Werelderfgoed

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Werelderfgoed is cultureel en natuurlijk erfgoed dat wordt beschouwd als onvervangbaar, uniek en eigendom van de hele wereld, en waarvan het van groot belang wordt geacht om te behouden. Alleen erfgoed dat is ingeschreven op de Werelderfgoedlijst van UNESCO mag deze titel dragen. De lijst wordt jaarlijks samengesteld door de Commissie voor het Werelderfgoed, die bestaat uit vertegenwoordigers van 21 wisselende landen.

Na de 38e sessie van de Commissie voor het Werelderfgoed in juni 2014 bevatte de Werelderfgoedlijst 1007 erfgoederen in 161 landen. Plaatsing van een monument op de Werelderfgoedlijst levert geen geld op. 185 landen hebben de Werelderfgoed Conventie geratificeerd. Ieder land is zelf verantwoordelijk voor bescherming en behoud van de eigen monumenten. Wel is er een speciaal fonds (het Werelderfgoedfonds) voor hulp bij urgente bedreigingen.

Het nominatieproces[bewerken]

Yellowstone, een van de monumenten op de eerste Werelderfgoedlijst in 1978
Paaseiland staat sinds 1995 op de werelderfgoedlijst van UNESCO. Het eiland voldoet aan de criteria I, III en V

Alleen landen die de Overeenkomst voor het Werelderfgoed hebben ondertekend, kunnen nominaties indienen.

De eerste stap is dan het opstellen van een Voorlopige lijst. Dit is een inventarisatie van alle belangrijke monumenten die het land de komende jaren van plan is te nomineren.

Vervolgens stelt het land een nominatiedossier samen met zo veel mogelijk informatie over het monument dat het als eerste wil laten inschrijven. Dit dossier moet onder andere gedetailleerde beschrijvingen bevatten van de unieke waarde van dit monument (bijvoorbeeld in vergelijking met soortgelijke monumenten elders in de wereld) en plannen die aantonen hoe het behoud van het monument is ingericht.

Dit dossier wordt ingezonden naar het ondersteunend bureau van de Commissie voor het Werelderfgoed. Als deze het compleet genoeg acht, wordt het ter beoordeling voorgelegd aan twee adviesorganen: voor de culturele erfgoederen ICOMOS en voor de natuurlijke IUCN.

Sinds 2005 is er één set van 10 criteria, waarvan – naast het element van bijzondere universele waarde – aan minimaal één moet worden voldaan. Deze criteria worden als volgt gecodeerd en geformuleerd:

  • I. het vertegenwoordigt een meesterwerk van een creatief menselijk genie
  • II. het stelt een belangrijke interactie van menselijke waarden ten toon, gedurende een tijdspanne of binnen een cultureel gedeelte van de wereld, voor ontwikkelingen in architectuur of technologie, monumentale kunsten, stadsontwerp of landschapsinrichting
  • III. het draagt een unieke of op zijn minste een exceptionele getuigenis van een culturele traditie of een samenleving, welke nog voortleeft of is verdwenen
  • IV. het is een bijzonder voorbeeld van een type gebouw of architectonische of technologische samenstelling van een landschap, welke significante stappen in de menselijke geschiedenis voorstelt
  • V. het is een bijzonder voorbeeld van een traditionele menselijke bewoning of landgebruik, welke een cultuur (of culturen) vertegenwoordigt. Bijzonder wanneer het kwetsbaar is geworden ten gevolge van onomkeerbare veranderingen
  • VI. het is direct of zijdelings geassocieerd met gebeurtenissen of levende tradities, met ideeën, of geloof, met artistieke en literaire werken of bijzonder universele betekenis (de commissie beschouwt dit criterium alleen toepasbaar in bijzondere omstandigheden en alleen in verbinding met een ander cultureel of natuurlijk criterium op de lijst)
  • VII. het is een voorbeeld van belangrijke stappen in de geschiedenis van de aarde
  • VIII. het vertegenwoordigt lopende ecologische en biologische processen
  • IX. het herbergt de belangrijkste natuurlijke onderkomens voor het behoud van globale significante biodiversiteit
  • X. het is een gebied met een exceptionele natuurlijke schoonheid.

