onderdeel van het wegennet. Het is eigenlijk geen besloten vervoer, hierbij gaat het vrijwel altijd om het oversteken van het water. Sommige veerdiensten worden wel gerekend onder het besloten collectief vervoer, met name de toeristische c.q. zomerse fiets- en voetveren en de watertaxi in diverse steden. Hierbij komt vervoer in de lengterichting van het water wel vaker voor. Vijf diensten zijn in Nederland aangemerkt als openbaar vervoer te water.

[bewerken] Luchtvaart

Ook het vervoer door de lucht met passagiersvliegtuigen kan men tot het openbaar vervoer rekenen, als de vliegmaatschappij een openbare dienst is. Voor verbindingen met het niet nabije buitenland is het vliegtuig een belangrijke vorm van openbaar vervoer, voor het verre buitenland zelfs vrijwel de enige mogelijkheid. Zie verder: burgerluchtvaart, vliegveld.

[bewerken] Andere vormen van openbaar vervoer

Riksja fietsen (betjaks) te Batavia, 1900-1940

Ook het vervoer per riksja of "betjak" (een fietstaxi in het verre oosten) en soms ook het vervoer per rijdier, zoals ezel, kameel en olifant kan tot openbaar vervoer worden gerekend.

Een automatische people mover heeft geen bestuurder en kan zowel openbaar vervoer als besloten vervoer zijn. De Parkinghopper op Schiphol is besloten vervoer.

Voor kleinere verticale en horizontale afstanden zijn er de lift, de roltrap en de rolband. Of deze laatste vormen van personenvervoer echter tot 'openbaar vervoer' moeten gerekend worden, lijkt twijfelachtig. Het is wel een vorm van personenvervoer, ongeacht of die op publieke of privé-domeinen ingericht wordt.

[bewerken] Plattegronden met lijnen

Er worden verschillende systemen toegepast voor plattegronden met lijnen:

  • Een lijnennetkaart geeft alle lijnen weer, of alle lijnen van één vervoerder. Haltes zijn soms allemaal, soms deels[2] en soms niet aangegeven.
  • Soms zijn er aparte lijnkaarten per lijn. Dit is het geval bij Connexxion; hierbij worden alle haltes aangegeven.[3]
  • Soms zijn de lijnen ingetekend in Google Maps, met behoud van de inzoommogelijkheden en de keuze tussen een kaart en een luchtfoto met ingetekende wegen. Soms worden de haltes gemarkeerd in aanvulling op de halte-aanduidingen van Google Maps zelf (nuttig omdat niet alle bussen op alle haltes stoppen),[4] soms niet.[5]

[bewerken] Prijsinformatie

De prijs van een bepaalde reis kan o.m. worden nagekeken op de volgende sites, tegelijk met de dienstregeling:

  • NS-reisplanner [1] - de treinprijzen staan vermeld bij 0, 20 en 40% korting; men moet zelf op basis van het dalurenabonnement dat men eventueel heeft, en afhankelijk van de dag en tijd, bepalen welke korting men heeft: 0, 20, 40 of 100%. De prijsinformatie is dus specifiek voor een bepaalde route uitgevoerd met bepaalde vervoerders, maar algemeen voor wat betreft de tijd waarop wordt gereisd. Hoewel er ook retourprijzen staan vermeld moet men bij verschillende kortingpercentages op de heen- en terugreis zelf twee enkele-reis-prijzen bij elkaar optellen. Stadstreekvervoerprijzen staan apart, alleen voor een enkele reis zonder korting. Er staan ook prijzen van trajectabonnementen (en van netabonnementen, niet gerelateerd aan het opgegeven traject). De per 1 augustus 2011 ingevoerde abonnementen staan nog niet vermeld.
  • http://www.9292ov.nl - de treinprijzen staan alleen vermeld bij 0 en 40% korting. Stadstreekvervoerprijzen staan apart, voor een enkele reis zonder of met korting.

[bewerken] Zie ook

[bewerken] Literatuur

  • Jansen, Holger: The Netherlands. Planning Public Transport, Customer Representation and Passenger Rights. Page 221 - 228. At: Martin Schiefelbusch, Hans-Liudger Dienel (ed.): Public Transport and its Users. The Passenger’s Perspective in Planning and Customer Care. Ashgate, Farnham, Surrey, 2009

[bewerken] Externe links


Referenties
  1. ↑ Veoliatransdev.nl
  2. ↑ Zie bijvoorbeeld arriva.nl
  3. ↑ Zie bijvoorbeeld de Zuidhollandse lijn 40. Connexxion stelt overigens ook lijnennetkaarten ter beschikking, de twee soorten vullen elkaar aan.
  4. ↑ Zie bijvoorbeeld veolia-transport.nl. Na selectie van een lijn en "Toon vertrektijden" wordt de dienstregeling gegeven. Daarna kan de optie "kaart" worden aangeklikt.
  5. ↑ Zie bijvoorbeeld busvervoer-hwgo.nl
Verkeersgerelateerde onderwerpen
Algemene onderwerpen: openbaar vervoer · verkeersinfrastructuur · verkeerseducatie · verkeerskunde · verkeersregel · verkeersveiligheid · vervoer · vervoermiddel · vervoersrecht · weg · wegverkeer · file
Snelheidsremmende maatregelen: matrixbord · verkeersbord · verkeersregelinstallatie · verkeerslichtbeïnvloeding · verkeersdrempel en –kussen · verkeersplateau · wegmarkering
Wikimedia Commons
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Openbaar_vervoer&oldid=28979335"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen