Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
NMBS
Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen
Algemene informatie
Land Vlag van België België
Hoofdvestiging Brussel
Sleutelfiguren Jo Cornu
Actief 1926-heden
Website http://www.nmbs.be/
Bedrijfsstructuur
Aandeelhouder(s) Belgische Staat
Beheer
Trajecten Alle lijnen in België en grenstrajecten
Trajectlengte 3.500 km
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Het Belgische spoorwegnetwerk
NMBS-trein in Gent-Sint-Pieters
NMBS-trein in Oostende
NMBS-treinen in Antwerpen-Centraal
NMBS-trein in Köln Hauptbahnhof

De Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS), Frans: Société Nationale des Chemins de fer Belges (SNCB), is een naamloze vennootschap die in opdracht van de Belgische federale overheid treindiensten in België exploiteert. In 2006 vervoerde de NMBS 197,5 miljoen reizigers, die bij elkaar 9607 miljoen kilometer reisden op het totale netwerk van 3500 kilometer (waarvan 2998 km geëlektrificeerd).

De NMBS is de enige aanbieder van personenvervoer per trein in België. De goederenafdeling NMBS Logistics moet wel enige concurrentie dulden van het Duitse Rail4chem en de Belgische firma's Dillen & Le Jeune Cargo en Trainsport, en er zijn privémaatschappijen actief op bedrijfsterreinen.[1]

Het logo, een hoofdletter B in een liggende ellips, werd in 1936 ontworpen door Jean de Roy. De artistiek adviseur van de NMBS, de architect Henry Van de Velde, zou de directie hebben aangezet om voor dit ontwerp te kiezen.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van de Belgische spoorwegen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1926 werd de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS) opgericht. Het nam de spoorlijnen en activiteiten van het Bestuur der staatsspoorwegen over. De spoorwegen waren toen georganiseerd binnen het ministerie van Spoorwegen, Telegrafie en Posterijen, onder het rechtstreekse gezag van de Minister van Spoorwegen. Vanaf het einde van de 19e eeuw was het Bestuur der staatsspoorwegen begonnen met de overname van de vele private spoorwegmaatschappijen en -netten. Overigens, tot in 1958 zouden, naast de NMBS, nog enkele private spoorwegen blijven bestaan.

De Staatsspoorwegen werden gekenmerkt door een politieke inmenging, een logge structuur en hadden enkele grote corruptieschandalen meegemaakt (waardoor de Staat het Hoog Comité van toezicht, de latere anticorruptiedienst, had opgericht). Daarenboven bleek dat een groot deel van het staatsbudget naar de spoorwegen ging, zonder duidelijk zicht op besteding en opbrengst ervan. De oprichting van de NMBS moet in die context worden gezien: aan afzonderlijke rechtspersoon (een naamloze vennootschap), met eigen vermogen en financiering, zou de spoorwegen veel efficiënter kunnen beheren. Ook de in andere Europese landen werden de spoorwegen, om dezelfde redenen, in door de overheid opgerichte vennootschappen ondergebracht. De structuur en oprichting van de NMBS was overigens gelijklopend met deze van de Deutsche Reichsbahn. Ook in Belgisch-Congo had het (vergelijkbaar) samengaan van privaat initiatief met overheidscontrole goed gewerkt.[2]

De overheid behield, via een systeem van bevoorrechte aandelen, de controle op de bedrijfsvoering van de NMBS. De Staat behield de gewone aandelen (met meervoudig stemrecht, waardoor het controle hield op de NMBS). De beleggers konden de bevoorrechte aandelen verweren, en dus intekenen op een deel van het kapitaal. Na de Tweede Wereldoorlog kocht de staat de meeste van de aandelen terug.

De NMBS had het in de jaren dertig erg moeilijk onder de economische crisis, door het teruglopen van goederen en reizigers. Toch kon het enkele opmerkelijke initiatieven uitbouwen: de voltooiing van de expreslijn tussen Brussel en Gent, de elektrificatie van de lijn tussen Brussel en Antwerpen en het inleggen van sneltreinen tussen Brussel en Oostende met een rittijd van 1 uur. Op het einde van de jaren dertig boekte het bedrijf winst.

Huidige organisatie[bewerken]

De NMBS is de Belgische naamloze vennootschap van publiek recht die de exploitatie en commercialisering verzekert van het nationale en internationale reizigers- en goederenvervoer per spoor. Zij staat eveneens in voor het beheer van het rollend materieel.

De NMBS stelt ruim 18.600 mensen te werk en realiseert een omzet van ongeveer 1,897 miljard euro (2005). Ze beheert ook haar deelnemingen in vennootschappen als Eurostar, Thalys, IFB, TRW en anderen.