De uiteindelijke beslissing over het al dan niet opnemen van een monument op de Werelderfgoedlijst ligt bij de Commissie voor het Werelderfgoed. Deze commissie komt één keer per jaar bijeen om, op basis van de adviesrapporten, te oordelen over de nieuwe nominaties.

De Commissie voor het Werelderfgoed kan een werelderfgoed plaatsen op de Lijst van bedreigd werelderfgoed. Dit gebeurt wanneer een grootschalig ingrijpen van buitenaf nodig is omdat het behoud in gevaar is. Met deze status kan acuut geld vrij worden gemaakt uit het Werelderfgoedfonds en wordt er internationale attentie gevraagd voor de bedreiging. Per juni 2011 geldt dit voor 35 monumenten, bijvoorbeeld voor de Middeleeuwse monumenten in Kosovo.

Als de unieke status van een werelderfgoed verdwijnt, kan het door de Commissie helemaal van de Werelderfgoedlijst worden verwijderd. Dit gebeurde een maal met de erkenning van het cultuurlandschap van het Elbedal bij Dresden. Dit cultuurerfgoed werd volgens de Commissie zodanig beschadigd door de bouw van de Waldschlösschenbrug dat de erkenning werd ingetrokken.

Geschiedenis[bewerken]

Aboe Simbel: de grote tempel van Ramses II

Directe aanleiding voor de overeenkomst was de bouw van de Aswandam in Egypte in 1959. Hierdoor kwam een vallei onder water te staan met daarin de ruim 3000 jaar oude tempels van Aboe Simbel. UNESCO lanceerde daarop een wereldwijde reddingsactie. De bedreigde tempels werden zorgvuldig gedemonteerd, naar een hogere locatie gebracht en daar stuk voor stuk weer opgebouwd. De kosten van dit project bedroegen zo’n 80 miljoen US dollar, waarvan 40 miljoen werd gedoneerd door 50 verschillende landen.

Deze actie werd wereldwijd als een groot succes beschouwd, en andere acties volgden (bijvoorbeeld voor Venetië, de ruïnes van Mohenjodaro in Pakistan, en de Borobudur in Indonesië). UNESCO en ICOMOS stelden daarop een concept overeenkomst op om het gezamenlijke erfgoed van de mensheid te beschermen.

De Verenigde Staten stonden aan de basis van het idee om behoud van culturele monumenten te combineren met natuurbehoud: een conferentie in 1965 riep op tot het instellen van een World Heritage Trust. De IUCN ontwikkelde vergelijkbare plannen, en die werden in 1972 gepresenteerd op een VN conferentie in Stockholm. Daar ook werd de Overeenkomst voor het werelderfgoed uiteindelijk gesloten.

Recente ontwikkelingen[bewerken]

Erdene Zuu in de Orchonvallei, Mongools werelderfgoed in 2004

De jaarlijkse groei van de Werelderfgoedlijst heeft de discussie aangewakkerd of de lijst eindig is. Dit heeft in 2000 geleid tot het Besluit van Cairns, waarin het aantal nieuwe nominaties wordt beperkt en waarbij tegelijkertijd een meer evenwichtige inhoud wordt nagestreefd.

Prioriteit wordt in de eerste plaats gegeven aan nominaties van landen die nog niet zijn vertegenwoordigd op de lijst, en vervolgens aan nominaties van monumenten in ondervertegenwoordigde categorieën. Landen die al werelderfgoederen binnen hun grenzen hebben, mogen nog maar één nieuwe nominatie per jaar inzenden.

Bij een evaluatie in juli 2006 van deze Global Strategy om de Werelderfgoedlijst meer in balans te laten komen is afgesproken dat ieder land nu twee nieuwe monumenten per jaar mag indienen, waarvan er minimaal één een natuurlijk erfgoed moet zijn. Het totaal aantal te beoordelen nieuwe nominaties is maximaal 45 (inclusief die monumenten die in voorgaande jaren zijn terugverwezen voor meer informatie/onderbouwing en opnieuw worden genomineerd). De prioriteitenvolgorde is gelijk gebleven aan die van het Besluit van Cairns.

Aantallen[bewerken]

Het materieel werelderfgoed bestaat sinds de 35e sessie van de Commissie voor het Werelderfgoed in 2011 uit in totaal 936 monumenten, waarvan 183 in het natuurerfgoed (N), 725 monumenten in het cultuurerfgoed (C) en 28 monumenten als een combinatie van beide. Van deze lijst staan er 35 op de lijst van het bedreigde werelderfgoed, omdat het voortbestaan van deze monumenten in gevaar is.

