Alexander II van Rusland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Alexander II
1818-1881
Alexander II of Russia photo.jpg
Tsaar van Rusland
Periode 1855-1881
Voorganger Nicolaas I
Opvolger Alexander III
Vader Nicolaas I van Rusland
Moeder Alexandra Fjodorovna
Dynastie Romanov-Holstein-Gottorp

Alexander II Nikolajevitsj van Rusland (Russisch: Александр II Николаевич; Aleksandr II Nikolajevitsj) (Moskou, 29 april 1818Sint-Petersburg, 13 maart 1881), uit het Huis Romanov, was tsaar van Rusland van 1855 tot 1881. Hij was koning van Polen tot 1867 waarna het werd geannexeerd door het Keizerrijk Rusland. Hij was ook groothertog van Finland. Voor de Domkerk van Helsinki in Finland staat op het het Senaatsplein een standbeeld van Alexander II. Het werd onthuld in 1894, dertien jaar na de dood van Alexander.

Jonge jaren[bewerken]

Hij werd in 1818 geboren als eerst geboren kind en zoon van grootvorst Nicolaas Pavlovitsj van Rusland en grootvorstin Alexandra Fjodorovna. Zijn moeder werd geboren als prinses Charlotte van Pruisen de oudste dochter van koning Frederik Willem III van Pruisen en koningin Louise van Mecklenburg-Strelitz. De moeder van Charlotte was een zeer populaire koningin, maar stierf jong in 1810. Zijn grootouders aan vaderskant waren tsaar Paul I van Rusland en diens vrouw tsarina Maria Fjodorovna, eigenlijk Sophia Dorothea Augusta Louisa van Württemberg. Alexander had drie jongere zusjes: grootvorstin Maria (1819-1876) zij huwde Maximiliaan van Leuchtenberg, grootvorstin Olga (1822-1892) de koningin van Württemberg door haar huwelijk met koning Karel I en grootvorstin Alexandra (1825-1844) zij huwde Frederik van Hessen-Kassel. Hij had ook drie jongere broers: grootvorst Constantijn (1827-1892) die huwde Alexandra van Saksen-Altenburg, grootvorst Nicolaas (1831-1891) die huwde Alexandra van Oldenburg en grootvorst Michaël (1832-1909) die huwde met Cecilia van Baden.

Toen Alexander werd geboren was zijn oom, tsaar Alexander I van Rusland, aan de macht. In 1825 stierf Alexander I plotseling en werd in eerste instantie grootvorst Constantijn Pavlovitsj aangewezen als opvolger. Constantijn weigerde echter de troon en toen werd Alexanders vader, grootvorst Nicolaas, de nieuwe tsaar als Nicolaas I. Alexander werd toen de nieuwe erfgenaam voor de Russische troon en kreeg de titel Tsarevitsj.

In zijn periode als vrijgezelle man maakte hij een reis naar Engeland waar hij zijn één jaar jongere nicht, koningin Victoria van het Verenigd Koninkrijk, ontmoette. Alexander was een korte periode erg verliefd op haar en wilde zelfs met haar trouwen. Uiteindelijk trad Victoria in het huwelijk met de Duitse prins Albert van Saksen-Coburg en Gotha in februari 1840. Een jaar later zou Alexander zelf trouwen. Op 16 april 1841 trad hij in het huwelijk met prinses Marie van Hessen-Darmstadt in Sint-Petersburg. Na het huwelijk nam prinses Marie de naam Marie Alexandrovna van Rusland aan. Marie was de dochter van groothertog Lodewijk II van Hessen-Darmstadt en diens vrouw Wilhelmina Louise van Baden. Uit het huwelijk werden zes zonen en twee dochters geboren.