De bestuursvoorzitter van de NMBS is Jo Cornu.

Sinds 1991 is de NMBS een 'autonoom overheidsbedrijf'. Om tegemoet te komen aan de EU-regelgeving voor een vrije toegang voor alle vervoerders op het Europese spoorwegnet, bestaat de NMBS sinds 1 januari 2005 uit drie delen: een beheerder van de infrastructuur (Infrabel), een exploitant van de treinen (NMBS) en een overkoepelende holding (NMBS-Holding). Zij vormen met hun drieën de NMBS-Groep. Deze driedelige structuur ligt vaak onder vuur bij onder meer politici en vakbondslui.

Momenteel is de NMBS verlieslatend en vooral hierdoor zijn de schulden van de NMBS-Groep in 2010 opgelopen tot 3,08 miljard euro terwijl deze eind 2009 'slechts' 2,73 miljard euro bedroegen. De NMBS-Groep zag het eerste halfjaar 2011 haar omzet stijgen, en slaagde erin het verlies te verkleinen tegenover dezelfde periode vorig jaar. Dankzij de verbeterde resultaten van de NMBS heeft de groep zicht op een schuldstabilisatie in 2015.[3]

Marc Descheemaecker, voormalig bestuursvoorzitter van de NMBS, loodste een zwaar besparingsplan door zijn raad van bestuur. Het houdt onder meer in dat 193 treinritten worden geschrapt.[4]

Tarieven personenvervoer[bewerken]

De tarieven[5][6] zijn gebaseerd op het aantal af te leggen kilometers (tarifaire kilometers, deze kunnen afwijken van de werkelijke spoorafstanden). Bij een afstand groter dan 150 km gelden de prijzen voor 150 km (bijvoorbeeld voor een enkele reis: € 21,10). De minimumprijs is die voor 1 t/m 6 km: € 2. Elk Belgisch Station (EBS), een enkele reis in aanvulling op onder andere een Thalys rit van/naar Rotterdam of verder, kost € 6.

De prijs van een heen-en-terugreis is het dubbele van de prijs voor een biljet enkele reis.

Een weekendbiljet (heen-en-terugbiljet geldig in het weekend) is verkrijgbaar met "50% korting", in werkelijkheid kost het ruim € 1 meer, met een minimum van € 4.

Bepaalde groepen hebben tariefverminderingen; 65-plussers mogen op werkdagen na 9 uur en in het weekend hele dag (behalve 6 weekends in de zomer) heen en terug naar elke bestemming in België voor € 6 (Seniorenbiljet); verder zijn er onder meer kortingen voor mindervaliden, oorlogsinvaliden en grote gezinnen). Voor werknemers zijn er speciale voordelige abonnementen; werkgevers moeten hiervoor een vergoeding betalen[7] (derdebetalersysteem).

Er zijn verder abonnementen (zoals treinkaart, schooltreinkaart, nettreinkaart en Campus), meerrittenkaarten (zoals Rail Pass, Go Pass 10, en Key Card), en af en toe een aanbieding met namen als Christmas Deal, Shopping Deal en Summer Deal voor voordelige retours met vertrek- en eindstation naar keuze.

Voor het reizen naar of van station Brussel-Luchthaven werd door NMBS een Diabolo-toeslag van € 4,44. gevraagd. Deze werd per 1 februari 2014 verhoogd tot € 5,07. De toeslag geldt niet voor reizigers die langs dit station komen, of er overstappen. Voor reizigers die de Diabolo-toeslag proberen te omzeilen, overweegt de NMBS poortjes te plaatsen.[8]

Treinkaartjes kunnen in het station gekocht worden (zowel aan het loket als aan de automaten), maar ook via het internet of bij de treinbegeleider (maar met € 3 toeslag als de loketten van het station open zijn en voor of tijdens het instappen de treinbegeleider ervan op de hoogte gesteld is).

Grensoverschrijdende reizen[bewerken]

Voor grensoverschrijdende trajecten, inclusief trajecten van/tot de grens, als men voor het andere land over een abonnement of dagkaart beschikt, gelden andere tarieven[9]. Een enkele reis voor de gewone treinen van de grens naar een station in België (SCIC-NRT-tarief) kost maximaal € 30, en is met RailPluskorting (25% korting op het SCIC-NRT-tarief) nog steeds iets duurder dan het volle binnenlandse tarief (behalve dat het minimumtarief iets lager is: € 1,70 tegen € 1,90). Lange reizen kunnen dus beter opgesplitst worden in een korte grensoverschrijdende tegen gereduceerd SCIC-NRT-tarief, en een lange binnenlandse van maximaal € 20,30.

Een enkele reis voor de gewone treinen van de grens naar een station in België kost met maximaal € 22,50, iets meer dan bij opsplitsing als boven (€ 1,50 + € 20,10 = € 21,60). Van/naar Maastricht / Maastricht Randwyck / Eijsden is er verder nog (met identieke prijzen voor deze drie stations) het Standaardbiljet Maastricht, dat € 1,20 kost voor het Nederlandse traject plus de prijs van een gewoon Standaardbiljet op basis van de afstand vanaf de grens, en dus minimaal € 2,90 en maximaal € 21,30, en het Weekendbiljet Maastricht, dat € 2,40 kost voor het Nederlandse traject plus de prijs van een gewoon Weekendbiljet op basis van de afstand vanaf de grens, en dus minimaal € 5,80 en maximaal € 23,40. Soortgelijke zaken gelden voor Roosendaal.

Een Superdagretour vanuit Nederland geeft 30% korting op het SCIC-NRT-tarief heen en terug op één dag, op maandag tot en met vrijdag na 9 uur en in het weekend, met een Belgisch traject van minimaal 21 km; op de route van Roosendaal richting Antwerpen is dit bij een bestemming vanaf Sint-Mariaburg. Het is onder meer verkrijgbaar in de kaartautomaat. Zie ook Weekendretour.

Anders dan de Rail Pass en de Go Pass 10 is de nettreinkaart en InterRail ook geldig van/naar een grenspunt.[10] Men kan daarmee daarom van en naar Nederland reizen in combinatie met Dal Vrij of een Nederlandse dagkaart enz.

De Rail Pass en de Go Pass 10 zijn slechts geldig van het ene naar het andere Belgische station. Voor grensoverschrijding heeft men dus aanvullend een kaartje tot de grens nodig. Men kan bijvoorbeeld van Antwerpen naar Roosendaal reizen met een kaartje van Antwerpen naar Essen (of een desbetreffende regel op de Rail Pass), een kaartje van Essen naar Roosendaal-grens, en Dal Vrij.

Zie ook aanvullende vervoerbewijzen voor de houder van Dal Vrij bij reizen naar het buitenland.

Voor de aankoop van vervoersbewijzen zonder reservering voor bestemmingen verder dan Roosendaal, Maastricht, Lille Flandres (Rijsel) en Aken is aan de balie een lokettoeslag van € 3,5 verschuldigd. (De kaartautomaten in België verkopen geen internationale vervoersbewijzen.) De SCIC-NRT-tarieven naar Lille Flandres zijn geldig op zowel de route langs Moeskroen als langs Doornik. Lokale vervoersbewijzen zijn wel beperkt tot één route.

Combinatie met een internationaal vervoerbewijs[bewerken]

Het begrip Reisverlenging heeft voornamelijk betrekking op de aanschaf van een aanvullend biljet tegen een prijs die lager ligt dan bij losse aanschaf, maar via een kolom Opmerkingen in de tabellen Eigenschappen ticket wordt de betreffende tabelrij ook gebruikt voor aanverwante zaken.

Op de Christmas Deal en enkele andere promobiljetten staat vermeld "Combinatie met een internationaal vervoerbewijs niet toegestaan". In de tabel staat dat reisverlenging is toegestaan, maar niet in internationaal verkeer. Als men een Christmas Deal naar Essen wil combineren met een biljet van Essen naar de grens of naar Nederland mag men dus niet de Intercity Brussel - Den Haag nemen, men moet de stoptrein nemen of in Essen overstappen.[11]

Bij de Rail Pass en de Go Pass 10 staat "Reis geldig tot het laatste Belgische station, grenspunten niet inbegrepen". Men vult de invulkaart in tot het laatste Belgische station, en koopt een biljet van het laatste Belgische station naar de buitenlandse bestemming. Als men een regel op een Rail Pass en de Go Pass 10 naar Essen wil combineren met een biljet van Essen naar de grens of naar Nederland mag men dus wel de Intercity Brussel - Den Haag nemen.

Bij de kaartautomaat in België kunnen onder meer binnenlandse biljetten worden gekocht, en ook bijvoorbeeld naar Roosendaal, echter niet tot Roosendaal grens (anders gezegd: er is niet de optie "met vrij reizen in Nederland"). Men kan zo'n biljet wel kopen aan het loket. Een enkele reis van Essen naar Roosendaal grens kost bijvoorbeeld € 2,20, hetzelfde als het biljet in omgekeerde richting uit de Nederlandse kaartautomaat. Het Belgische biljet tot de grens is echter één dag geldig, het Nederlandse vanaf de grens (en het corresponderende retour voor € 4,40) 15 dagen.

Bij de kaartautomaat in België kunnen ook de Rail Pass en de actuele Deal gekocht worden.

Kopen van een vervoerbewijs bij de treinbegeleider[bewerken]

Een reiziger zonder vervoerbewijs die dit spontaan aan de treinbegeleider meldt zodra dit mogelijk is (d.i. vóór of zo snel mogelijk na het vertrek van de trein), kan bij hem een vervoerbewijs kopen. Bij vertrek uit een station met open loket wordt dit bedrag verhoogd met een maakloon van € 3. Een reiziger die tijdens zijn reis een reisverlenging wenst en dit vóór het bereiken van de op zijn vervoerbewijs vermelde bestemming bij de treinbegeleider meldt is geen maakloon verschuldigd.

Voor het geval dat hij niet spontaan meldt, zie zwartrijden.

Blue-bike[bewerken]

In mei 2011 werd Blue-bike opgericht, een fietsdeelsysteem dat fietsen aanbiedt in 44 steden in België. Het project werd mede opgericht door de NMBS-Holding en is een aanvulling op het openbaar vervoer, voor het natraject.

Nuvola single chevron right.svg Zie Blue-bike voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Activiteiten in het buitenland[bewerken]

De NMBS rijdt nu met (goederen)treinen onder eigen licenties in Frankrijk, Duitsland en Luxemburg. Op de Luxemburg/Frankrijk-route tot Mulhouse is dat met het Sibelit-samenwerkingsverband met de Franse spoorwegen, op de route naar Keulen met het Cobra-samenwerkingsverband met de Duitse spoorwegen. In Frankrijk heeft de NMBS het dochterbedrijf OSR France opgericht zodat de NMBS niet afhankelijk was van SNCF-personeel voor lokale handelingen. In Noord-Frankrijk gaat OSR France, dat zijn eigen exploitatielicentie heeft, de concurrentie aan met de Franse spoorwegen voor het lokaal en regionaal goederenvervoer.[12]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Voor een lijst met bedrijven met een vergunning van spoorwegonderneming, zie mobilit.fgov.be
  2. BEULENS, F., Financieel-institutionele analyse van de Belgische beursgenoteerde spoorwegsector 1836-1957, Antwerpen 2004, Garant, 454
  3. "NMBS Groep boekt meer omzet en minder verlies" - Trends.be 25/10/2011
  4. "We zijn het slachtoffer van ons eigen succes" - De Standaard 22/10/2011
  5. Vervoersvoorwaarden NMBS Mobility, zie Deel 5
  6. http://treinreisinfo.nl/nationale-treinen-per-land/binnenlandse-treinen-in-belgi.html
  7. http://www.werk.belgie.be/defaultTab.aspx?id=23938
  8. NMBS pakt Diabolo-zwartrijders aan Gazet van Antwerpen, 28 januari 2014.
  9. http://www.b-europe.com/Reizen/Praktisch/Juridische%20info/Productfiches
  10. U reist op het ganse net wanneer u maar wilt. in combinatie met de omschrijving van "net" in Index van de gebruikte termen en hun omschrijving. b-rail.be
  11. Dit wordt vaak geconcludeerd, volgens sommigen mag het wel, zie discussie.
  12. Today's Railways, april 2012, Playing away, SNCB's activities outside Belgium
Spoorwegondernemingen voor reizigers- en/of goederenvervoer per spoor in Europa
Albanië: Hekurudhe e Shqiperise (HSH)
Azerbeidzjan: Azərbaycan Dəmir Yolları (ADY)
België: B-Cargo · CrossRail Benelux · NMBS · Thalys
Bosnië en Herzegovina: Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine (ŽFBH) · Željeznice Republice Srpske (ŽRS)
Bulgarije: Bulgarski Durzhavni Zheleznitsi (BDŽ) · Bulmarket (BM) · DB Schenker Rail Bulgaria (DB)
Denemarken: Arriva Danmark · CFL Cargo · Danske Statsbaner (DSB) · DSB S-tog · DB Schenker Rail Danmark Services (DB) · Hovedstadens Lokalbaner · Lokalbanen · Midtjyske Jernbaner · Nordjyske Jernbaner · Regionstog · Varde-Nørre Nebel Jernbane