Het immateriële werelderfgoed wordt door UNESCO opgenomen in de aparte lijst van Meesterwerken van het Orale en Immateriële Erfgoed van de Mensheid. Onder immaterieel werelfderfgoed verstaat men muziek, tradities, gebruiken, gemene kennis van een volk of gemeenschap of groepen die deel uitmaken van hun gezamenlijk cultureel erfgoed.

Jaarlijkse bijeenkomsten Commissie voor het Werelderfgoed[bewerken]

Een overzicht van de jaarlijkse bijeenkomsten van de Commissie voor het Werelderfgoed, waar wordt besloten over nieuwe nominaties en richtlijnen.

Sessie Jaar Gaststad/land
1e sessie 1977 Parijs, Frankrijk
2e sessie 1978 Washington D.C., Verenigde Staten
3e sessie 1979 Caïro en Luxor, Egypte
4e sessie 1980 Parijs, Frankrijk
5e sessie 1981 Sydney, Australië
6e sessie 1982 Parijs, Frankrijk
7e sessie 1983 Firenze, Italië
8e sessie 1984 Buenos Aires, Argentinië
9e sessie 1985 Parijs, Frankrijk
10e sessie 1986 Parijs, Frankrijk
11e sessie 1987 Parijs, Frankrijk
12e sessie 1988 Brasilia, Brazilië
13e sessie 1989 Parijs, Frankrijk
14e sessie 1990 Banff, Canada
15e sessie 1991 Carthago, Tunesië
16e sessie 1992 Santa Fe, Verenigde Staten
17e sessie 1993 Cartagena, Colombia
18e sessie 1994 Phuket, Thailand
19e sessie 1995 Berlijn, Duitsland
20e sessie 1996 Mérida, Mexico
21e sessie 1997 Napels, Italië
22e sessie 1998 Kioto, Japan
23e sessie 1999 Marrakesh, Marokko
24e sessie 2000 Cairns, Australië
25e sessie 2001 Helsinki, Finland
26e sessie 2002 Boedapest, Hongarije
27e sessie 2003 Parijs, Frankrijk
28e sessie 2004 Suzhou, China
29e sessie 2005 Durban, Zuid-Afrika
30e sessie 2006 Vilnius, Litouwen
31e sessie 2007 Christchurch, Nieuw-Zeeland
32e sessie 2008 Quebec, Canada
33e sessie 2009 Sevilla, Spanje
34e sessie 2010 Brasilia, Brazilië
35e sessie 2011 Parijs, Frankrijk
36e sessie 2012 Sint-Petersburg, Rusland
37e sessie 2013 Phnom-Penh, Cambodja
38e sessie 2014 Doha, Qatar

België en het werelderfgoed[bewerken]

Eén van de vier scheepsliften

België ratificeerde de Overeenkomst voor het werelderfgoed in 1996. België heeft 11 monumenten op de Werelderfgoedlijst.

1998 C Vlaamse begijnhoven
1998 C Scheepsliften in het Canal du Centre bij La Louvière en Le Rœulx
1998 C Grote Markt van Brussel
1999 C Belforten in België en Frankrijk (oorspronkelijk "Belforten van Vlaanderen en Wallonië", maar in 2005 uitgebreid met de belforten van Frankrijk)
2000 C Historisch centrum van Brugge
2000 C Herenhuizen van de Art-Nouveau architect Victor Horta
in Brussel: Hotel Tassel, Hotel Solvay, Hotel van Eetvelde, woning en atelier van Horta (Hortamuseum)
2000 C Neolithische vuursteenmijnen in Spiennes (Bergen)
2000 C Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Doornik
2005 C Plantin-Moretuscomplex in Antwerpen
2009 C Stocletpaleis in Sint-Pieters-Woluwe
2012 C Belangrijkste mijnsites van Wallonië

Voorlopige lijst[bewerken]

De Voorlopige lijst bestaat uit:[1]

Nominatieproces[bewerken]

Het Koninkrijk België is een federale staat samengesteld uit drie gemeenschappen: de Vlaamse, Franse en Duitstalige Gemeenschap, en daarnaast uit drie gewesten: het Vlaamse, Waalse en Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Vlaanderen fuseerde zijn instellingen vrijwel meteen bij hun oprichting waardoor er nog slechts één Vlaams Parlement en één Vlaamse regering is. De Franstaligen hielden alle door hen gecontroleerde en verkozen volksvertegenwoordigingen en regeringen afzonderlijk. Dit heeft soms zijn invloed op de selectie en plaatsing op de Lijst.

