Polen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Polen (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Polen.
Rzeczpospolita Polska
Vlag van Polen Wapen van Polen
(Details) (Details)
Polen
Basisgegevens
Officiële landstaal Pools
Hoofdstad Warschau
Regeringsvorm Republiek
Staatshoofd president Bronisław Komorowski
Regeringsleider premier Ewa Kopacz
Religie katholiek (90%)[1]
Oppervlakte 311.888 km² [2] (2,6% water)
Inwoners 38.512.000 (2011)[3]
38.383.809 (2013)[4] (123,1/km² (2013))
Inwoneraanduiding Pool
Overige
Volkslied Mazurek Dąbrowskiego
Munteenheid złoty (PLN)
UTC +1 (zomer +2)
Nationale feestdag 3 mei (Dag van de Grondwet), 11 november (Onafhankelijkheidsdag)
Web | Code | Tel. .pl | POL | 48
Voorgaande staten
Volksrepubliek Polen Volksrepubliek Polen 1989 (Val Communisme)
Topografie
Polen
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Polen (Pools: Polska), officieel de Republiek Polen (Pools: Rzeczpospolita Polska), is een land in Midden-Europa. In het westen wordt het begrensd door Duitsland (Oder-Neissegrens), in het zuiden door Tsjechië en Slowakije, in het oosten door Litouwen, Wit-Rusland en Oekraïne en in het noorden door de Oostzee en de Russische exclave Kaliningrad.

De meeste historici plaatsen de oprichting van een Poolse staat in 966, toen Mieszko I, heerser over een territorium dat min of meer overeenkomt met het hedendaagse Polen, zich bekeerde tot het christendom. In 1025 werd het Koninkrijk Polen (1025-1385) opgericht en in 1569 creëerden Polen en het Grootvorstendom Litouwen met de Unie van Lublin het Pools-Litouwse Gemenebest. Deze unie hield stand tot 1795, toen het Poolse gebied werd verdeeld tussen Rusland, Habsburgse Monarchie en Pruisen.

Polen herwon zijn onafhankelijkheid in 1918 in de vorm van de Tweede Poolse Republiek. In 1939 begon de Tweede Wereldoorlog met de inval in Polen door Nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie. Meer dan 6 miljoen Poolse burgers kwamen om in de oorlog. Polen werd een satellietstaat van de Sovjet-Unie in 1944 en kreeg in 1952 de naam Volksrepubliek Polen. In de jaren 1980-1989 werd met massale protesten onder leiding van Lech Wałęsa van de vakbond Solidarność de val van het communisme ingeleid. De Derde Republiek was geboren en een nieuwe grondwet werd aangenomen waarbij Polen een democratie werd. Polen is na de omwenteling snel lid geworden van de Europese Unie en geldt inmiddels als modelland in vele opzichten. Zo is Polen het enige land van de Europese Unie dat ondanks de Kredietcrisis niet in een recessie belandde.

Polen heeft een oppervlakte van 311.888 km² en een inwonertal van 38.512.000 (2011). De hoofdstad en grootste stad van het land is Warschau. Staatkundig is Polen een parlementaire republiek en een eenheidsstaat, onderverdeeld in 16 woiwodschappen. Polen is lid van een groot aantal internationale organisaties, waaronder de Europese Unie, de Verenigde Naties, de NAVO, de Wereldhandelsorganisatie en de OESO.

Ondanks de grote verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog, is een groot deel van het Poolse culturele erfgoed bewaard gebleven. Er zijn op dit moment 14 Poolse erfgoedplaatsen op de UNESCO Werelderfgoedlijst.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Polen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De geschiedenis van Polen gaat terug tot 966 na Christus, toen vorst Mieszko I zich bekeerde tot het christendom en de verschillende Slavische stammen op de laagvlakte tussen de rivieren Oder en Wisła verenigde. Zijn zoon Bolesław de Dappere werd tot eerste koning gekroond en verstevigde de positie van de jonge staat in Midden-Europa. Het woord Polen is afkomstig van het Poolse woord Pole, hetgeen veld of vlakte betekent. Het woord Polska echter, wat in het Pools Polen betekent, is afgeleid van de woorden pola en lasy, wat velden en bossen betekent.

