Kathedraal
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Een kathedraal of dom is de kerk waar een bisschop zetelt. De benaming valt te herleiden tot ecclesia cathedralis, kerk van de zetel. Die zetel is letterlijk de zetel van de bisschop, die in het priesterkoor van de kerk staat opgesteld. Deze zetel heet in het Latijn cathedra. Door de ontkerkelijking zijn veel bisdommen opgeheven, maar de kerken waaraan de bisschoppen ervan verbonden waren, hebben vaak wel deze naam behouden in het spreekgebruik. Ook wordt het woord wel gebruikt voor elke grote kerk, of deze nu wel of niet aan een bisdom verbonden is (geweest).
De bisschopskerk is de belangrijkste kerk van het bisdom. Wanneer een kerk als kathedraal is gebouwd, uit dit zich vaak in de grootse bouw en versieringen. Soms heeft de kathedrale kerk ook de status van basiliek. In dat geval spreekt men van een kathedrale basiliek. Een voorbeeld is de Kathedrale Basiliek van Sint-Jan Evangelist in 's-Hertogenbosch.
Kathedralen komen dus voor binnen de kerkgenootschappen waar sprake is van een hiërarchische organisatie met bisdommen. Dit geldt onder meer voor de Rooms-katholieke Kerk, de Oudkatholieke Kerk, de Grieks-orthodoxe Kerk, de Russisch-orthodoxe Kerk, de Anglicaanse Kerk en de Lutherse Kerk. In sommige landen wordt het woord dom (van het Italiaanse: duomo) gebruikt voor een kathedraal. In de Oosters-orthodoxe Kerk wordt de kerk van een bisschop aangeduid als metropool. Het Russisch/Oekraïense woord sobor ("verzameling") wordt ook vaak gebruikt voor bisschoppelijke kerken, maar slaat ook op kerken van andersoortige geestelijken (zoals kloosterkerken).
Inhoud |
[bewerken] Kathedralen in België
Van de huidige rooms-katholieke kathedralen in België is alleen die van Doornik als zodanig gebouwd. De overige waren parochiekerken of collegiale kerken voordat ze tot kathedraal werden verheven.
De oorspronkelijke kathedraal van Luik, de Sint-Lambertuskathedraal, is tijdens de Franse Revolutie in 1794 afgebroken. Ook Tongeren heeft in de vierde eeuw korte tijd een kathedraal gehad, als voorloper van die van Luik.
De huidige negen rooms-katholieke kathedralen in België zijn:
- Aartsbisdom Mechelen-Brussel:
- Kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele (Brussel) (sinds 1961, als co-kathedraal)
- Sint-Romboutskathedraal (Mechelen) (sinds 1559, als hoofdkathedraal)
- Bisdom Antwerpen: Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (1559-1803 en sinds 1961)
- Bisdom Brugge: Sint-Salvatorskathedraal (sinds 1834, tevens kathedrale basiliek)
- Bisdom Doornik: Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (sinds ...)
- Bisdom Gent: Sint-Baafskathedraal (sinds 1559)
- Bisdom Hasselt: Sint-Quintinuskathedraal (sinds 1967)
- Bisdom Luik: Sint-Pauluskathedraal (sinds 1801)
- Bisdom Namen: Sint-Albanuskathedraal (sinds 1559)
Daarnaast bestaat er een Grieks-orthodoxe kathedraal:
- Aartsbisdom Brussel: Kathedraal van de Heilige Aartsengelen (sinds 1969)
Nog bestaande voormalige Belgische kathedralen, ook wel protokathedralen genoemd, zijn:
- Ieper: Sint-Maartenskathedraal van het voormalige bisdom Ieper (1559-1801)
- Malmedy: Sint-Pieter, Paulus en Quirinuskathedraal van het voormalige bisdom Eupen-Malmedy (1921-1925)
Verdwenen kathedralen zijn:
- Brugge: Sint-Donaaskathedraal (1559-1799)
- Luik: Sint-Lambertuskathedraal (tot 1794)
[bewerken] Kathedralen in Nederland
Van de huidige rooms-katholieke kathedralen in Nederland is alleen die van Haarlem als zodanig gebouwd. De meeste andere kathedralen waren parochiekerken of collegiale kerken voordat ze tot kathedraal werden verheven. De enige andere nog bestaande kerk in Nederland die als rooms-katholieke kathedraal is gebouwd is de Dom in Utrecht. Tot 1559 was deze kerk zelfs de enige kathedraal in de Noordelijke Nederlanden. Zij is echter al sinds 1580 geen kathedraal meer. In Maastricht heeft van de vierde tot zevende eeuw ook de zetel van een bisschop gestaan, vermoedelijk in een voorganger van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek.
