Wisent

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor het gelijknamige beeld, zie Wisent (beeld).
Wisent
IUCN-status: Kwetsbaar[1] (2008)
Wisent.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Artiodactyla (Evenhoevigen)
Familie: Bovidae (Holhoornigen)
Onderfamilie: Bovinae (Runderen)
Geslacht: Bison (Bizons)
Soort
Bison bonasus
(Linnaeus, 1758)
Afbeeldingen Wisent op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Wisent op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Zoogdieren

De wisent of Europese bizon (Bison bonasus) is een runderachtige die voorkomt in Europa en de Kaukasus. De wisent is nauw verwant aan de Amerikaanse bizon (Bison bison). In Europa gaat het om de ondersoort die als laaglandwisent (Bison bonasus bonasus) wordt aangeduid. Omstreeks 1920 was deze in het wild uitgestorven, maar tegenwoordig komt de laaglandwisent weer op enkele plaatsen in het wild voor. De grootste wilde populatie leeft in het Woud van Białowieża op de grens van Polen en Wit-Rusland. Dit was de eerste plek waar, in 1929, de dieren in het wild werden geherintroduceerd. De Kaukasische wisent of bergwisent (Bison bonasus caucasicus), de andere ondersoort, stierf uit in 1927, maar komt als hybride nog voor in de Kaukasus.

Beschrijving[bewerken]

De wisent is een stevig dier met een korte, brede kop en een hoge rug. Ruwe, warrige manen bedekken het voorste gedeelte van het lichaam, waardoor dit zwaarder lijkt. Vooral bij de stier is dit het geval. De vacht is donkerbruin van kleur. De rui valt in de lente of aan het begin van de zomer. Beide geslachten dragen hoorns.

De wisent heeft een kop-romplengte van 250 tot 270 centimeter en een schouderhoogte van 180 tot 195 centimeter. Mannetjes (stieren) worden zwaarder dan vrouwtjes (koeien). De stier weegt tussen achthonderd en negenhonderd kilogram, de koe tussen vijfhonderd en zeshonderd kilogram.

De wisent is na de eland het grootste Europese landzoogdier.

Gedrag en leefgebied[bewerken]

Wisent in Zoo Praag

De wisent komt voor in parkachtige loofwouden of in gemengde bossen waar loofbomen domineren. Ook leven ze in moerassige, bosachtige streken.

De wisent leeft van grassen, knoppen, bladeren van struiken en bomen en twijgjes, aangevuld met eikels in de herfst en hei en altijd groene bomen in de winter.

De wisent is voornamelijk 's nachts actief, maar laat zich ook overdag zien. 's Middags rust hij. De wisent leeft in kuddes van tien tot dertig dieren, geleid door een oudere koe. Zeer oude dieren leven solitair.

De bronsttijd valt in augustus en september. Kalveren worden geworpen in mei of juni. Een koe verlaat de kudde als ze gaat werpen. Een wisent krijgt één kalf per worp, dat bij de geboorte zo'n dertig kilogram weegt en een kastanjebruine vacht heeft. Het kalf wordt zo'n zeven maanden gezoogd en blijft drie jaar bij zijn moeder. Bij gevaar zal de moeder haar jong verdedigen. De wisent is na twee tot vier jaar geslachtsrijp. Hij kan zo'n 22 jaar oud worden. In gevangenschap kan een wisent gemiddeld zo'n 28 jaar oud worden.

Geschiedenis[bewerken]

Vroeger leefden wisenten in kuddes van wel honderden dieren, die zich konden samenvoegen tot kuddes van wel duizenden dieren, waarin ze migraties hielden tussen hun favoriete voedselgebieden. In de Romeinse tijd kwam de soort nog voor tot in België en Duitsland.[bron?]

Het voortbestaan van de wisent heeft aan een zijden draadje gehangen. In 1921 was de soort uitgestorven in het wild en bleven er nog maar 56[2] exemplaren in dierentuinen over. Dankzij een fokprogramma in dierentuinen kon de wisent weer in aantal toenemen. Nu lopen in bossen in Oost-Europa weer enkele kuddes wisenten rond, afstammelingen van dierentuindieren die daar in 1952 werden losgelaten. De diversiteit in bossen is hier enorm mee gediend. De wisent komt onder andere in het wild voor in het Bialowiezabos in Polen, in nationale parken in Wit-Rusland en in de Westelijke Kaukasus in Rusland.

Na de ramp in Tsjernobyl is aan de dierentuinen gevraagd zuinig te zijn met hun wisentpopulaties omdat er veel radioactiviteit neergeslagen was in de gebieden waar de wisent voorkomt.[bron?]

Ecologische betekenis voor Nederland[bewerken]

De wisent is een van de Europese grote grazers. Als zodanig neemt hij een niche in naast de tarpan, het edelhert, de ree, de eland en de oeros. Begrazing in natuurlijke dichtheden wordt gezien als een van de fundamentele landschapvormende processen in Europa. Begrazing neemt (naast klimaat, zout, vuur en water en ijs) een sleutelrol in in het dynamisch evenwicht tussen bossen en open graslanden. Soorten als ree en edelhert zijn (door verjaging uit het natuurlijk habitat) vooral thuis in het bos, en maken af en toe gebruik van de open gebieden. Runderen en paarden zijn dieren van de open gebieden, die af en toe ook in het bos komen. De wisent neemt, samen met de eland, een tussenpositie in.

Wisent en rund[bewerken]

Sommigen zijn van mening dat een wisent en een rund niet samen in een gebied kunnen voorkomen omdat er dan hybriden zouden kunnen ontstaan. In een publicatie van het blad Natuurbeheer wordt aangegeven dat stierkalveren steriel zijn en dat deze hybriden alleen voorkomen als rund en wisent te dicht op elkaar gehouden worden. In Nederland zou de Oostvaardersplassen een gebied zijn waar deze omstandigheid zich niet zou voordoen.

Nederland[bewerken]

In Nederland wordt de wisent sinds begin 2007 gehouden in de duinen van het Nationaal Park Zuid-Kennemerland, op 300 hectare van het voor het publiek gesloten Kraansvlak. Het ging in eerste instantie om drie dieren, twee koeien en een stier, afkomstig uit Oost-Polen. Later zijn hier nog eens drie dieren aan toegevoegd. Deze groep is na vijf jaar uitgegroeid tot ongeveer vijftien dieren. In 2013 werden er nog eens drie dieren uit Frankrijk aan toegevoegd. De totale populatie bedroeg 24 dieren, waarvan het merendeel in het park geboren is.[3] De begrazingsproef was bedoeld om ervaring op te doen en onderzoek te kunnen verrichten. Natuurbeschermers en wetenschappers wilden weten of wisenten hier, net zoals vele honderden jaren geleden, als wilde dieren in een sociale groep zouden kunnen leven, maar dan in een beperkt gebied. Van belang daarbij was dat dit gebeurde zonder dat er bijvoedering plaatsvond om te bezien of het terrein voldoende voedsel bevatte voor de dieren. De invloed van de wisenten op de vegetatie was een belangrijk doel van onderzoek.

In 2012 werd geconcludeerd dat de proef een succes is; de wisenten zijn gezond en zijn een effectief middel tegen het dichtgroeien van het gebied met struikgewas en bomen. Hun invloed op de terreingesteldheid onderscheidt zich duidelijk van beheer met andere grote grazers, zoals de ook in het Kraansvlak aanwezige paarden. Om meer onderzoek te kunnen doen is de proef met vijf jaar verlengd, en er zullen nu ook andersoortige runderen aan de populatie grazers worden toegevoegd. Het begrazingsgebied is met 50 hectare uitgebreid in de richting van fiets- en wandelpaden. Gebleken is dat een afzetting van 1.20 meter hoog voldoende is om de dieren in het gebied te houden. In 2012 is een gemarkeerde wandelroute uitgezet door het gebied. Interacties met het publiek verlopen zonder problemen als men zich aan de regels houdt. Het pad is alleen opengesteld gedurende de herfst- en wintermaanden. Het is overigens ook goed mogelijk de dieren te observeren vanaf een uitzichtpunt in het duin.

Om gezonde populaties op te bouwen zijn in een volgende fase veel grotere gebieden nodig. De Veluwe is een voor de hand liggende gedachte, maar ook grotere, aaneengesloten duingebieden langs de hele kust, de Maasduinen in Limburg, en de aaneengesloten uiterwaarden van de grote rivieren zijn goede plekken voor uitbreiding. Gemeenschappelijke begrazing met andere grote grazers zal daarbij voor een gevarieerde landschapsvorming van wezenlijk belang zijn.

De wisent in natuurparken en elders in Europa[bewerken]

In Nederland is de wisent in gevangenschap te zien in Artis, Dierenrijk Europa en Natuurpark Lelystad. In België worden wisenten gehouden in Planckendael, Bellewaerde en natuurpark bij Han-sur-Lesse.

In Duitsland is in het Rothaargebergte (Sauerland, Noordrijn-Westfalen) in 2012 een kudde bestaande uit een stier, vijf koeien en twee kalveren uitgezet.[4]

In Denemarken zijn in 2010 wisenten uitgezet in een bos bij Randers (Midden-Jutland) en in 2012 in een bos (Almindingen) op Bornholm.[5]

In 2011 werd een kleine kudde van drie dieren uitgezet in het Alladale Wilderness Reserve in Schotland. Er zijn plannen om er meer uit te zetten daar.

In 2013 werden vijf wisenten uitgezet in het Bulgaarse Rodopegebergte.

In 2014 werden zeventien dieren uitgezet in de Karpaten in Roemenië,[6] nabij het plaatsje Armeniș. Het is de grootste herintroductie van het dier in Europa tot dan toe.[7]

Taxonomie[bewerken]

Taxonomisch is de naam Bison bonasus omstreden; de Amerikaanse bizon (B. bison) en de wisent kunnen vruchtbare levensvatbare hybriden opleveren en het geslacht Bison wordt gezien als een ondergeslacht van het geslacht Bos. Taxonomen beschouwen de wisent dan ook veel eerder als een zeer nauw verwant van de Amerikaanse bizon. Daarbij bestaat de voorkeur om de soort op te nemen als een ondersoort van Bison bison.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Wisent op de IUCN Red List of Threatened Species.
  2. Sommige bronnen spreken van 54.
  3. Wisentengroep Kraansvlak in vijf jaar tijd verviervoudigd. Natuurbericht.nl (26 juli 2013) Geraadpleegd op 26 juli 2013
  4. (de) Wisente werden in NRW in freie Wildbahn entlassen
  5. (da) Bisonindhegning snart klar.
  6. European bison released into wild Carpathian range. Phys.org (18 mei 2014) Geraadpleegd op 18 mei 2014
  7. 17 Europese bisons uitgezet in Roemenië. deredactie.be (21 mei 2014) Geraadpleegd op 22 mei 2014