Onder koning Casimir de Grote (regerend van 1333 tot 1370) moderniseerde Polen; de Universiteit van Krakau (1364) werd opgericht, de economie groeide sterk en het land werd uitgebreid in oostelijke richting. In 1386 werden Polen en Litouwen in personele unie samengevoegd in een gemenebest onder heerschappij van Władysław II Jagiełło, koning van Polen, grootvorst van Litouwen (1386-1444). Het Pools-Litouwse rijk was tussen 1386 en 1572 qua oppervlakte het grootste rijk in Europa, dat zich uitstrekte vanaf de Oostzee tot de Zwarte Zee, met het huidige Wit-Rusland en grote delen van het huidige Oekraïne binnen zijn grenzen. In 1569 werden de twee staten nauwer aan elkaar verbonden in het Pools-Litouws Gemenebest. Polen kreeg in 1791 de eerste geschreven grondwet in Europa. Het hervormingsproces stopte met de verdelingen van Polen onder Rusland, Oostenrijk en Pruisen (1772, 1792 en 1795, zie: Poolse Delingen). Het tijdens de napoleontische oorlogen opgerichte Hertogdom Warschau werd door de Russische tsaren geannexeerd.

Tussen 1795 en 1918 vonden er twee grote opstanden plaats met als doel het herstel van een soeverein Polen. Beide opstanden, in 1830 en 1863 mislukten met grotere repressie van de overheersers tot gevolg. Polen kende echter een sterke bloei van het (veelal clandestiene) culturele leven, die van belang zouden zijn bij het in stand houden van het Poolse onafhankelijkheidsstreven. In 1915 werd door Oostenrijk-Hongarije en het Duitse Keizerrijk het Regentschap Polen opgericht in het voormalig Congres-Polen, maar oude Poolse gebieden zoals de provincie Posen (Poznań, Wielkopolska) maakten hiervan geen deel uit.

Hoogtekaart van Polen in 1938/1939

Na de Eerste Wereldoorlog werd in 1918 een nieuw groter Polen opgericht, dat zijn onafhankelijkheid tegenover de Sovjet-Unie succesvol verdedigde tijdens de Poolse-Russische Oorlog van 1919-1921. Bij de aanvang van de Tweede Wereldoorlog werd het land verdeeld tussen nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie. Na de Tweede Wereldoorlog, waarbij 20% van de bevolking was omgekomen en het land zwaar was getroffen, werden zowel de oostgrens als de westgrens naar het westen opgeschoven: het kreeg uitgestrekte gebieden van het overwonnen Duitsland (gebied 1931, zuidelijk Oost-Pruisen, Pommeren, Neder-Silezië, Opper-Silezië, Danzig, Neumark/Oost-Brandenburg), maar verloor anderzijds nog meer oostelijke gebieden (Kresy) aan de Sovjet-Unie (Litouwse, Oekraïense en Wit-Russische sovjetrepublieken). Dit had voor Polen enorme gevolgen: in de voormalige Duitse gebieden hadden voor de oorlog 9,2 miljoen Duitsers gewoond; zij werden verdreven, gedeporteerd en soms vermoord door de autoriteiten van de Volksrepubliek Polen, bijgestaan door het Sovjet-leger. Aan de andere kant moesten bijna één miljoen Poolse burgers de gebieden die nu aan Wit-Rusland en Oekraïne kwamen verlaten; de door Polen verloren oostelijke gebieden waren echter reeds veelal grotendeels Wit-Russisch of Oekraïens bewoond.

In 1980 ontstond de arbeidersonrust in Gdańsk onder Lech Wałęsa en de vakbond Solidarność. In augustus 1989 won deze de verkiezingen, de eerste vrije verkiezingen achter het IJzeren Gordijn. Daarna volgde de ineenstorting van alle communistische regimes van de overige Centraal- en Oost-Europese landen, met als symbolisch hoogtepunt de val van de Berlijnse muur. In 1999 voegde Polen zich bij de NAVO, sinds 1 mei 2004 is het land lid van de Europese Unie.