De huidige zeven rooms-katholieke kathedralen in Nederland zijn:
- Aartsbisdom Utrecht: Sint-Catharinakathedraal (Utrecht) (sinds 1853)
- Bisdom Breda: Sint-Antoniuskathedraal (Breda) (1853-1875 en sinds 2001)
- Bisdom Groningen-Leeuwarden: Sint-Jozefkathedraal (Groningen) (sinds 1981)
- Bisdom Haarlem-Amsterdam: Sint-Bavokathedraal (sinds 1898)
- Bisdom 's-Hertogenbosch: Sint-Janskathedraal ('s-Hertogenbosch) (sinds 1559)
- Bisdom Roermond: Sint-Christoffelkathedraal (Roermond) (1661-1801 en sinds 1853)
- Bisdom Rotterdam: HH. Laurentius- en Elisabethkathedraal (sinds 1967)
Daarnaast zijn er twee oudkatholieke kathedralen:
Nog bestaande voormalige Nederlandse kathedralen zijn:
- Breda: Michaëlkerk (1968-2001)
- Deventer: Lebuïnuskerk (1559-1580)
- Groningen: Martinikerk (1559-1594)
- Haarlem: Sint-Bavokerk (1559-1578)
- Haarlem: Sint-Josephkerk (1853-1898)
- Utrecht: Dom (tot 1580)
Verdwenen kathedralen zijn:
- Breda: Barbarakerk (1875-1968)
- Groningen: Sint-Martinuskerk (1956-1981)
- Leeuwarden: Sint-Vituskerk (1559-1580)
- Middelburg: Sint-Pieterskerk (Noordmonsterkerk) (1559-1579)
- Roermond: Heilig-Geestkerk (1559-1661)
- Rotterdam: Sint-Ignatiuskerk aan de Westzeedijk (1956-1967 als Sint-Laurentiuskathedraal)
[bewerken] Kathedralen in Duitsland
- Dom van Aken
- Berliner Dom
- Freiburger Münster
- Dom van Keulen
- Dom van Mainz
- Dom van Speyer
- Dom van Trier
[bewerken] Kathedralen in Engeland
Bisdommen van de Anglicaanse Kerk:
Bristol - Canterbury - Carlisle - Chester - Chichester - Coventry - Durham - Ely - Exeter – Gloucester – Hereford - Lichfield - Lincoln – Kathedraal van Liverpool – St Paul's Cathedral (Londen) – Londen (Southwark) – Manchester - Norwich – Oxford – Kathedraal van Peterborough – Ripon - Rochester – Salisbury – Southwark - St. Albans - Wells - Winchester – Worcester – York
Bisdommen van de Rooms-katholieke Kerk:
Kathedraal van Bristol - Kathedraal van Westminster
[bewerken] Kathedralen in Frankrijk
Aix-en-Provence – Albi – Amiens – Angers – Angoulême – Auch – Autun – Auxerre – Avignon – Bayeux – Beauvais – Blois – Bourges – Chartres – Clermont-Ferrand – Grenoble - Laon – Limoges – Le Mans – Rijsel – Metz – Montpelier – Nancy – Noyon – Orléans – Parijs – Poitiers – Reims – Rouen – Sens – Sint-Omaars - Soissons – Straatsburg – Toul – Tours – Verdun
[bewerken] Kathedralen in Italië
- Sint-Jan van Lateranen in Rome. Bisschopskerk van de Paus en in die zin de belangrijkste kerk van het rooms-katholicisme.
