Moord

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Zie Zweedse tang voor 'moordenaar' in de betekenis van 'gereedschap'.
Kaïn vermoordt Abel, beeld bij de dom van Milaan
Idem, schilderij van William Blake

Moord is het op onwettige wijze opzettelijk en met voorbedachten rade beëindigen van het leven van een ander mens. Iemand die een moord begaat wordt moordenaar genoemd.

Een moord wordt per definitie met voorbedachten rade gepleegd. Indien iemand in een opwelling wordt gedood, wordt dit doodslag genoemd. De vaak gebruikte term "moord met voorbedachte(n) rade" is dus een pleonasme.[1]

Juridisch[bewerken]

Alle rechtssystemen, zowel vroeger als nu, beschouwen moord als een zeer ernstige zaak en leggen daarvoor een zware straf op. Het begrip moord moet worden onderscheiden van:

  • dood door schuld: als iemand om het leven komt door verwijtbaar gedrag of nalatigheid, waarbij de dader niet bedoelde te doden;
  • doodslag: het opzettelijk doden van iemand zonder voorbedachten rade;
  • gekwalificeerde doodslag: dit is doodslag gecombineerd met een ander misdrijf (bijvoorbeeld een beroving);
  • zelfmoord, suïcide of zelfdoding: als iemand zichzelf van het leven berooft;
  • het doden uit noodweer (disproportionele noodweer is strafbaar, behalve indien direct volgend op een (poging tot) aanranding van lijf, eerbaarheid of goed, in welk geval de regelgeving omtrent noodweerexces een rol kan spelen);
  • het doden op wettige wijze, zoals door de politie, door soldaten in een oorlog of bij het voltrekken van een door een rechter opgelegde doodstraf.

Het onderscheid tussen, en de reikwijdte van, deze uitzonderingen is niet altijd duidelijk. Zo komt het bij een rechtszaak regelmatig voor dat aanklager en verdediging het oneens zijn over het feit of er sprake was van moord of van doodslag. Het voltrekken van de doodstraf na een rechtszaak waar onvoldoende bewijs geleverd is, zal door veel mensen als moord worden beschouwd. Datzelfde geldt ook als iemand ter dood gebracht wordt zonder dat er een rechtszaak plaats heeft gevonden (standrechtelijke executie). Daarentegen werden de liquidaties door het Nederlands verzet in de Tweede Wereldoorlog na de bevrijding vaak niet als moord beschouwd.

Overige vormen van moord[bewerken]

Iemand die minstens drie slachtoffers op verschillende tijdstippen doodt wordt een seriemoordenaar genoemd. Vaak doden seriemoordenaars hun slachtoffers op vergelijkbare wijze. Iemand die meerdere mensen tegelijk met voorbedachten rade van het leven berooft, is een massamoordenaar.

Wanneer een moord vanuit seksuele motieven wordt gepleegd, wordt gesproken van een lustmoord.

Een roofmoord is een moord die wordt gepleegd met als doel het slachtoffer te bestelen.

Moorden die een erg stiekem of verraderlijk karakter hebben, noemt men ook wel sluipmoorden.

Nederlandse Wet
Wet(boek): Strafrecht
Artikel: 289
Omschrijving:

Hij die opzettelijk en met voorbedachten rade een ander van het leven berooft, wordt, als schuldig aan moord, gestraft met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste dertig jaren of geldboete van de vijfde categorie.

Caribisch-Nederlandse Wet
Wet(boek): Strafrecht BES
Artikel: 302
Omschrijving:

Hij die opzettelijk en met voorbedachten rade een ander van het leven berooft, wordt als schuldig aan moord, gestraft met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste vier en twintig jaren.

Belgische Wet
Wet(boek): Strafrecht
Artikel: 394
Omschrijving:

Doodslag met voorbedachten rade wordt moord genoemd. Hij wordt gestraft met levenslange opsluiting.

Surinaamse Wet
Wet(boek): Strafrecht
Artikel: 349
Omschrijving:

Hij die opzettelijk en met voorbedachten rade een ander van het leven berooft, wordt, als schuldig aan moord, gestraft met de doodstraf, met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste twintig jaren.