Geografie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook de lijst van Poolse nationale parken.
Satellietfoto van Polen waarop de grootste steden zijn aangegeven

Fysieke kenmerken[bewerken]

Polen heeft een oppervlakte van 311.888 km². De totale omtrek van de Poolse landgrenzen bedraagt 3014 km, er is een kustlijn van 524 km.

De grootste rivieren van het land zijn de Wisła (ook bekend als Weichsel; 1047 km) en de Oder (Pools: Odra). Het Śniardwymeer, 13,8 km², in het Mazurisch merengebied, is het grootste meer. In het Tatragebergte (onderdeel van de Karpaten) ligt het hoogste punt, de Rysy (2499 meter). In het oosten ligt het grootste restant van het Europese oerbos, het oerbos van Białowieża

Warschau (Warszawa) is de hoofdstad en grootste stad van Polen met circa 1,7 miljoen inwoners. Andere grote steden zijn Krakau (Kraków), Łódź, Wrocław, Poznań en Gdańsk.

Klimaat[bewerken]

Het klimaat van Polen is een overgang van een gematigd zeeklimaat in het noorden en westen van het land naar een droog landklimaat in het zuiden en oosten. De neerslag bedraagt in de Karpaten en de Sudeten meer dan 800 mm per jaar; op de plateaus en meervlakten 600 tot 800 mm per jaar en in Centraal-Polen 450 mm. In de maanden september en oktober wordt het frisser en neemt de kans op regen toe, maar het aantal zonnige dagen is nog behoorlijk groot. November en december hebben veel mist en regen.

De winters duren van circa half december tot in april en zijn door de oostenwinden in het oosten en het zuiden erg streng met veel sneeuwval. Rivieren en meren zijn in die regio’s dan grotendeels bevroren. In de bergen komt de temperatuur ca. 130 dagen per jaar niet boven het vriespunt uit.

In de lange, warme zomerperiode stijgt de temperatuur tot boven 25 °C; in de winter daalt het kwik tot onder 0 °C. De gemiddelde julitemperatuur is 17 °C aan de Oostzee tot 20 °C in het zuidoosten; de gemiddelde januaritemperatuur varieert regionaal van -1 °C tot -6 °C.

Bevolking[bewerken]

Polen telt 38.512.000 (2011) inwoners. Het land had in 2008 een geboortecijfer van 10,01 en een sterftecijfer van 9,99.[5]

Taal[bewerken]

De officiële taal is Pools. Bij de laatste volkstelling van 2002 werden 36.983.700 Polen geregistreerd, oftewel 96,74% van de bevolking. De belangrijkste minderheden van de overgebleven 471.500 (1,23%) zijn de Sileziërs (173.200) en de Duitsers (152.900). Bij de volkstelling gaven 774.900 mensen (2,03%) geen nationaliteit op.

In Silezië bevindt zich het grootste deel van een aanzienlijke Duitse minderheid, een kleiner deel in Pommeren en Ermland. Verdere minderheden zijn de Kasjoeben nabij Gdańsk, alsmede kleine groepen Oekraïners, Litouwers, Wit-Russen en Roethenen (Lemko). Het Russisch, Duits en het Engels worden het meest gesproken als tweede taal. Engels, dat sinds enkele jaren als tweede taal wordt geleerd op school, meer onder jongeren, Russisch en Duits meer onder ouderen, ook al kan die laatste taal bij sommige Polen gevoelig liggen. Het Russisch is jarenlang als tweede taal op scholen gegeven en wordt mede door de taalverwantschap nog steeds door veel Polen gesproken.

