Moldavië (land)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Republica Moldova
Vlag van Moldavie Wapen van Moldavie
(Details) (Details)
Moldavië (land)
Basisgegevens
Officiële landstaal Roemeens[1]
Hoofdstad Chisinau
Regeringsvorm Parlementaire republiek
Staatshoofd Nicolae Timofti
Regeringsleider Vlad Filat
Religie Orthodoxie
Oppervlakte 33.846 km² [2] (1,4% water)
Inwoners 3.388.071 (2004)[3]
3.619.925 (2013)[4] (107/km² (2013))
Overige
Volkslied Limba noastră
Munteenheid Moldavische leu (MDL)
UTC +2 (zomers: +3)
Nationale feestdag 27 augustus (Onafhankelijkheidsdag)
Web | Code | Tel. .md | MDA | 373
Voorgaande staten
Moldavische Socialistische Sovjetrepubliek Moldavische Socialistische Sovjetrepubliek
Sovjet-Unie Sovjet-Unie
1991 (Val Sovjet-Unie)
Topografie
Moldavië (land)
Portaal  Portaalicoon   Moldavië
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken
Grottenklooster bij Tipova
Landschap bij Chisinau
Mihai Eminescu, nationaal poëet van Roemenië en Moldavië

De Republiek Moldavië (Roemeens: Republica Moldova) is een republiek in Oost-Europa, grotendeels gelegen tussen de rivieren Proet en Dnjestr (Nistru). Het land wordt in het westen en het zuiden begrensd door Roemenië en in het noorden en het oosten door Oekraïne. De hoofdstad is Chisinau (Roemeens: Chișinău; Russisch: Кишинёв, Kisjinjov). Het land geldt als een van de armste landen in Europa. Moldavië behoorde tot 1991 tot de Sovjet-Unie.

Ligging[bewerken]

Het grondgebied van het land komt geheel overeen met dat van de voormalige Sovjetrepubliek Moldavië. Gedeeltelijk komt het huidige Moldavië overeen met dat van het historische Bessarabië, dat tot de Tweede Wereldoorlog Roemeens was. Alleen de meest zuidelijke (de Boedzjak) en meest noordelijke delen van Bessarabië behoren nu tot Oekraïne.

Transnistrië, het gebied ten oosten van de rivier de Dnjestr behoorde nooit tot Bessarabië, maar wel tot de Sovjetrepubliek Moldavië. Transnistrië heeft zich in 1991 eenzijdig onafhankelijk verklaard van het nieuwe onafhankelijke Moldavië. Het door vooral Russen en Oekraïners bewoonde de facto onafhankelijke landje wordt door geen enkel onafhankelijke staat erkend en wordt in internationaal verband de jure als onderdeel van Moldavië gezien. Tiraspol is de hoofdstad van Transnistrië.

1rightarrow blue.svg Zie ook de sectie Transnistrië.

Ook Gagaoezië heeft zich destijds onafhankelijk verklaard, maar in tegenstelling tot Transnistrië ontving deze wel de status van autonome regio. De hoofdstad van Gagaoezië is Comrat.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Moldavië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De tegenwoordige Republiek Moldavië verwijst in zijn naam naar het historische vorstendom, dat tussen de Karpaten en de Dnjestr lag en daarmee een groter gebied besloeg dan het huidige land. Dit door Roemenen bevolkte gebied stond aanvankelijk onder grote Turkse invloed, en later onder Russische. In 1812 kreeg Rusland Bessarabië, het oostelijke deel van Moldavië, van Turkije toegewezen. Sinds die tijd begonnen de Russen het gebied een beetje te bevolken. In 1917 kreeg Bessarabië de kans om zich onafhankelijk te verklaren en zich toe te voegen aan Roemenië, dat drie jaar later ook bekendstond als Groot-Roemenië.

In de Tweede Wereldoorlog veroverden de Russen het gebied weer, de basarabeni (Bessarabiërs in het Roemeens, bewoners van het gebied) werden gedeporteerd naar Siberië en andere verre delen van Rusland, terwijl de Russen (en Oekraïners) het gebied nog meer begonnen te bevolken en alle hoge functies innamen. Het communisme werd ingevoerd, en Moldavië werd de Moldavische Sovjetrepubliek. Boedzjak (het zuiden) en Boekovina (het noorden) werd bij de Oekraïense SSR ingedeeld. Op 27 augustus 1991 verklaarde de Sovjetrepubliek Moldavië zich onafhankelijk, alhoewel Boedzjak en Boekovina Oekraïens bleven. Een paar jaar later kende het land een burgeroorlog, tussen Transnistrië en de staat.

In 2001 kwam Vladimir Voronin van de pro-Russische Moldavische Communistische Partij aan de macht. Toen buurland Roemenië zich in 2007 bij de Europese Unie aansloot, werden de Roemeense ambassades in Moldavië overspoeld; 800.000 Roemenen[5] uit de republiek Moldavië vroegen de Roemeense nationaliteit aan. Na de verkiezingen van juli 2009 kwam een coalitie van pro-Westerse partijen aan de macht, die Moldavië dichter bij de Europese Unie wil brengen.

Geografie[bewerken]

Het grootste deel van Moldavië ligt tussen de rivieren de Proet in het westen en Dnjestr in het oosten.

De westelijke grens (met Roemenië) wordt over de hele lengte gevormd door de rivier de Proet, een zijrivier van de Donau. In het uiterste zuidwesten, vanaf de samenvloeiing van de Proet en de Donau grenst Moldavië voor 480 meter aan de Donau. In het oosten van Moldavië is de Dnjestr de belangrijkste rivier, die eveneens van noord naar zuid stroomt. Hij vormt er de grens met Oekraïne en de separatistische regio Transnistrië. In het uiterste zuidoosten grenst het net niet aan de Zwarte Zee.

Het noorden is heuvelachtig, en het hoogste punt van het land, de Dealul Bălănești, ligt 430 m boven de zeespiegel.

Grote steden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van grote Moldavische steden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
# Stad Populatie[6] Arrondissement
1. Chisinau 667.600 (01-01-2012) Municipiul Chişinău
2. Tiraspol 159.163 (2005) U.A.T. Stînga Nistrului
3. Bender (v.h. Tighina) 144.400 (2004) Municipiul Bender
4. Bălți 144.300 (01-01-2012) Municipiul Bălţi
5. Cahul 41.100 (01-01-2012) Raionul Cahul
6. Ungheni 38.100 (01-01-2012) Raionul Ungheni
7. Soroca 37.500 (01-01-2012) Raionul Soroca

Klimaat[bewerken]

Moldavië heeft een gematigd landklimaat, met neerslag gedurende het hele jaar. In de maanden september en oktober wordt het frisser en neemt de kans op regen toe, maar het aantal zonnige dagen is nog behoorlijk groot. November en december hebben veel mist en regen. De winters duren van circa half december tot in april en zijn door de oostenwinden in het oosten en het zuiden erg streng met veel sneeuwval. In de bergen komt de temperatuur circa 130 dagen per jaar niet boven het vriespunt uit. In de lange, warme zomerperiode stijgt de temperatuur tot boven 25 °C; in de winter daalt het kwik tot onder 0 °C. De gemiddelde julitemperatuur is 17 °C ; de gemiddelde januaritemperatuur varieert regionaal van -1 °C tot -6 °C.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Bestuurlijke indeling van Moldavië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Moldavië is bestuurlijk verdeeld in 32 arrondissementen, 5 gemeenschappen (Gemeenschap Chișinău, Gemeenschap Bălți en Gemeenschap Tighina/Bender, Gemeenschap Comrat, Gemeenschap Tiraspol), één zelfstandige, niet aangrenzende regio (Gagauzia), en nog Transnistrië. (zie de sectie Transnistrië verderop in het artikel)

Demografie[bewerken]

Etnolinguïstisch kaart van 2004

Samenstelling[bewerken]

Het overgrote deel van de Moldavische bevolking is Roemeens, ook al beschouwen de meesten zichzelf als Moldaviër. Dit heeft hoofdzakelijk politieke redenen. De Moldavische etniciteit kwam pas na de scheiding van de rest van Moldavië in zwang. De inwoners van Roemeens-Moldavië worden wel als Roemenen beschouwd.

Er zijn ook Oekraïners en Russen in het oosten. In het zuidwesten wonen de Gagaoezen, een christelijk Turks volk, en Bulgaren.

Hieronder de gecombineerde gegevens van de Moldavische[7] en Transnistrische census (incl. Bender/Tighina) van 2004. De cijfers van Moldaviërs en Roemenen zijn bij elkaar opgeteld. De keuze of iemand Moldaviër of Roemeen aankruist heeft namelijk hoofdzakelijk een politieke reden.

Identificeert zichzelf als ... Moldavische
census
 % Kern
Moldavië
Transnistrische
census
 % Transnistrië
+ Bender/Tighina
Totaal  %
Moldaviër of Roemeen 2.638.125 79,0% 177.635 32,0% 2.815.760 71,5%
Oekraïner 282.406 8,4% 160.069 28,8% 442.475 11,2%
Rus 201.218 6,0% 168.678 30,4% 369.896 9,4%
Gagaoez 147.500 4,4% 4.096 0,7% 151.596 3,9%
Bulgaar 65.662 1,9% 13.858 2,5% 79.520 2,0%
Roma 12.271 0,4% 507 0,1% 12.778 0,3%
Jood 3.608 0,1% 1.259 0,2% 4.867 0,1%
Pool 2.383 0,1% 1.791 0,3% 4.174 0,1%
Anders/niet opgegeven 30.159 0,9% 27.454 4,9% 57.613 1,5%
TOTAAL   3.383.332   100%   555.347   100%   3.938.679   100%

Religie[bewerken]

Het grootste deel van de bevolking is Roemeens-orthodox of Russisch-orthodox (98%). Daarnaast zijn er ook katholieken, baptisten en joden.

Cultuur[bewerken]

Helden[bewerken]

Moldavië ligt tussen de Latijnse en Slavische culturen gesitueerd, en heeft zodoende enkele nationale helden van de buurlanden overgenomen.

Stefanus III van Moldavië[bewerken]

Stefanus III van Moldavië was een vijftiende-eeuwse legerleider. Hij slaagde er tijdens zijn regeerperiode in Moldavië te behoeden voor buitenlandse overheersing en verwierf met name een grote reputatie als bestrijder van het Ottomaanse Rijk. Hij stichtte in Moldavië een groot aantal kerken en kloosters. Hij wordt beschouwd als een van de grootste iconen uit de Moldavische geschiedenis. Een standbeeld ter ere van hem is te vinden in hartje Chisinau.

Dimitrie Cantemir[bewerken]

De vorst Dimitrie Cantemir was een van de belangrijkste Moldavische figuren uit de 18e eeuw. Cantemir schreef in zijn Descriptio Moldaviae (Berlijn, 1714) de eerste geografische, etnografische en economische beschrijving van het land.

Mihai Eminescu[bewerken]

De romanticus Mihai Eminescu (geboren als Mihail Eminovici) was waarschijnlijk de beroemdste en meest invloedrijke poëet in de Roemeense taal.

O-Zone[bewerken]

O-Zone was een Moldavische boyband. De groep bestond uit de drie vrienden Dan Bălan, Radu Alexei Sârbu en Arsenie Todiraș en werd in 1998 opgericht. Ze verhuisden in 2002 naar buurland Roemenië, waar ze in datzelfde jaar hun eerste single uitbrachten met de titel Numai Tu. In 2004 scoorde O-Zone in Roemenië een hit met Dragostea din tei van hun tweede album DiscOzone, en een jaar later ook in andere Europese landen.

Politiek[bewerken]

Staatsinrichting[bewerken]

Moldavië is een presidentiële republiek met een parlementair stelsel. De uitvoerende macht is in handen van de president die door het parlement wordt gekozen voor een termijn van vier jaar (herkiesbaar). De wetgevende macht is in handen van het eenkamerparlement, dat om die vier jaar door middel van algemeen kiesrecht wordt gekozen. De kiesleeftijd is 18 jaar. De premier staat aan het hoofd van het kabinet.

Politieke partijen[bewerken]

De regering wordt gevormd door de Liberalen (PL), Democraten (PDM) en de Liberaal-democraten (PLDM), die samen de Alliantie voor Europese Integratie vormen. De Communistische Partij is weliswaar de grootste partij, maar is door de volledige oppositie buitengesloten.

Tussen 2009 en maart 2012 kon het parlement geen overeenstemming bereiken over wie president moest worden. In die periode waren er drie interim-presidenten. Omdat uiteindelijk drie dissidente Communistische parlementsleden akkoord gingen met de presidentskandidaat van de coalitie, werd eind maart 2012 de onafhankelijke politicus Nicolae Timofti president.

Transnistrië[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Transnistrisch conflict voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De in Transnistrië (ook: Transdnjestrië) wonende Russen en Oekraïners leven sinds de val van de Sovjet-Unie in december 1991 in onmin met het centrale gezag. In 1991 werd de Moldavische Republiek Transnistrië uitgeroepen die overigens niet wordt erkend door de internationale gemeenschap. De problemen tussen de Moldaviërs en de Transnistriërs liepen in 1992 uit op een burgeroorlog. De Transnistriërs werden gesteund door het veertiende leger van het voormalige Sovjetleger dat gelegerd is in Transnistrië. Na bemiddeling van het GOS kwam het tot een vredesverdrag waarin werd bepaald dat, mocht Moldavië zich aansluiten bij Roemenië, de Transnistriërs de onafhankelijkheid mogen uitroepen.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties