Rhätische Bahn

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Rhätische Bahn
spoorwegnet Rhätische Bahn
spoorwegnet Rhätische Bahn
Algemene informatie
Land Vlag van Zwitserland Zwitserland/Vlag van Italië Italië
Hoofdvestiging Chur
Actief 1895 - nu
Website http://www.rhb.ch
Beheer
Trajecten diverse zie tekst
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Rhätische Bahn in het Albula / Bernina landschap
Werelderfgoed cultuur
Mappa ferrovie retiche.svg
Land Vlag van Italië Italië Vlag van Zwitserland Zwitserland
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria ii, iv
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 1276
Inschrijving 2008 (32e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst
Traject Davos – Filisur
Totale lengte 20 km
BSicon .svgSTRBSicon .svg < Landquart–Davos-Bahn
BSicon .svgBHFBSicon .svg 49.98 Davos Platz 1540 m
BSicon .svgeHSTBSicon .svg 51.56 Davos Islen 1516 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 53.29 Davos Frauenkirch 1505 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 56.32 Davos Glaris 1454 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Teverna tunnel 319 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Rotschtobel tunnel 200 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 60.14 Davos Monstein 1347 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Eistöbeli tunnel 241 m
BSicon .svgTUNNEL1BSicon .svg Silberberg tunnel 964 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Brombenz I tunnel 113 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Brombenz II tunnel 232 m
BSicon .svgTUNNEL1BSicon .svg Bärentritt tunnel 969 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Wiessen I tunnel 450 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Wiessen II tunnel 96 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 64.64 Davos Wiesen 1197 m
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Wiesenerviaduct  m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Mädje tunnel 250 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Cavia I tunnel 24 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Cavia II tunnel 66 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Schönboden tunnel 235 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Büel tunnel 52 m
BSicon .svgABZlgBSicon .svg Albulabahn van Chur–Thusis
BSicon .svgBHFBSicon .svg 69.28 Filisur 1080 m
BSicon .svgSTRBSicon .svg Albulabahn naar St. Moritz
Traject Landquart – Chur – Thusis
Totale lengte 41.26 km
BSicon .svgSTRBSicon .svg van Sargans
BSicon .svgSTRSTRrg van Davos en Kloosters
BSicon .svgWBRÜCKEWBRÜCKE brug over Landquart
BSicon .svgBHF-LBHF-R 0.00 Landquart 523 m
BSicon .svgSTReABZgl+l RhB hoofdwerkplaats
BSicon .svgSTRHST 1.29 Landquart Ried 522 m
BSicon .svgSTRBHF 2.22 Igis 523 m
exSTRrgeABZrfBHF 3.99 Zizers 531 m
exSTRÜWulÜWor < kruising SBB traject Sargans–Chur
exSTRÜWo+lÜWu+r
exABZglreABZlgSTR SBB en RhB industrieterrein Untervaz (drie railig)
exENDEeBHFSTR 5.82 Untervaz-Trimmis 537 m
BSicon .svgSTRSTR RhB traject drie railig
BSicon .svgeABZrfSTR << einde drie railig traject
BSicon .svgeHSTSTR 7.17 Trimmis 541 m
BSicon .svgBHFSTR 10.96 Haldenstein 562 m
BSicon .svgBHFSTR ??.?? Chur Wiesental  ?m
BSicon .svgABZlfKRZ Verbinding naar Chur–Arosa-Bahn
BSicon .svgBHF-LBHF-R 13.68 Chur 584 m
BSicon .svgeABZrgexSTRrf begin drie railig traject
BSicon .svgHSTBSicon .svg 15.17 Chur West 578 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 17.71 Felsberg 569 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 20.15 Domat/Ems 581 m
BSicon .svgeABZlfexSTRlg einde drie railig traject
BSicon .svgHSTexSTR 22.02 Ems Werk 597 m
BSicon .svgSTRexSTRlf Ems Werk
BSicon .svgBHFBSicon .svg 23.57 Reichenau-Tamins 604 m
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Hinterrhein 151 m
BSicon .svgABZrfBSicon .svg traject naar Disentis/Mustér
BSicon .svgBHFBSicon .svg 27.44 Bonaduz 659 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 28.69 Rhäzüns 654 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 32.81 Rothenbrunnen 622 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 36.59 Rodels-Realta 640 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 38.49 Cazis 658 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 41.26 Thusis 697 m
BSicon .svgSTRBSicon .svg voortzetting als Albulabahn
Reichenau-Tamins – Disentis/Mustér
Totale lengte 49.31 km
BSicon .svgKMWBSicon .svg 0.0 punt ligt in Landquart
BSicon .svgBHFBSicon .svg 23.57 Reichenau-Tamins 604 m
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Hinterrhein 151 m
BSicon .svgABZlfBSicon .svg traject naar Thusis–Albula
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Farsch (Vorderrhein) 84 m
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Lehne Wackenau (Maliesbachbrücke)
BSicon .svgTUNNEL1BSicon .svg Dabi 299 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 28.26 Trin 609 m
BSicon .svgTUNNEL1BSicon .svg Ransum tunnel 423 m
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Isla Bella (Vorderrhein) 61 m
BSicon .svgTUNNEL2BSicon .svg Krummwag tunnel 83 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 32.73 Versam-Safien 635 m
BSicon .svgeABZlfexSTRlg
BSicon .svgWBRÜCKEexWBRÜCKE 35.66 Carrerabachbrücke (Vorderrhein) 42 m
BSicon .svgeABZrgexSTRrf
BSicon .svgBHFBSicon .svg 36.86 Valendas-Sagogn 669 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 40.74 Castrisch 705 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 42.91 Ilanz 698 m
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Ilanz(Vorderrhein) 56 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 47.96 Rueun
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Rueun (Vorderrhein) 61 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 50.07 Waltensburg/Vuorz 744 m
BSicon .svgBRÜCKEBSicon .svg Tscharbach 95 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 54.87 Tavanasa-Breil/Brigels 788 m
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Tavanasa (Vorderrhein) 89 m
BSicon .svgTUNNEL1BSicon .svg Val Plaunca 110 m
BSicon .svgTUNNEL1BSicon .svg Tiraun 227 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 60.82 Trun 852 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 64.00 Rabius-Surrein 928 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 66.25 Sumvitg-Cumpadials 982 m
BSicon .svgWBRÜCKEBSicon .svg Val-Russein-Viadukt 89 m
BSicon .svgBHFBSicon .svg 72.88 Disentis/Mustér 1130 m
BSicon .svgSTRBSicon .svg voortzetting als FO / MGB naar Andermatt–Brig

De Rhätische Bahn (Italiaans: Ferrovia Retica, Retoromaans: Viafier Retica, afgekort RhB) ook wel die kleine rote genoemd is een Zwitserse spoorwegmaatschappij in het kanton Graubünden. De spoorwegmaatschappij komt voort uit de in 1888 opgerichte Schmalspurbahn Landquart–Davos AG, die in 1895 de naam veranderde naar Rhätische Bahn.

De RhB is één van de vele private spoorwegmaatschappijen van Zwitserland. Deze private maatschappijen exploiteren meestal regionale spoorlijnen. “Privaat” moet overigens met een korrel zout worden genomen, aangezien de meeste maatschappijen geheel of gedeeltelijk in handen van de regionale overheden zijn. Zo ook de RhB, die bijna geheel het eigendom is van het kanton Graubünden.

In 2008 werden twee spoorlijnen van de RhB door UNESCO op de Werelderfgoedlijst geplaatst: de Albulabahn en de Berninabahn.

Geschiedenis[bewerken]

Tot laat in de negentiende eeuw was Graubünden een afgelegen en geïsoleerd deel van Zwitserland. Rond deze tijd kwam het toerisme naar de Alpen op gang, mede vanwege de vermeende heilzame werking van de berglucht. Het dorp Davos groeide uit tot een van de eerste vakantieoorden van de streek; toen natuurlijk alleen nog bedoeld voor de zeer welgestelden, die zich vakantiereizen konden veroorloven. Pionier op dit gebied was de Nederlander Willem-Jan Holsboer uit Zutphen, die enkele hotels in Davos begon. Een groot probleem bij de ontwikkeling van het dorp was het feit dat het moeilijk te bereiken was. Holsboer bedacht dat een spoorlijn het toerisme zou kunnen stimuleren en richtte de ‘Schmalspurbahn Landquart – Davos’ op. In 1889 was het eerste gedeelte gereed, van Landquart in het Rijndal naar Klosters. Een jaar later was het mogelijk om Davos per trein te bereiken.

De door hem gerealiseerde spoorlijn tussen Landquart en Davos is het begin van het huidige RhB-net. Holsboer heeft in 1890 een uitgewerkte studie en planning gereed voor de bouw van de Scalettabahn, waarmee hij de spoorlijn vanuit Davos met het Engadin en zelfs verder naar Chiavenna in Italië wilde verbinden. De plannen werden door de bevolking in Graubünden in een referendum verworpen ten gunste van de Albulabahn. Als sportief verliezer zette Holsboer zich daarna in voor de bouw van de Albulabahn. De voltooiing ervan heeft hij niet meer meebeleefd; hij stierf voor het gereedkomen van de Albulabahn aan een hartaanval. De plannen voor de Scalettabahn zijn bewaard gebleven, maar de leesbaarheid is niet altijd even goed.

De spoorlijn zou aansluiten op de reeds in 1889 in gebruik genomen spoorlijn Landquart – Davos. Vanuit Davos had men de mogelijkheid om door twee dalen te gaan. Het kortere Dischmadal en het langere Sertigdal. Het Dischmadal was echter wat lawines betreft gevaarlijker. Uit de plannen blijkt niet welke van de dalen zou zijn gekozen, echter uit het spoorbaanprofiel blijkt dat is uitgegaan van de variant via het Sertigdal. De stijging vanuit Davos tot aan het tunnelportaal bedroeg ongeveer 45‰. Er hoefden niet, zoals bij de Albulabaan, allerlei klim- en keertunnels gebouwd te worden, dit omdat men in het Sertigdal de normale landschapsvorm en de natuurlijke stijging van het dal kon gebruiken voor de spoorlijn.

De Scaletta-tunnel zou ruim 7,5 kilometer lang worden en in het Val Susauna weer in de buitenlucht tevoorschijn te komen. Door het Val Susauna daalt de lijn naar het Engadin wederom met 45‰. In het station Capella bereikt de spoorlijn de plaats waar tegenwoordig de spoorlijn naar Scuol ligt.

Holsboer wilde meer en begon een project voor de aanleg van een lijn van Chur, de hoofdstad van het kanton, naar Thusis. De aanleg van de lijn begon in 1894. In hetzelfde jaar werd een lijn door het vlakke Rijndal aangelegd die Landquart met Chur verbond.

In 1895 werd de spoorwegmaatschappij hernoemd in Rhätische Bahn. Er kwamen plannen voor meer lijnen: van Reichenau (op de lijn ChurThusis) naar Ilanz en van Thusis naar St. Moritz in het Engadin-dal. Beide lijnen werden geopend in 1903. Met name ThusisSt. Moritz was een lastige lijn om aan te leggen vanwege de grote hoogteverschillen. De lijnen ChurThusis en ThusisSt. Moritz vormen samen de hoofdverbinding van de RhB en worden aangeduid met Albulabahn.

Later werd een korte lijn aangelegd die Davos verbond met Filisur op de Albulabahn. Ook werd de lijn naar Ilanz verlengd tot Disentis.

Er kwamen ook plannen voor een lijn van St. Moritz naar Oostenrijk, maar deze lijn is nooit verder aangelegd dan de Zwitserse plaats Scuol.

De jongste lijn van de RhB is de Vereinalijn tussen Klosters (op de lijn LandquartDavos) naar Sagliains. Het grootste gedeelte van de lijn, die in 1999 geopend is, ligt in de negentien kilometer lange Vereinatunnel.

Gefuseerde maatschappijen[bewerken]

Een aantal lijnen is aangelegd door andere maatschappijen:

Trajecten[bewerken]

Deze kaarten zijn te zien via hun oorspronkelijke bedrijven.

Lijnennet[bewerken]

Hoewel de spoorlijnen een regionaal karakter hebben is de RhB van groot belang voor de ontsluiting van deze onherbergzame regio: veel bergwegen zijn gesloten in de winter en sneeuw maakt autorijden vaak lastig. Daarnaast speelt de RhB een belangrijke rol in het vervoer van toeristen naar populaire bestemmingen zoals Davos en St. Moritz. De RhB is hierbij niet alleen vervoermiddel maar is zelf ook een toeristenattractie: de maatschappij exploiteert verschillende “sightseeing”-treinen met panoramarijtuigen zoals de beroemde Glacier Express St. MoritzZermatt, die samen met de Matterhorn Gotthard Bahn (MGB) wordt geëxploiteerd.

Ook het vervoer van goederen naar afgelegen plaatsen is een belangrijke bron van inkomsten voor de spoorwegmaatschappij. Tenslotte vervoert de RhB ook auto’s op de autotreinen door de Vereina- en Albulatunnel.

De RhB exploiteert vandaag de dag de volgende reguliere treinseries:

Techniek[bewerken]

In bergachtig gebied kennen de spoorlijnen talloze bogen, tunnels en bruggen. Om de aanleg zo goedkoop mogelijk te houden worden de spoorstaven minder ver uit elkaar gelegd dan normaal: de spoorwijdte is 1000 mm (smalspoor) in plaats van de gebruikelijke 1435 mm (normaalspoor). Het voordeel daarvan is dat er kleinere boogstralen mogelijk zijn, waardoor het landschap beter kan worden gevolgd en op die manier kosten voor tunnels en bruggen kunnen worden vermeden.

Spoorlijnen[bewerken]

Smalspoor is te vinden bij vele berglijnen in Zwitserland, waaronder ook de Matterhorn Gotthard Bahn (MGB). Deze maatschappij sluit in Disentis aan op het netwerk van de RhB, waardoor treinen door kunnen rijden op beide netwerken.

In tegenstelling tot andere berglijnen is op de RhB geen tandrad te vinden, waardoor het hellingpercentage beperkt moet blijven. Dit betekent dat er geleidelijk gestegen moet worden. In de Albulabahn zijn daarom verschillende keertunnels te vinden, waarin de trein in de berg een stijgende cirkel beschrijft.

De Bernina-Bahn kent van oudsher niet alleen een ander voltage, maar ook steilere hellingen en kleinere boogstralen dan de rest van het netwerk, het zogenaamde Stamnetz. Hierdoor kan veel materieel van het Stamnetz niet op de Bernina-Bahn rijden. De Bernina-Bahn kent geen keertunnels, maar wel een bovengronds keerviaduct bij Brusio.

De meeste treinen bestaan uit een elektrische locomotief met goederenwagens of personenrijtuigen. De stoptreinen ThusisChurSchiers bestaan uit treinstellen en de Bernina-Bahn wordt hoofdzakelijk met motorrijtuigen (dit zijn eendelige treinstellen) geëxploiteerd. Motorrijtuigen kunnen ook goederenwagens meevoeren, wat op deze lijn vaak voorkomt.

Zowel de Arosabahn als de Bernina-Bahn kennen diverse stukken straatspoor, waarbij de trein als een tram door de straten rijdt. Deze lijnen hebben dan ook meer het karakter van een lokaalspoorlijn.

Elektrische tractie[bewerken]

Het zogenaamde Stamnetz is tussen 1913 en 1922 geëlektrificeerd met 11.000 volt, 16 2/3 Hz wisselspanning. Door de toepassing van deze spanning kon men de Engadin locomotieven voorzien van luchtgekoelde transformatoren in plaats van de bij 15.000 volt noodzakelijke zwaardere oliegekoelde transformatoren. Deze zouden het gewicht van een locomotief behoorlijk hoger maken dan tot dusverre gebruikelijk was.

De Ferrovia Bellinzona-Mesocco had vanaf het begin in 1907 elektrische tractie met 1500 volt gelijkspanning.

De Bernina-Bahn had vanaf het begin in 1910 elektrische tractie met 750 volt gelijkspanning; in het jaar 1935 is deze verhoogd tot 1000 volt gelijkspanning.

De Arosabahn had vanaf het begin in 1914 elektrische tractie met 2400 volt gelijkspanning. In 1997 is dit veranderd in 11.000 volt wisselspanning, 16 2/3 Hz.

Foto's[bewerken]

Literatuur[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Spoorwegondernemingen voor reizigers- en/of goederenvervoer per spoor in Europa
Albanië: Hekurudhe e Shqiperise (HSH)
Azerbeidzjan: Azərbaycan Dəmir Yolları (ADY)
België: B-Cargo · CrossRail Benelux · NMBS · Thalys
Bosnië en Herzegovina: Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine (ŽFBH) · Željeznice Republice Srpske (ŽRS)
Bulgarije: Bulgarski Durzhavni Zheleznitsi (BDŽ) · Bulmarket (BM) · DB Schenker Rail Bulgaria (DB)
Denemarken: Arriva Danmark · CFL Cargo · Danske Statsbaner (DSB) · DSB S-tog · DB Schenker Rail Danmark Services (DB) · Hovedstadens Lokalbaner · Lokalbanen · Midtjyske Jernbaner · Nordjyske Jernbaner · Regionstog · Varde-Nørre Nebel Jernbane
Duitsland: Abellio Rail NRW · AKN Eisenbahn (AKN) · Bayerische Zugspitzbahn · BeNEX · Borkumer Kleinbahn · Deutsche Bahn (DB) · DB Schenker Rail (DB) · eurobahn · Harzer Schmalspurbahnen (HSB) · Metronom Eisenbahngesellschaft · Netinera · NiedersachsenBahn · NordWestBahn · Rail4chem · Rurtalbahn · Süd-Thüringen-Bahn · trans regio · Vogtlandbahn · Westfalenbahn
Estland: CoalTerminalTrans (CTT) · Edelaraudtee · Eesti Raudtee (EVR) · Elektriraudtee · GoRail
Finland: VR-Yhtymä (VR)
Frankrijk: Chemins de fer de Provence (CP) · Régie Autonome des Transports Parisiens (RATP) · Société nationale des chemins de fer français (SNCF)
Georgië: Sakartuelos Rkinigsa (SR)
Griekenland: Organismos Sidirodromon Ellados (OSE)
Hongarije: Győr-Sopron-Ebenfurti Vasút (GySEV) · Budapesti Helyiérdekű Vasút (BHÉV) · Magyar Államvasutak (MÁV)
Ierland: Dublin Area Rapid Transit (DART) · Iarnród Éireann (IÉ)
Italië: Arenaways · Nuovo Trasporto Viaggiatori (NTV) · Societá Automobilistica Dolomiti (SAD) · Trenitalia (FS)
Kazachstan: Kazakstan Temir Zholy (KTZ)
Kosovo: Trainkos
Kroatië: Hrvatske željeznice (HŽ)
Letland: Baltijas Ekspresis (BE) · Baltijas Tranzita Serviss (BTS) · Latvijas Dzelzcels (LDZ)
Litouwen: Lietuvos Geležinkeliai (LG)
Luxemburg: Chemins de fer luxembourgeois (CFL) · CFL Cargo
Macedonië: Makedonski Zeleznici (MZ)
Moldavië: Calea Ferata din Moldova (CFM)
Montenegro: Zeljeznica Crne Gore a.d. Podgorica (ZCG)
Nederland: Arriva · Breng · Connexxion · DB Schenker Rail (DB) · ERS Railways · Nederlandse Spoorwegen (NS) · NS International · Husa · Syntus · Veolia Transport
Noorwegen: Norges Statsbaner (NSB) · CargoNet · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Flytoget
Oekraïne: Ukrzaliznytsia/Укрзалізниця (UZ)/(УЗ)
Oostenrijk: Österreichische Bundesbahnen (ÖBB) · Graz-Köflacher Eisenbahn (GKE) · Steiermärkische Landesbahnen (StLB) · Westbahn · Wiener Lokalbahnen (WLB)
Polen: Polskie Koleje Państwowe (PKP) · Koleje Mazowieckie (KM) · Przewozy Regionalne (PR) · Szybka Kolej Miejska w Trójmieście (SKM) · Szybka Kolej Miejska w Warszawie (SKM) · Koleje Dolnośląskie
Portugal: Comboios de Portugal (CP) · Fertagus · Takargo (TK)
Roemenië: Căile Ferate Române (CFR) · DB Schenker Rail Romania (DB)
Rusland: Rossiejskieje zjeleznye dorogi (RŽjD)
Servië: Železnice Srbije (ŽS) · Termo Elektrana Nikola Tesla (TENT) · Kombinovani Prevoz (KP)
Slovenië: Slovenske železnice (SŽ)
Slowakije: Železnice Slovenskej Republiky (ŽSR) · RegioJet (RJ)
Spanje: Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE) · EuskoTren · Ferrocarriles de Vía Estrecha · Ferrocarrils de la Generalitat Valenciana · Ferrocarrils de la Generalitat de Catalunya
Tsjechië: České Dráhy (ČD) · LEO Express
Turkije: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD)
Verenigd Koninkrijk: Arriva Trains Wales · c2c · Chiltern Railways · DB Schenker Rail (DB) · Eurostar · First Capital Connect · First Great Western · First ScotRail · Freightliner · Gatwick Express · London Midland · London Overground · Merseyrail · National Express East Coast · National Express East Anglia · New Southern Railway · Northern Rail · Southeastern · South West Trains · TransPennine Express · Virgin Trains
Wit-Rusland: Belaroeskaja Tsjyhoenka/Беларуская Чыгунка (BTsj)/(БЧ)
Zweden: Statens Järnvägar (SJ) · Green Cargo · Malmtrafikk (MTAB) / (MTAS) · Hector Rail · Storstockholms Lokaltrafik (SL)
Zwitserland: Appenzeller Bahnen (AB) · BLS AG (BLS) · Crossrail · Matterhorn Gotthard Bahn (MGB) · Rhätische Bahn (RhB) · Zwitserse federale spoorwegen (SBB/CFF/FFS) · Südostbahn (SOB) · Thurbo · Treni Regionali Ticino Lombardia (TILO) · Zentralbahn (ZB)