Religie[bewerken]

Mariabasiliek van Licheń.
Nuvola single chevron right.svg Zie ook de Katholieke Kerk in Polen

In 2002 was 89,8 % katholiek, 1,3 % was Pools-orthodox (vooral een Wit-Russische minderheid in Podlachië), 0,3 % protestant en 8,3 % had geen religie aangegeven.[1] Het aantal joden – in 1939 nog 10 % van de bevolking – bedroeg in 2002 nog slechts 8000. Van de totale Poolse bevolking gaat circa 56,7 % naar een katholieke kerkdienst op een zondag,[6] veel meer dan in andere Europese landen en binnen de EU staat Polen op de eerste plaats. Polen is een van de meest gelovige landen van Europa.

De Heiligen Casimir, Stanislaus (van Krakau), Wojciech (Adalbert), Stanislaus Kostka, Andreas Bobola, Hyacinthus en Cunegonde zijn de patroonheiligen van Polen.

Paus Johannes Paulus II was een Pool en is voor vele Polen een symbool van hun land. Hij is tot nu toe de enige Slavische paus geweest en was de eerste niet-Italiaanse paus in 455 jaar. Hij wordt door velen gezien als een van de oorzaken van de ineenstorting van het communisme in Polen, en in bredere context in Centraal- en Oost-Europa. Een jaar nadat hij paus was geworden, sprak hij in zijn geboorteland Polen zijn landgenoten toe en vertelde hen dat ze niet bang hoefden te zijn. Zijn woorden drongen door tot veel Poolse zielen: "Laat de Heilige Geest neerkomen en laat hem het beeld veranderen van het land...dit land." Johannes Paulus II is een belangrijke figuur in de Poolse samenleving en zijn dood in 2005 zorgde voor nooit geziene taferelen van rouw en verdriet doorheen het hele land.

Belangrijke bedevaartplaatsen in Polen zijn het klooster op de Jasna Góra in Częstochowa, het huis van Johannes Paulus II in Wadowice en de Mariabasiliek van Licheń.

Cultuur[bewerken]

De cultuur van Polen is nauw verbonden met zijn ingewikkelde 1000 jaar aan geschiedenis. Het unieke karakter van de cultuur is ontstaan als gevolg van de geografie van Polen en door de samenvloeiing van de Europese culturen. Met een oorsprong in de cultuur van de Proto-Slaven werd na verloop van tijd de Poolse cultuur sterk beïnvloed door verweving en banden met de Germaanse, Latijnse en Byzantijnse wereld evenals in een voortdurende dialoog met de vele andere etnische groepen en minderheden in Polen. De mensen van Polen worden van oudsher gezien als gastvrij voor kunstenaars uit het buitenland en welwillend als het gaat om het volgen van culturele en artistieke trends die populair zijn in andere landen. In de 19e en 20e eeuw was de focus in Polen eerder gericht op de culturele ontwikkeling boven politieke en economische activiteiten. Deze factoren hebben bijgedragen aan het veelzijdige karakter van de Poolse kunst met al zijn complexe nuances.

Tradities en folklore[bewerken]

Łyse pasen palmen
Lajkonik in Krakau

Alle belangrijke Poolse feesten hebben een samenhang met de christelijke tradities. Poolse feesten stammen niet alleen af van de christelijke rituelen, maar ook van de gebruikelijke en bestendige elementen van de heidense plechtigheden. Deze mengeling veroorzaakte dat de heidense tradities zich met de christelijke tradities vervlecht hebben en deze een nieuwe betekenis en maat gegeven hebben.

Muziek[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Poolse muziek voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Artiesten uit Polen, waaronder de beroemde componisten als Chopin of Penderecki, en traditionele en op regionale schaal optredende folkmuzikanten, creëren een levendige en gevarieerde muziekscene, die ook haar eigen muziekgenres kent, zoals poezja śpiewana en disco polo. Sinds 2006 is Polen één van de weinige landen in Europa waar rock en hip hop domineren over popmuziek.

Literatuur[bewerken]

De Poolse literatuur heeft een lange en ingewikkelde geschiedenis. Tijdens de Middeleeuwen schreven de meeste Poolse schrijvers en academici (Jan Długosz) alleen in het Latijn, dat toen de 'academische' taal van Europa was die Europa verbond. Jan Kochanowski doorbrak deze trend en werd de eerste auteur die het merendeel van zijn werken in de Poolse taal schreef. Een aantal Poolse auteurs heeft grote bekendheid verworven in de afgelopen eeuwen, maar dit vloeit grotendeels voort uit het aanvankelijke succes van de werken van Adam Mickiewicz, die het eerste Poolse epos schreef, Pan Tadeusz in 1834. Invloedrijke auteurs van het einde van de 19e en 20e eeuw zijn onder andere Henryk Sienkiewicz, Władysław Reymont, Witold Gombrowicz en Czesław Miłosz. Tot op heden hebben vier Poolse auteurs de Nobelprijs voor de Literatuur gewonnen, met Władysław Reymont als één van de slechts negen schrijvers die de prestigieuze prijs heeft ontvangen voor slechts één bepaald, uitstekende literair werk, Chłopi (De boeren) uit 1924, in plaats van voor hun gehele carrière.

Adam Mickiewicz
(1798–1855)
Henryk Sienkiewicz
(1846–1916)
Władysław Reymont
(1865–1925)
Witold Gombrowicz
(1904–1969)
Czesław Miłosz
(1911–2004)
Adam Mickiewicz.PNG Henryk Sienkiewicz.PNG Władysław Reymont.jpg Witold Gombrowicz by Bohdan Paczowski - detail.jpg Czeslaw Milosz, 1986.jpg

Met betrekking tot poëzie heeft Polen een lange en eerbiedwaardige geschiedenis van dichters van wereldklasse. De belangrijkste zijn de 'drie barden' (trzej wieszcze), Mickiewicz, Krasiński en Słowacki, de drie nationale dichters van de Poolse romantische literatuur. Overigens betekent het Poolse woord Wieszcz profeet of waarzegger, een passende benaming voor de drie, aangezien werd gedacht dat ze niet alleen de stem van het Poolse nationale sentiment waren maar ook de toekomst konden voorspellen.

Tegenwoordig worden de tradities van de Poolse literatuur en poëzie voortgezet door een nieuwe generatie schrijvers. Tot deze groep behoorde onder andere Wisława Szymborska, een best-selling auteur en ontvanger van de Nobelprijs voor de Literatuur in 1996, die in 2012 overleed.[7]

Architectuur[bewerken]

De Mariakerk op de Grote Markt in Krakau

Poolse steden en gemeenten reflecteren het gehele scala aan Europese stijlen. De Romaanse architectuur wordt vertegenwoordigd door de Andreaskerk in Krakau. Kenmerkend voor de Poolse baksteengotiek is de Mariakerk in Gdańsk. Rijk versierde zolders en arcadeloggia's zijn algemene elementen van de Poolse Renaissance architectuur. Deze zijn te zien in bijvoorbeeld het stadshuis in Poznań. Gedurende enige tijd stond de late renaissance, het zogenaamde maniërisme, met name zichtbaar in het bisschoppelijke paleis in Kielce, naast het vroege barok, zoals zichtbaar in de kerk van SS. Peter en Paul in Krakau.

Renaissance raadhuis in Poznań

De geschiedenis is niet bepaald vriendelijk geweest voor de architecturale monumenten van Polen. Toch heeft een aantal oude structuren het overleefd: kastelen, kerken en statige gebouwen, vaak uniek in de regionale of Europese context. Sommigen van hen zijn zorgvuldig gerestaureerd, zoals het Wawel-kasteel, of volledig gereconstrueerd nadat ze vernietigd waren in de Tweede Wereldoorlog, inclusief het historisch centrum en het koninklijk paleis in Warschau en de oude binnenstad van Gdańsk. De architectuur van Gdańsk is grotendeels die van een Hanzestad, een gotische stijl gemeenschappelijke onder de vroegere handelsteden langs de Oostzee en in het noordelijke deel van Midden-Europa. De bouwstijl van Wrocław is voornamelijk een Duitse architectuur aangezien het zich eeuwenlang bevond in de Duitse staten. Het centrum van Kazimierz Dolny aan de Wisła is een goed voorbeeld van een goed bewaard gebleven middeleeuwse stad. De oude hoofdstad van Polen, Krakau, behoort tot de best bewaarde gotische en renaissance stedelijke complexen in Europa.