Heerschappij[bewerken]

Tsaar Alexander II van Rusland, geschilderd door Konstantin Makovski

Tsaar Nikolaj I stierf op 2 maart 1855 waardoor Alexander de nieuwe Tsaar van Rusland en groothertog van Finland werd. Het eerste jaar van zijn regering was hij zeer druk met de door zijn vader gestarte Krimoorlog. Deze oorlog werd in 1856 beëindigd met de Vrede van Parijs, wat het verliezen van de oorlog door Rusland betekende. Hij kwam aan veler wens tot hervormingen tegemoet: hij verleende in 1856 gratie aan de decembristen en schafte in 1861 de lijfeigenschap van de boeren af waardoor hij in Rusland bekendstaat als de "bevrijder van Rusland". Dit was echter vooral uit economische overwegingen gedaan. Alexander wilde namelijk een grote klasse onafhankelijke en zelfstandige boeren creëren en daarnaast een groep mensen die zou kunnen instaan voor de industriële behoeftes die Rusland had. Ook voerde hij een zeker gemeentelijk en gewestelijk zelfbestuur in door instelling van de zemstvo's, al werden die enkel toegelaten in de centrale delen van het land omdat Alexander vreesde dat ze de separatistische ideeën in de grensgebieden zouden versterken. Daarnaast verbeterde hij de rechtspraak, matigde de perscensuur en verkortte in 1859 de dienstplicht in het leger van 25 jaar tot 15 jaar.

Hij voerde ook hervormingen door in het onderwijs. Dankzij hem werden er in de jaren zestig van de 19e eeuw nieuwe universiteiten opgericht. Ondanks de hervormingen die hij in 1864 in het lager onderwijs en middelbaar onderwijs doorvoerde, bleef het analfabetisme in Rusland relatief hoog (ca. 80%). Tussen 1867 en 1869 voerde hij kerkelijke hervormingen door. De opleiding van de clerus werd verbeterd en het overschot aan priesters werd teruggedrongen. De tsaar-bevrijder maakte een einde aan de willekeur van de bureaucratie en de politie. Zo veranderde hij Rusland geleidelijk van een politiestaat in een rechtsstaat naar Europees model.

Na de tweede Poolse opstand in 1863, die hij hardhandig liet neerslaan, werd zijn politiek behoudender. Tijdens zijn regeringsperiode kende Rusland een aanzienlijke gebiedsuitbreiding, met name in Azië. De tsaar bedwong de opstandige stammen op de Kaukasus. Zijn beleid was min of meer tegenstrijdig, waardoor de conservatieven hem te liberaal vonden, terwijl de liberalen hem te conservatief vonden. De toenemende aanslagen van de nihilisten beantwoordde Alexander met harde politiemaatregelen. Tegelijk echter liet hij een soort constitutie met vertegenwoordiging van de zemstvo's bij de regering ontwerpen. De dag waarop hij dit plan had goedgekeurd, werd hij na zes mislukte aanslagen het slachtoffer van een bomaanslag door de revolutionaire Narodnaja Volja. Hij was zwaargewond, bloedde hevig en overleed na een kwartier. Hij werd opgevolgd door zijn meer behoudende zoon Alexander III, die aanwezig was bij het overlijden van Alexander II. Het gevolg van deze moord was dat de nieuwe tsaar het plan voor de nieuwe constitutie verscheurde.

Huwelijken en kinderen[bewerken]

Tsaar Alexander II huwde tweemaal:

Eerste huwelijk[bewerken]

Alexander was sinds 1841 gehuwd met Marie van Hessen-Darmstadt (Maria Aleksandrovna), (officieel) dochter van Lodewijk II van Hessen-Darmstadt. Uit het huwelijk werden acht kinderen geboren:

Afbeelding Naam Geboren Overleden Bijzonderheden
Alekszandra Alekszandrovna orosz nagyhercegnő.jpg Grootvorstin Alexandra 30 augustus 1842 10 juli 1849 Het oudste kind van Alexander II stierf aan hersenvliesontsteking, op zesjarige leeftijd.
Nyikolaj Alekszandrovics orosz nagyherceg.jpg Tsarevitsj Nicolaas 20 september 1843 24 april 1865 De eerste erfgenaam van zijn vader.
Was verloofd met prinses Dagmar van Denemarken.
Stierf op 22-jarige leeftijd aan tuberculose.
1865. Цесаревич Александр Александрович.jpg Tsaar Alexander III 26 februari 1845 20 oktober 1894 Huwde prinses Dagmar van Denemarken.
Werd na de dood van Alexander II, de Tsaar van Rusland.
Stierf op vrij jonge leeftijd in 1894.
Hij is de vader van de laatste Tsaar Nicolaas II van Rusland.
Vladimir1882cropped.jpg Grootvorst Vladimir 22 april 1847 17 februari 1909 Hij huwde Marie van Mecklenburg-Schwerin, een dochter van groothertog Frederik Frans II van Mecklenburg-Schwerin, de vader van prins Hendrik, de echtgenoot van koningin Wilhelmina der Nederlanden.
GrandDukeAlexisRex.jpg Grootvorst Aleksej 14 januari 1850 27 november 1908 Huwde prinses Alexandra Vassilievna Zjoekovskja.
Maria Alexandrovna of Russia.jpg Grootvorstin Maria 17 oktober 1853 24 oktober 1920 Zij huwde Prins Alfred, de hertog van Saksen-Coburg en Gotha, de tweede zoon van koningin Victoria van het Verenigd Koninkrijk.
Haar oudste dochter Marie werd dankzij haar huwelijk met Ferdinand, koningin van Roemenië.
Haar oudste zoon, Alfred pleegde op 6 februari 1899 zelfmoord.
Maria stierf in 1920 te Zürich.
Grand Duke Sergei 03.jpg Grootvorst Sergej 11 mei 1857 17 februari 1905 Huwde Prinses Elizabeth, een oudere zus van Alexandra Fjodorovna, de vrouw van Nicolaas II van Rusland.
Hij werd gouverneur-generaal van Moskou.
In die functie maakte hij zich niet populair bij het volk. Met als gevolg dat hij op 17 februari 1905 in zijn rijtuig werd opgeblazen.
1860 Paul.jpg Grootvorst Paul 3 oktober 1860 29 januari 1919 Huwde Alexandra, oudste dochter van koning George I van Griekenland. Na dier vroege dood in 1891 huwde hij met Olga Valerianovna Karnovitsj.
Zijn dochter Maria huwde prins Willem van Zweden, tweede zoon van koning Gustaaf V. En zijn zoon Dimitri was één van de moordenaars van Grigori Raspoetin.
Hij werd in 1919 vermoord door de bolsjewieken.

Tweede huwelijk[bewerken]

Alexander had tijdens zijn huwelijk vele maîtresses en werd vader van zeven buitenechtelijke kinderen. Op 6 juli 1880, nog geen maand na de dood van tsarina Marie Alexandrovna op 8 juni, trad Alexander II voor een tweede keer in het huwelijk. Deze keer met zijn maîtresse Catharina Dolgoroekova. Met haar had hij al vier kinderen: George (1872-1913), Olga (1874-1925), Boris (1876 - 1876) en Catharina (1878-1959).

Op 13 september 1855 werd Alexander II tot Grootkruis in de Militaire Willems-Orde benoemd. Koning Willem III benoemde in hetzelfde besluit ook Keizer Napoleon III tot Ridder-Grootkruis. De beide keizers waren vijanden in de Krimoorlog en Nederland was neutraal.

Galerij[bewerken]

Voorvaderen[bewerken]

Alexander II van Rusland
Overgrootouders Peter III van Rusland (1728–1762)
∞ 1745
Catharina II van Rusland (1729–1796)
Frederik Eugenius van Württemberg (1732–1797)
∞ 1753
Frederika Dorothea Sophia van Brandenburg-Schwedt (1736–1798)
Frederik Willem II van Pruisen (1744–1797)
∞ 1769
Frederika van Hessen-Darmstadt (1751–1805)
Karel II van Mecklenburg-Strelitz (1741–1816)

Frederika Caroline Louise van Hessen-Darmstadt (1752–1782)
Grootouders Paul I van Rusland (1754–1801)
∞ 1776
Sophia Dorothea Augusta Louisa van Württemberg (1759–1828)
Frederik Willem III van Pruisen (1770–1840)
∞ 1793
Louise van Mecklenburg-Strelitz (1776–1818)
Ouders Nicolaas I van Rusland (1796–1855)
∞ 1817
Charlotte van Pruisen (1798-1860)

Alexander II van Rusland (1818–1881)

Literatuur[bewerken]

  • Edvard Radzinski, (2006) Alexander II, De laatste grote tsaar (vertaling Fred Hendriks), uitg. Balans, 446 blz., ISBN 90-5018-770-6
  • David G. Rowley, (2006) Exploring Russia's Past: Narrative, Sources, Images