- Dom van Florence
- Dom van Lucca
- Dom van Milaan
- Dom van Pisa
- Dom van Siena
[bewerken] Kathedralen in Rusland
Tot de belangrijkste kathedralen (sobora) van Rusland behoren:
- Oespenski-kathedraal (Moskou), in het Kremlin; uit de 15e eeuw, een van de belangrijkste kerken van het land
- Pokrovkathedraal (Moskou) (Basiliuskathedraal) aan het Rode Plein; uit de 16e eeuw, een van de meest beeldbepalende kerken van Rusland
- Christus-Verlosserkerk (Moskou), uit de 20e eeuw, de grootste kerk van Rusland en de grootste Russisch-orthodoxe kerk ter wereld
- Kazankathedraal (Sint-Petersburg), uit de 19e eeuw
- Izaäkkathedraal (Sint-Petersburg) , uit de 19e eeuw
- Sofiakathedraal (Novgorod), in het Kremlin van Veliki Novgorod; uit de 11e eeuw, zetel van de Aartsbisschop van Novgorod
- Oespenski-kathedraal (Vladimir), uit de 12e eeuw, de moederkerk van Rusland in de 13e en 14e eeuw
- Demetriuskathedraal (Vladimir), uit de 12e eeuw
[bewerken] Kathedralen in Spanje
- Kathedraal van Barcelona
- Kathedraal van Burgos
- Kathedraal van Calahorra
- Kathedraal van Ciudad Rodrigo
- Kathedraal van Ciudadela
- Kathedraal van Córdoba
- Kathedraal van Cuenca
- Kathedraal van Gerona
- Kathedraal van Granada
- Kathedraal van Huesca
- Kathedraal van Lugo
- Kathedraal van Málaga
- Kathedraal van Madrid
- Kathedraal van Mérida
- Kathedraal van Monzón
- Kathedraal van Murcia
- Kathedraal van Palma
- Kathedraal van Pamplona
- Kathedraal van Santiago de Compostella
- Kathedraal van Segovia
- Kathedraal van Sevilla
- Kathedraal van Sigüenza
- Kathedraal van Solsona
- Kathedraal van Tarragona
- Kathedraal van Teruel
- Kathedraal van Toledo
- Kathedraal van Tortosa
- Kathedraal van Tudela
- Kathedraal van Tuy
- Kathedraal van Urgel
- Kathedraal van Valencia
- Nieuwe kathedraal van Vitoria-Gasteiz
- Oude kathedraal van Vitoria-Gasteiz
[bewerken] Beroemde kathedralen in andere landen
- Kathedraal van Lausanne
- Sint-Petrus-en-Pauluskathedraal (Paramaribo) (het grootste houten gebouw van Zuid-Amerika)
- Sint-Vituskathedraal (Praag)
- Stephansdom (Wenen)
- Kathedraal van Yamoussoukro
- Kathedraal van Echmiatsin
- Svetitschoveli-kathedraal
- Kathedraal van Monaco
[bewerken] Trivia
- Het Antwerpse Centraal Station wordt ook wel aangeduid als de 'spoorwegkathedraal'.
- Het Zoniënwoud met zijn eeuwenoude beukendreven noemt men wel eens de "beukenkathedraal".
- Ook Felix Timmermans beschreef de vierdubbele rij olmen op de Lierse vest als kathedraal.
- De Groene Kathedraal is een landschapskunstwerk in Zuidelijk Flevoland: een replica van de Kathedraal van Reims.
- De monumentale kerken die steenkolenmaatschappijen in Belgisch-Limburg bouwden in de mijncités worden "mijnkathedralen" genoemd.
- De afkorting D.O.M. boven deuren van sommige kathedralen, komt uit het Latijn en wil zeggen: De allerhoogste God gewijd. Het is van deze afkorting dat de eigennaam dom is gaan gelden voor het hele gebouw.