Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS)
Société Nationale des Chemins de fer Belges (SNCB)
Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen
Algemene informatie
Land Vlag van België België
Hoofdvestiging Brussel
Sleutelfiguren Jo Cornu
Actief 1926-heden
Website http://www.nmbs.be/
Bedrijfsstructuur
Aandeelhouder(s) Belgische Staat
Beheer
Trajecten Alle lijnen in België en grenstrajecten
Trajectlengte 3.500 km
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Het Belgische spoorwegnetwerk
NMBS-trein in Gent-Sint-Pieters
NMBS-trein in Oostende
NMBS-treinen in Antwerpen-Centraal
NMBS-trein in Köln Hauptbahnhof

De Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS), Frans: Société Nationale des Chemins de fer Belges (SNCB), is een naamloze vennootschap die in opdracht van de Belgische federale overheid treindiensten in België exploiteert. In 2006 vervoerde de NMBS 197,5 miljoen reizigers, die bij elkaar 9607 miljoen kilometer reisden op het totale netwerk van 3500 kilometer (waarvan 2998 km geëlektrificeerd).

De NMBS is de enige aanbieder van personenvervoer per trein in België. De goederenafdeling NMBS Logistics moet wel enige concurrentie dulden van het Duitse Rail4chem en de Belgische firma's Dillen & Le Jeune Cargo en Trainsport, en er zijn privémaatschappijen actief op bedrijfsterreinen.[1]

Het logo, een hoofdletter B in een liggende ellips, werd in 1936 ontworpen door Jean de Roy. De artistiek adviseur van de NMBS, de architect Henry Van de Velde, zou de directie hebben aangezet om voor dit ontwerp te kiezen.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van de Belgische spoorwegen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1926 werd de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS) opgericht. Het nam de spoorlijnen en activiteiten van het Bestuur der staatsspoorwegen over. De spoorwegen waren toen georganiseerd binnen het ministerie van Spoorwegen, Telegrafie en Posterijen, onder het rechtstreekse gezag van de Minister van Spoorwegen. Vanaf het einde van de 19e eeuw was het Bestuur der staatsspoorwegen begonnen met de overname van de vele private spoorwegmaatschappijen en -netten. Overigens, tot in 1958 zouden, naast de NMBS, nog enkele private spoorwegen blijven bestaan.

De Staatsspoorwegen werden gekenmerkt door politieke inmenging en een logge structuur, en hadden enkele grote corruptieschandalen meegemaakt (waardoor de Staat het Hoog Comité van toezicht, de latere anticorruptiedienst, had opgericht). Daarenboven bleek dat een groot deel van het staatsbudget naar de spoorwegen ging, zonder duidelijk zicht op besteding en opbrengst ervan. De oprichting van de NMBS moet in die context worden gezien: een afzonderlijke rechtspersoon (een naamloze vennootschap), met eigen vermogen en financiering, zou de spoorwegen veel efficiënter kunnen beheren. Ook de in andere Europese landen werden de spoorwegen, om dezelfde redenen, in door de overheid opgerichte vennootschappen ondergebracht. De structuur en oprichting van de NMBS was overigens gelijklopend met deze van de Deutsche Reichsbahn. Ook in Belgisch-Congo had het (vergelijkbaar) samengaan van privaat initiatief met overheidscontrole goed gewerkt.[2]

De overheid behield, via een systeem van bevoorrechte aandelen, de controle op de bedrijfsvoering van de NMBS. De Staat behield de gewone aandelen (met meervoudig stemrecht, waardoor het controle hield op de NMBS). De beleggers konden de bevoorrechte aandelen verweren, en dus intekenen op een deel van het kapitaal. Na de Tweede Wereldoorlog kocht de staat de meeste van de aandelen terug.

De NMBS had het tijdens de economische crisis in de jaren dertig erg moeilijk, door het teruglopen van goederen en reizigers. Toch kon ze enkele opmerkelijke initiatieven tot een goed einde brengen: de voltooiing van de expreslijn tussen Brussel en Gent, de elektrificatie van de lijn tussen Brussel en Antwerpen en het inleggen van sneltreinen tussen Brussel en Oostende met een rittijd van 1 uur. Op het einde van de jaren dertig boekte het bedrijf winst.

Huidige organisatie[bewerken]

De NMBS is de Belgische naamloze vennootschap van publiek recht die de exploitatie en commercialisering verzekert van het nationale en internationale reizigers- en goederenvervoer per spoor. Zij staat eveneens in voor het beheer van het rollend materieel.

De NMBS stelt ruim 18.600 mensen te werk en realiseert een omzet van ongeveer 1,897 miljard euro (2005). Ze beheert ook haar deelnemingen in vennootschappen als Eurostar, Thalys, IFB, TRW en anderen.

De bestuursvoorzitter van de NMBS is Jo Cornu.

Sinds 1991 is de NMBS een 'autonoom overheidsbedrijf'. Om tegemoet te komen aan de EU-regelgeving voor een vrije toegang voor alle vervoerders op het Europese spoorwegnet, bestaat de NMBS sinds 1 januari 2005 uit drie delen: een beheerder van de infrastructuur (Infrabel), een exploitant van de treinen (NMBS) en een overkoepelende holding (NMBS-Holding). Zij vormen met hun drieën de NMBS-Groep. Deze driedelige structuur ligt vaak onder vuur bij onder meer politici en vakbondslui.

Momenteel is de NMBS verlieslatend en vooral hierdoor zijn de schulden van de NMBS-Groep in 2010 opgelopen tot 3,08 miljard euro terwijl deze eind 2009 'slechts' 2,73 miljard euro bedroegen. De NMBS-Groep zag het eerste halfjaar 2011 haar omzet stijgen, en slaagde erin het verlies te verkleinen tegenover dezelfde periode vorig jaar. Dankzij de verbeterde resultaten van de NMBS heeft de groep zicht op een schuldstabilisatie in 2015.[3]

Marc Descheemaecker, voormalig bestuursvoorzitter van de NMBS, loodste een zwaar besparingsplan door zijn raad van bestuur. Het houdt onder meer in dat 193 treinritten worden geschrapt.[4]

Op 1 januari 2014 verdween de NMBS-groep. Infrabel werd een autonoom overheidsbedrijf. NMBS-Holding fuseerde met NMBS en verandert zijn naam tot NMBS. Er werd de firma HR-Rail opgericht, dat een filiaal is van zowel Infrabel als van NMBS. HR-Rail zorgt voor het personeelsbeheer (werkgever en loonberekening) van de twee spoorbedrijven.

Tarieven personenvervoer[bewerken]

De tarieven[5][6] zijn gebaseerd op het aantal af te leggen kilometers. Dit zijn de zogenoemde tarifaire kilometers, die kunnen afwijken van de werkelijke spoorafstanden. Bij een afstand groter dan 150 km gelden de prijzen voor 150 km. De minimumprijs is die voor zes kilometer. De prijs van een heen-en-terugreis is het dubbele van de prijs voor een biljet enkele reis.

Naast de standaardvervoersprijzen kunnen toeslagen gelden voor een Thalysrit en voor het reizen naar of van station Brussel-Luchthaven, waarvoor de NMBS een zogenoemde Diabolo-toeslag vraagt.

Naast de standaardkaartjes biedt de NMBS voor gereduceerd tarief een weekendbiljet, een heen-en-terugbiljet dat enkel in het weekend geldig is, en hebben bepaalde groepen tariefverminderingen.[7] Treinkaartjes kunnen in het station gekocht worden (zowel aan het loket als aan de automaten), maar ook via het internet of met toeslag bij de treinbegeleider.

Er zijn verder abonnementen (zoals treinkaart, schooltreinkaart, nettreinkaart en Campus), meerrittenkaarten (zoals Rail Pass, Go Pass 10, en Key Card) en tijdelijke aanbiedingen. Voor grensoverschrijdende trajecten, inclusief trajecten van/tot de grens, als men voor het andere land over een abonnement of dagkaart beschikt, gelden andere tarieven.

Blue-bike[bewerken]

In mei 2011 werd Blue-bike opgericht, een fietsdeelsysteem dat fietsen aanbiedt in 44 steden in België. Het project werd mede opgericht door de NMBS-Holding en is een aanvulling op het openbaar vervoer, voor het natraject.

1rightarrow blue.svg Zie Blue-bike voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Activiteiten in het buitenland[bewerken]

NMBS Logistics, dochteronderneming van de NMBS, rijdt nu met (goederen)treinen onder eigen licenties in Frankrijk, Duitsland en Luxemburg. Op de Luxemburg/Frankrijk-route tot Mulhouse is dat met het Sibelit-samenwerkingsverband met de Franse spoorwegen, op de route naar Keulen met het Cobra-samenwerkingsverband met de Duitse spoorwegen. In Frankrijk heeft NMBS Logistics het dochterbedrijf OSR France opgericht zodat NMBS Logistics niet afhankelijk was van SNCF-personeel voor lokale handelingen. In Noord-Frankrijk gaat OSR France, dat zijn eigen exploitatielicentie heeft, de concurrentie aan met de Franse spoorwegen voor het lokaal en regionaal goederenvervoer.[8]

Dochterondernemingen[bewerken]

Eurostation, Eurogare en Euro Immo Star werden opgericht door de NMBS.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Voor een lijst met bedrijven met een vergunning van spoorwegonderneming, zie mobilit.fgov.be
  2. BEULENS, F., Financieel-institutionele analyse van de Belgische beursgenoteerde spoorwegsector 1836-1957, Antwerpen 2004, Garant, 454
  3. NMBS Groep boekt meer omzet en minder verlies. knack.be
  4. 'We zijn het slachtoffer van ons eigen succes'. De Standaard
  5. Vervoersvoorwaarden NMBS Mobility, zie Deel 5
  6. Binnenlandse treinen in België. treinreisinfo.nl
  7. Tussenkomst van de werkgever in de verplaatsingskosten woon-werkverkeer. belgie.be (2 July 2009)
  8. Today's Railways, april 2012, Playing away, SNCB's activities outside Belgium
Spoorwegondernemingen voor reizigers- en/of goederenvervoer per spoor in Europa
Albanië: Hekurudhe e Shqiperise (HSH)
Azerbeidzjan: Azərbaycan Dəmir Yolları (ADY)
België: B-Cargo · CrossRail Benelux · NMBS · Thalys
Bosnië en Herzegovina: Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine (ŽFBH) · Željeznice Republice Srpske (ŽRS)
Bulgarije: Bulgarski Durzhavni Zheleznitsi (BDŽ) · Bulmarket (BM) · DB Schenker Rail Bulgaria (DB)
Denemarken: Arriva Danmark · CFL Cargo · Danske Statsbaner (DSB) · DSB S-tog · DB Schenker Rail Danmark Services (DB) · Hovedstadens Lokalbaner · Lokalbanen · Midtjyske Jernbaner · Nordjyske Jernbaner · Regionstog · Varde-Nørre Nebel Jernbane
Duitsland: Abellio Rail NRW · AKN Eisenbahn (AKN) · Bayerische Zugspitzbahn · BeNEX · Borkumer Kleinbahn · Deutsche Bahn (DB) · DB Schenker Rail (DB) · eurobahn · Harzer Schmalspurbahnen (HSB) · Metronom Eisenbahngesellschaft · Netinera · NiedersachsenBahn · NordWestBahn · Rail4chem · Rurtalbahn · Süd-Thüringen-Bahn · trans regio · Vogtlandbahn · Westfalenbahn
Estland: CoalTerminalTrans (CTT) · Edelaraudtee · Eesti Raudtee (EVR) · Elron · GoRail
Finland: VR-Yhtymä (VR)
Frankrijk: Chemins de fer de Provence (CP) · Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP) · Société nationale des chemins de fer français (SNCF)
Georgië: Sakartuelos Rkinigsa (SR)
Griekenland: Organismos Sidirodromon Ellados (OSE)
Hongarije: Győr-Sopron-Ebenfurti Vasút (GySEV) · Budapesti Helyiérdekű Vasút (BHÉV) · Magyar Államvasutak (MÁV)
Ierland: Dublin Area Rapid Transit (DART) · Iarnród Éireann (IÉ)
Italië: Arenaways · Nuovo Trasporto Viaggiatori (NTV) · Societá Automobilistica Dolomiti (SAD) · Trenitalia (FS)
Kazachstan: Kazakstan Temir Zholy (KTZ)
Kosovo: Trainkos
Kroatië: Hrvatske željeznice (HŽ)
Letland: Baltijas Ekspresis (BE) · Baltijas Tranzita Serviss (BTS) · Latvijas Dzelzcels (LDZ)
Litouwen: Lietuvos Geležinkeliai (LG)
Luxemburg: Chemins de fer luxembourgeois (CFL) · CFL Cargo
Macedonië: Makedonski Zeleznici (MZ)
Moldavië: Calea Ferata din Moldova (CFM)
Montenegro: Zeljeznica Crne Gore a.d. Podgorica (ZCG)
Nederland: Arriva · Breng · Connexxion · DB Schenker Rail (DB) · ERS Railways · Nederlandse Spoorwegen (NS) · NS International · Husa · Syntus · Veolia Transport
Noorwegen: Norges Statsbaner (NSB) · CargoNet · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Flytoget
Oekraïne: Ukrzaliznytsia/Укрзалізниця (UZ)/(УЗ)
Oostenrijk: Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) · Graz-Köflacher Eisenbahn (GKE) · Steiermärkische Landesbahnen (StLB) · Westbahn · Wiener Lokalbahnen (WLB)
Polen: Polskie Koleje Państwowe (PKP) · Koleje Mazowieckie (KM) · Przewozy Regionalne (PR) · Szybka Kolej Miejska w Trójmieście (SKM) · Szybka Kolej Miejska w Warszawie (SKM) · Koleje Dolnośląskie
Portugal: Comboios de Portugal (CP) · Fertagus · Takargo (TK)
Roemenië: Căile Ferate Române (CFR) · DB Schenker Rail Romania (DB)
Rusland: Rossiejskieje zjeleznye dorogi (RŽjD)
Servië: Železnice Srbije (ŽS) · Termo Elektrana Nikola Tesla (TENT) · Kombinovani Prevoz (KP)
Slovenië: Slovenske železnice (SŽ)
Slowakije: Železnice Slovenskej Republiky (ŽSR) · RegioJet (RJ)
Spanje: Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE) · EuskoTren · Ferrocarriles de Vía Estrecha · Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana · Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya
Tsjechië: České Dráhy (ČD) · LEO Express
Turkije: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD)
Verenigd Koninkrijk: Arriva Trains Wales · c2c · Chiltern Railways · DB Schenker Rail (DB) · Eurostar · First Capital Connect · First Great Western · First ScotRail · Freightliner · Gatwick Express · London Midland · London Overground · Merseyrail · National Express East Coast · National Express East Anglia · New Southern Railway · Northern Rail · Southeastern · South West Trains · TransPennine Express · Virgin Trains
Wit-Rusland: Belaroeskaja Tsjyhoenka/Беларуская Чыгунка (BTsj)/(БЧ)
Zweden: Statens Järnvägar (SJ) · Green Cargo · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Hector Rail · Storstockholms Lokaltrafik (SL)
Zwitserland: Appenzeller Bahnen (AB) · BLS AG (BLS) · Crossrail · Matterhorn Gotthard Bahn (MGB) · Rhätische Bahn (RhB) · Zwitserse federale spoorwegen (SBB/CFF/FFS) · Südostbahn (SOB) · Thurbo · Treni Regionali Ticino Lombardia (TILO) · Zentralbahn (ZB)