Moord in de late middeleeuwen[bewerken]

Wanneer laatmiddeleeuwse auteurs in hun teksten het begrip ‘moord’ gebruiken, bedoelen ze iets anders dan wij in de huidige tijd onder dit begrip verstaan. Het verschil tussen moord en doodslag werd in bijna heel middeleeuws Europa bepaald door de openbaarheid van de daad. Moord was niet zoals tegenwoordig het opzettelijk doden met voorbedachten rade, moord was verbonden met het begrip heimelijkheid.

De middeleeuwse moord was de doodslag waarvoor de dader niet openlijk uitkwam, of waarvan de dader zich niet binnen een bepaalde termijn bekend had gemaakt. Indien iemand op een gruwelijke wijze om het leven was gebracht, dan bleef men dit beschouwen als doodslag als dit misdrijf openlijk was gepleegd, de dader op heterdaad was betrapt of wanneer hij de daad openlijk erkende.[2]

Politieke moord[bewerken]

Een bijzondere groep moorden vormt de politieke moord. Bekende voorbeelden zijn de moorden op Julius Caesar (Rome, 44 v.Chr.), Thomas Becket (Engeland, 1170), Lodewijk I (Frankrijk, 1407), Jean-Paul Marat (Frankrijk, 1793), Abraham Lincoln (Verenigde Staten, 1865), Alexander II (Rusland, 1881), Aldo Moro (Italië, 1978), Anwar Sadat (Egypte, 1981), Indira Gandhi (India, 1984), Olof Palme (Zweden, 1986), André Cools (België, 1991), Yitzchak Rabin (Israël, 1995) en Pim Fortuyn (Nederland, 2002).

De moord op aartshertog Frans Ferdinand van Oostenrijk-Este (Servië, 1914) vormde de aanleiding tot de Eerste Wereldoorlog.

Soms heeft een politieke moord een averechts effect. Twee voorbeelden: door de moord op Willem van Oranje in 1584 werd de Nederlandse Opstand tegen Filips II van Spanje niet gebroken. Integendeel: nu had men een martelaar. Als reactie op de moord op Pim Fortuyn brachten veel mensen een proteststem uit ten gunste van de Lijst Pim Fortuyn[bron?], terwijl de dader Fortuyn juist als een gevaar voor de samenleving zag.

Pogingen tot moord op een dictator kwamen veelvuldig voor, zoals bij Napoleon Bonaparte en Adolf Hitler, maar ook bij democratisch verkozen presidenten zoals Ronald Reagan van de Verenigde Staten of Hamid Karzai van Afganistan.

Moord-zelfmoord[bewerken]

Soms pleegt de moordenaar na (of zelfs tijdens) zijn daad zelfmoord ("moord-zelfmoord", "moord-zelfdoding").[3] Een verschil met andere moorden is uiteraard dat er geen ondervraging en juridische vervolging van de dader plaatsvindt. Dit kan ook het achterhalen van het motief bemoeilijken.

Een moord-zelfmoord komt vaak voor bij familiedrama's en zelfmoordaanslagen, en soms ook bij spreekilling of zelfmoordpacts. In het laatste geval wordt de moord met toestemming van het slachtoffer gepleegd.

Dagelijks taalgebruik[bewerken]

In het dagelijks taalgebruik wordt het werkwoord vermoorden (het plegen van een moord) niet altijd op dezelfde manier gebruikt. Soms wordt het ook gebruikt in een context die volgens de juridische betekenis van het begrip moord strikt genomen niet juist is. Zo wordt ook het doden van dieren, zeker als dat op een brute of sadistische wijze geschiedt, vaak moord genoemd. Ook in uitdrukkingen als 'de vermoorde onschuld' bestaat uiteraard geen koppeling met het juridische begrip moord.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Paul van Dellen: Misdaad en straf in Nederland, Van Goprsum en Comp. B.V., Assen, 1987, p. 144
  2. Corien Glaudemans: Om die Wrake wille. Eigenrichting, veten en verzoening in laat-middeleeuws Holland en Zeeland, Hilversum, 2004. 27-28
  3. Marieke Liem, Marieke Postulart & Paul Nieuwbeerta: Moord-zelfdoding in Nederland. Een epidemiologisch overzicht, artikel uit het Tijdschrift voor Veiligheid (2007) op de website van de Rijksuniversiteit Groningen
Icoontje WikiWoordenboek Zoek moord op in het WikiWoordenboek.