Duitsland: Abellio Rail NRW · AKN Eisenbahn (AKN) · Bayerische Zugspitzbahn · BeNEX · Borkumer Kleinbahn · Deutsche Bahn (DB) · DB Schenker Rail (DB) · eurobahn · Harzer Schmalspurbahnen (HSB) · Metronom Eisenbahngesellschaft · Netinera · NiedersachsenBahn · NordWestBahn · Rail4chem · Rurtalbahn · Süd-Thüringen-Bahn · trans regio · Vogtlandbahn · Westfalenbahn
Estland: CoalTerminalTrans (CTT) · Edelaraudtee · Eesti Raudtee (EVR) · Elron · GoRail
Finland: VR-Yhtymä (VR)
Frankrijk: Chemins de fer de Provence (CP) · Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP) · Société nationale des chemins de fer français (SNCF)
Georgië: Sakartuelos Rkinigsa (SR)
Griekenland: Organismos Sidirodromon Ellados (OSE)
Hongarije: Győr-Sopron-Ebenfurti Vasút (GySEV) · Budapesti Helyiérdekű Vasút (BHÉV) · Magyar Államvasutak (MÁV)
Ierland: Dublin Area Rapid Transit (DART) · Iarnród Éireann (IÉ)
Italië: Arenaways · Nuovo Trasporto Viaggiatori (NTV) · Societá Automobilistica Dolomiti (SAD) · Trenitalia (FS)
Kazachstan: Kazakstan Temir Zholy (KTZ)
Kosovo: Trainkos
Kroatië: Hrvatske željeznice (HŽ)
Letland: Baltijas Ekspresis (BE) · Baltijas Tranzita Serviss (BTS) · Latvijas Dzelzcels (LDZ)
Litouwen: Lietuvos Geležinkeliai (LG)
Luxemburg: Chemins de fer luxembourgeois (CFL) · CFL Cargo
Macedonië: Makedonski Zeleznici (MZ)
Moldavië: Calea Ferata din Moldova (CFM)
Montenegro: Zeljeznica Crne Gore a.d. Podgorica (ZCG)
Nederland: Arriva · Breng · Connexxion · DB Schenker Rail (DB) · ERS Railways · Nederlandse Spoorwegen (NS) · NS International · Husa · Syntus · Veolia Transport
Noorwegen: Norges Statsbaner (NSB) · CargoNet · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Flytoget
Oekraïne: Ukrzaliznytsia/Укрзалізниця (UZ)/(УЗ)
Oostenrijk: Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) · Graz-Köflacher Eisenbahn (GKE) · Steiermärkische Landesbahnen (StLB) · Westbahn · Wiener Lokalbahnen (WLB)
Polen: Polskie Koleje Państwowe (PKP) · Koleje Mazowieckie (KM) · Przewozy Regionalne (PR) · Szybka Kolej Miejska w Trójmieście (SKM) · Szybka Kolej Miejska w Warszawie (SKM) · Koleje Dolnośląskie
Portugal: Comboios de Portugal (CP) · Fertagus · Takargo (TK)
Roemenië: Căile Ferate Române (CFR) · DB Schenker Rail Romania (DB)
Rusland: Rossiejskieje zjeleznye dorogi (RŽjD)
Servië: Železnice Srbije (ŽS) · Termo Elektrana Nikola Tesla (TENT) · Kombinovani Prevoz (KP)
Slovenië: Slovenske železnice (SŽ)
Slowakije: Železnice Slovenskej Republiky (ŽSR) · RegioJet (RJ)
Spanje: Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE) · EuskoTren · Ferrocarriles de Vía Estrecha · Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana · Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya
Tsjechië: České Dráhy (ČD) · LEO Express
Turkije: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD)
Verenigd Koninkrijk: Arriva Trains Wales · c2c · Chiltern Railways · DB Schenker Rail (DB) · Eurostar · First Capital Connect · First Great Western · First ScotRail · Freightliner · Gatwick Express · London Midland · London Overground · Merseyrail · National Express East Coast · National Express East Anglia · New Southern Railway · Northern Rail · Southeastern · South West Trains · TransPennine Express · Virgin Trains
Wit-Rusland: Belaroeskaja Tsjyhoenka/Беларуская Чыгунка (BTsj)/(БЧ)
Zweden: Statens Järnvägar (SJ) · Green Cargo · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Hector Rail · Storstockholms Lokaltrafik (SL)
Zwitserland: Appenzeller Bahnen (AB) · BLS AG (BLS) · Crossrail · Matterhorn Gotthard Bahn (MGB) · Rhätische Bahn (RhB) · Zwitserse federale spoorwegen (SBB/CFF/FFS) · Südostbahn (SOB) · Thurbo · Treni Regionali Ticino Lombardia (TILO) · Zentralbahn (ZB)