Ondertussen speelde de erfenis van de Kresy van de oostelijke regio's van Polen, waar Wilno en Lwów (nu Vilnius en Lviv) werden erkend als de twee belangrijke centra voor de kunsten, een bijzondere rol in de ontwikkeling van de Poolse architectuur, met katholieke kerk architectuur die speciale aandacht verdient.[8] In Vilnius (Litouwen) zijn er ongeveer 40 barok en renaissance kerken. In Lviv (Oekraïne) zijn er ook een aantal gotische, renaissancistische en barokke religieuze gebouwen die zijn ontleend aan en beïnvloed door Oosters-orthodoxe en Armeens-apostolische kerk architectuur.

De tweede helft van de 17e eeuw wordt gekenmerkt door barokke architectuur. Zijtorens, zichtbaar in het Branickipaleis in Białystok zijn typisch voor de Poolse barok. De klassieke Silezische barok wordt vertegenwoordigd door de Universiteit in Wrocław. De overvloedige decoraties van Branickipaleis in Warschau zijn kenmerkend voor rococo stijl. Het centrum van het Poolse classicisme was Warschau onder het bewind van de laatste Poolse koning Stanisław August Poniatowski. Het Łazienkipaleis is het meest opvallende voorbeeld van de Poolse neoklassieke architectuur. Het Lublinkasteel staat voor de neogotische stijl in de architectuur, terwijl de Izrael Poznański-paleis in Łódź een voorbeeld is van eclecticisme.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Werelderfgoedlijst#Polen

Gdańsk

Keuken[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Poolse keuken voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Poolse keuken is beïnvloed door de de keukens van de omringende landen. Eeuwenlang was de Poolse keuken een concurrent van de Franse en Italiaanse keukens. Hij is rijk aan vlees, vooral varkensvlees, kip en rundvlees, wintergroenten (bigos) en kruiden. Pasta komt ook voor in veel Poolse gerechten, met als meest bekende de pierogi. De Poolse nationale keuken deelt een aantal overeenkomsten met andere Europese tradities. In het algemeen is de Poolse keuken stevig te noemen. De voorbereiding van de traditionele keuken is over het algemeen tijdsintensief en Polen gebruiken dan ook een royale hoeveelheid tijd om zich voor te bereiden en om te genieten van hun feestelijke maaltijden, waarvan een aantal maaltijden (zoals kerstavond of paasontbijt) een aantal dagen kost om in zijn geheel voor te bereiden. Het is vermeldenswaard dat de meeste regio's van Polen hun eigen lokale gastronomische tradities en onderscheidende smaken hebben.

Opmerkelijke Poolse gerechten zijn onder meer de soepen rosół, barszcz, chłodnik, żurek, krupnik, kapuśniak, zupa pomidorowa, zupa ogórkowa, zupa grzybowa, flaczki (penssoep) en andere gerechten zoals pierogi, kiełbasa, gołąbki, oscypek, kotlet schabowy, kotlet mielony, bigos, verschillende aardappelgerechten, aardappelpannenkoekjes, zapiekanka en traditionele Poolse desserts zoals pączki, faworki, peperkoek, rogal świętomarciński en babka.

Politiek[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Politiek in Polen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Nuvola single chevron right.svg Zie ook de lijst van presidenten van Polen en de lijst van premiers van Polen.

Staatsinrichting[bewerken]

Reeds in 1989 werd er een tweekamerstelsel ingevoerd. De Sejm werd verdeeld in een hoger- en een lagerhuis. Het lagerhuis (Sejm) telt 460 leden, het hogerhuis (Senaat) telt 100 leden. Via een speciale regeling wisten de communisten tot 1990 nog aan de macht te blijven. In 1991 werd een stelsel van evenredige vertegenwoordiging ingevoerd.