Nederland en het werelderfgoed[bewerken]

Nederland ratificeerde de Overeenkomst voor het werelderfgoed in 1992. Het Koninkrijk der Nederlanden (dus Nederland (inclusief Bonaire, Saba en Sint Eustatius), Aruba, Curaçao en Sint Maarten) heeft sinds 2014 tien monumenten op de Werelderfgoedlijst:

Nederland[bewerken]

1995 C Het voormalige eiland in de Zuiderzee: Schokland en omgeving (inmiddels in Noordoostpolder komen te liggen) in Flevoland
1996 C 19e-eeuwse militaire Waterlinie Amsterdam of De Stelling van Amsterdam met een lengte van 137 km, lopende van Edam langs Haarlem tot aan Muiden in Noord-Holland.
1997 C Complex van 18e- en 19e-eeuwse poldermolens: Molens bij Kinderdijk/Elshout in Alblasserwaard / Nieuw-Lekkerland in Zuid-Holland.
1998 C Ir. D.F. Woudagemaal, grootste in gebruik zijnde stoomgemaal ter wereld, uit vroege 20e eeuw, te Lemmer in Friesland.
1999 C Grote 17e-eeuwse Droogmakerij van De Beemster (waarin gelegen 5 forten als onderdeel van Stelling van Amsterdam) ( ->Beemster Polder / Middenbeemster) in Noord-Holland.
2000 C Rietveld Schröderhuis in Utrecht: een huis uit de jaren 1920, dat wereldwijd grote invloed heeft gekregen op de moderne architectuur, gebouwd naar ontwerp van de architect Gerrit Rietveld voor diens opdrachtgeefster, mevrouw Truus Schröder-Schräder in Utrecht (provincie).
2009 N Waddenzee in Noord-Holland, Friesland en Groningen, gedeeltelijk in Duitsland
2010 C Amsterdamse grachtengordel, aangelegd in de 17e eeuw in Noord-Holland.
2014 C Van Nellefabriek, een gebouw uit de jaren 1920 in Rotterdam, Zuid-Holland.

Curaçao[bewerken]

Historische binnenstad van Willemstad (Curaçao).
1997 C Historisch centrum/binnenstad van Willemstad op Curaçao (Koninkrijk der Nederlanden)

Selectie en thema's[bewerken]

Nederland richt zich bij de (voor)selectie op vier thema’s: waterbeheer, de Republiek in de 17e eeuw, het Nieuwe Bouwen en Archeologie.

Voorlopige lijst[bewerken]

De Voorlopige lijst bestond uit:[2]

Actualiteit[bewerken]

Nederland had tot en met 2007 een stop ingesteld[3] voor het indienen van nominaties in verband met het Nederlandse lidmaatschap van de Commissie voor het Werelderfgoed. Mede-commissieleden als Chili, Spanje en India lieten zich hierdoor niet weerhouden en blijven ook zelf actief nomineren. Sinds 2009 zijn er weer twee objecten aan de lijst toegevoegd: de Waddenzee en de Amsterdamse grachtengordel.

Nieuwe kandidaten voor de Werelderfgoedlijst in het Koninkrijk der Nederlanden[bewerken]

De Commissie Herziening Voorlopige Lijst Werelderfgoed maakte op 12 november 2010 een lijst bekend met objecten die als kandidaat worden voorgedragen. Deze lijst in in 2011 aangemeld voor de kandidatenlijst:[4]

Door deze selectie zijn enkele opvallende kandidaten afgevallen, zoals:

Suriname en het werelderfgoed[bewerken]

Suriname[bewerken]

Suriname heeft sinds 2000 op Werelderfgoedlijst staan:

2000 N Centraal Suriname Natuurreservaat
2002 C Historische binnenstad van Paramaribo

De resterende Voorlopige lijst bestaat uit:[5]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Icoontje WikiWoordenboek Zoek werelderfgoed op in het WikiWoordenboek.