De president wordt sinds 1991 rechtstreeks gekozen. Hij heeft verregaande bevoegdheden en kan het parlement ontbinden, heeft vetorecht en kan verkiezingen uitschrijven.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie woiwodschappen van Polen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Woiwodschappen van Polen

In 1990 werd Polen gedecentraliseerd, de lokale overheden kregen meer bevoegdheden. Het land is bestuurlijk verdeeld in 16 woiwodschappen of provincies die verder zijn onderverdeeld in 379 districten (powiats). Deze powiats zijn weer onderverdeeld in 2478 gemeentes (gmina's).[9] Voor lijsten van bestuurlijke indelingen zie:

Politieke partijen[bewerken]

Huidige[bewerken]

Parlementair vertegenwoordigd[bewerken]
  • PO (Burgerplatform; conservatief, liberaal)
  • PiS (Recht en Rechtvaardigheid; conservatief, nationalistisch)
  • Twój Ruch (liberaal, progressief liberalisme)
  • PSL (Poolse Volkspartij; boerenpartij, centrum-rechts)
  • SLD (Alliantie van Democratisch Links; sociaaldemocratisch)
  • SP (Solidarna Polska; conservatief)
Niet parlementair vertegenwoordigd[bewerken]
  • Samoobrona (Zelfverdediging van de Poolse Republiek, nationalistisch, populistisch)
  • LPR (Liga van Poolse Gezinnen; nationalistisch, katholiek, conservatief)
  • Partia Demokratyczna - demokraci.pl; sociaal-liberaal)
  • PR (Rechtervleugel van de Republiek) opgericht in april 2007 als afscheiding van PiS
  • Polska Jest Najważniejsza opgericht als afscheiding van PiS
  • Zieloni 2004 (Groenen 2004)

Vroegere[bewerken]

Economie[bewerken]

Wolkenkrabbers in Warschau

De Poolse economie is de op vijf na grootste van Europa en een van de snelst groeiende van Europa. Het is ook de 20ste economie van de wereld. Aan het begin van de economische crisis in 2009 was Polen het enige land van de Europese Unie dat géén recessie kende. Sinds de crisis is er geen recessie noch contractie van de economie gekomen. In 2011 was de economische groei 4,3%, een van de beste resultaten van Europa. Datzelfde jaar was de werkloosheidsgraad 9,7%.

Sinds de val van het communisme in Polen heeft Polen vele hervormingen doorgevoerd, wat de economie enorm heeft geholpen. In 1996 waren al 70% van de handelspartners leden van de Europese Unie en het buurland Duitsland is op dit moment de belangrijkste handelspartner van Polen. In de Arabische wereld zijn de Verenigde Arabische Emiraten de belangrijkste handelspartner. De grote potentiële groei, een grote binnenlandse afzetmarkt, EU-lidmaatschap en een hoge politieke stabiliteit overtuigen vele buitenlandse firma's om in Polen te investeren.

Recente groei van het BNP:[10]

Jaar Q1 Q2 Q3 Q4
2011 4,5% 4,3% 4,2%[11] 4,3%
2010 3,0% 3,5% 4,2% 4,3%
2009 0,8% 1,2% 1,8% 3,3%
2008 6,1% 6,0% 5,0% 3,0%
2007 7,4% 6,5% 6,5% 6,5%
2006 5,4% 6,3% 6,6% 6,6%
2005 2,1% 2,7% 3,7% 4,3%
2004 7,0% 6,1% 4,8% 4,9%
2003 2,2% 3,8% 4,7% 4,7%

Verkeer en vervoer[bewerken]

Neißeviadukt PKP.JPG

Polen telt in totaal 123 vliegvelden waarvan 12 bestemd voor burgerluchtvaart. Naast het vliegveld van Warschau (10,6 miljoen passagiers in 2013) zijn Luchthaven Kraków-Balice (3,65 miljoen passagiers in 2013), Luchthaven Gdańsk Lech Wałęsa (2,8 miljoen passagiers in 2012), Luchthaven Katowice-Pyrzowice (2,5 miljoen passagiers in 2012) en Luchthaven Wroclaw-Copernicus (1,9 miljoen passagiers in 2012) het grootst.

Het Pools wegennet telt 423.997 kilometer, waarvan 295.356 kilometer verhard en 128.641 kilometer onverhard is (stand 2008). Hiervan is circa 1600 kilometer snelweg (2011).[12] Uiteindelijk zal het snelwegennet uitgebreid worden tot 2004,4 km met een A aanduiding en 5745 km met een S aanduiding.[13] De kwaliteit van de wegen is verschillend, van zeer goed tot slecht. Momenteel wordt er gewerkt aan het uitbreiden van het snelwegennet. Er zijn zes snelwegen met een A-nummer, waarvan 42% voltooid is (stand augustus 2009): de Autostrada's A1, de A2, de A4, de A6, de A8 en de A18. Het gehele jaar is het in Polen verplicht met licht aan te rijden. Op de snelwegen met een S-aanduiding mag vanaf 1 januari 2011, 120 kilometer per uur worden gereden en op de snelwegen met een A-aanduiding 140.

Polen kent een uitgebreid spoorwegennet van 23.072 kilometer dat wordt beheerd door de Poolse staatsspoorwegmaatschappij PKP (Polskie Koleje Państwowe). Wel rijden treinen relatief langzaam op de meeste trajecten door achterstallig onderhoud. Tot 2012 zullen de meeste lijnen tussen grote steden gemoderniseerd worden. De snelheden zullen verhoogd worden naar 160 km/h voor de klassieke treinen en 200 km/h voor de hogesnelheidstreinen. Tussen de grote steden rijden intercity's, de rest van het land wordt bediend door sneltreinen, versnelde treinen en stoptreinen. Warschau is via een rechtstreekse Intercity verbonden met Berlijn. Deze trein stopt ook in het ongeveer halverwege gelegen Poznań, rijdt meerdere malen per dag en doet ongeveer 6 uur over de route. Ook steden als Gdańsk, Krakau, Szczecin en Wrocław zijn rechtstreeks verbonden met Berlijn. Een van de betere binnenlandse verbindingen op dit moment is het traject tussen Warschau en Krakau. De intercity's en sneltreinen doen er 2 uur en 45 minuten over een afstand van ongeveer 300 kilometer. In 2011 heeft PKP Intercity 20 Pendolino hogesnelheidstreinen besteld. De eerste treinen zullen in 2014 afgeleverd worden.[14]

In een aantal Poolse steden rijden trams.

Media[bewerken]

Televisie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie lijst van televisiekanalen in Polen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Publiek[bewerken]

  • Telewizja Polska (TVP), publieke omroep met twee landelijke netten, namelijk TVP 1 en TVP 2 en een derde regionale: TVP INFO en een internationale voor Polen in het buitenland (TVP Polonia), TVP HD, TVP KULTURA, TVP HISTORIA, TVP SPORT. Tevens enkele themakanalen.

Privaat[bewerken]

  • TVN, diverse kanalen van de Luxemburgse ITI Groep, waaronder TVN Siedem (vroeger RTL 7 (Polen)), TVN Meteo, TVN24, TVN&CNBC Biznes, TVN Religia, TVN HD, TVN Turbo, TVN Style, TVN Lingua, Mango 24, iTVN.
  • Polsat, Polsat 2, Polsat Sport, Polsat Sport HD, Polsat Sport Extra, Polsat Sport News, Polsat Futbol, Polsat NEWS, Polsat Play, Polsat Cafe, TV Biznes, TV4,
  • Polcast (Tele 5 en Polonia 1)
  • Superstacja
  • Viva Polska
  • Kino Polska
  • TV Puls
  • TV Trwam (katholiek)
  • verder Pools(talig)e versies van de zenders van MTV, Discovery Channel, Canal+, HBO, The Walt Disney Company, Time Warner, Fox Entertainment Group, Hallmark Channel en Comedy Central. De meeste van deze netwerken hebben meerdere Poolse kanalen.

Bekende Polen of personen van Poolse afkomst[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie de sectie Bekende Polen of personen van Poolse afkomst in het artikel over de Polen

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties