Luxemburg (land)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Groussherzogtum Lëtzebuerg
Grand-Duché de Luxembourg
Großherzogtum Luxemburg
Flag of Luxembourg.svg Coat of arms of Luxembourg.svg
(Details) (Details)
Luxemburg (land)
Basisgegevens
Officiële landstaal Luxemburgs, Frans en Duits
Hoofdstad Luxemburg
Regeringsvorm Parlementaire monarchie (Groothertogdom)
Staatshoofd Groothertog Hendrik
Regeringsleider Premier Xavier Bettel
Religie katholiek
Oppervlakte 2.586 km² [1]
Inwoners 512.353 (2011)[2]
514.862 (2013)[3] (199,1/km² (2013))
Overige
Motto Mir wëlle bleiwe wat mir sin
(Luxemburgs, Wij willen blijven wat we zijn)
Volkslied Burgerlijk: Ons Heemecht ('Ons vaderland')
Groothertogelijk: Wilhelm
Munteenheid euro (EUR)
UTC +1 (zomer +2)
Nationale feestdag 23 juni (National Feierdaag)
Web | Code | Tel. .lu | LUX | 352
Voorgaande staten
Verenigd Koninkrijk der Nederlanden Verenigd Koninkrijk der Nederlanden
Noord-Duitse Bond Noord-Duitse Bond
1867 (Congres van Londen)
Topografie
Luxemburg (land)
Portaal  Portaalicoon   Luxemburg
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Luxemburg, officieel het Groothertogdom Luxemburg (Luxemburgs: Groussherzogtum Lëtzebuerg; Frans: Grand-Duché de Luxembourg; Duits: Großherzogtum Luxemburg), is een land in het westen van Europa dat grenst aan België, Duitsland en Frankrijk. Met een oppervlakte van 2.586 km² en met iets meer dan een half miljoen inwoners is het groothertogdom na Malta het kleinste land binnen de Europese Unie. De hoofdstad en grootste stad van het land is het gelijknamige Luxemburg.

Luxemburg is een parlementaire democratie met een groothertog als constitutioneel monarch. Sinds de stichting van het graafschap Luxemburg in 963 is het land volop beïnvloed door het veel grotere Frankrijk aan de ene kant en het eveneens veel grotere Duitsland aan de andere kant, waardoor het diverse malen onderwerp van conflict is geweest. Desondanks wist het groothertogdom in 1867 zijn onafhankelijkheid te garanderen, al was het tot 1890 nog wel in personele unie met Nederland verbonden en is het in beide wereldoorlogen door Duitsland overrompeld.

De afgelopen jaren heeft het groothertogdom zich getoond als een voorstander van internationale economische, politieke en militaire samenwerking. Zo behoort het land tot de grondleggers van diverse internationale organisaties zoals de Europese Unie, de NAVO, de Verenigde Naties, de OESO en de Benelux. Deze internationale samenwerking heeft ervoor gezorgd dat Luxemburg zich de laatste decennia heeft kunnen ontwikkelen van een voornamelijk op staalproductie gebaseerde economie tot een economie die vooral berust op internationale handel en bankwezen. Gevolg is dat het land vandaag de dag behoort tot de welvarendste landen ter wereld, getuige een bruto binnenlands product (bbp) per hoofd van de bevolking van 104.512 Amerikaanse dollar (2009)[4], waarmee het het land is met het hoogste bbp per hoofd van de bevolking volgens het Internationaal Monetair Fonds.

Algemeen[bewerken]

Etymologie[bewerken]

De oorspronkelijke benaming van Luxemburg is Lützelburg. De eerste vermeldingen ervan in oorkonden zijn echter verlatijnsde vormen, waarvan de oudste Lucilinburhuc is in 963. Vervolgens wordt er in 1125 van burgus Lucelenburgensis en van opidum et castrum Luxelenburgensis gesproken. De naam Lützelburg bestaat uit twee Germaanse woorden: lutila (klein) en burg (burcht). Lützelburg betekent dus zoveel als een kleine burcht. Het Germaanse woord lutila komt overeen met het Nederlandse woord luttel dat ook klein of onbeduidend betekent. In de loop van de middeleeuwen veranderde in het Frans en Diets de tweede letter "l" in een "n". De Franse spelling breide voort op de Latijnse door de "tz"-klank te blijven schrijven als "c" en later als "cc". Het is bekend dat in de 16e en 17e eeuw Nederlandse schrijvers het als Lutzenburg(h) spelden. Vervolgens veranderde in het Nederlands deze "tz" in een "x".

Vlag en wapen[bewerken]

De Luxemburgse handelsvlag

De vlag van Luxemburg is een horizontale driekleur bestaande uit banen van rood (bovenaan), wit (midden) en lichtblauw (onderaan). Luxemburg gebruikt deze vlag als civiele vlag (te land), staatsvlag en oorlogsvlag. Als handelsvlag wordt een ander ontwerp gebruikt dat een banier is van het wapen van Luxemburg. De kleuren rood, wit en blauw op de vlag zijn overgenomen van het Luxemburgse wapenschild. Dit wapenschild toont de rode leeuw (De Roude Léiw) op een achtergrond van blauwe en witte banen. Ook het Luxemburgse roundel toont de rode leeuw op een witblauwe achtergrond. Het wapen is mogelijk gebaseerd op het wapen van het hertogdom Limburg, waarbij de zilveren achtergrond is vervangen door blauwe en witte strepen.[5]

De vlag lijkt op de vlag van Nederland, die een donkerdere kleur blauw heeft (kobaltblauw in plaats van hemelsblauw). De beide vlaggen hebben echter geen gezamenlijke geschiedenis. Het feit dat de Nederlandse koning in de 19e eeuw ook groothertog van Luxemburg was, heeft niets te maken met de kleuren van beide vlaggen. Wel is er samenhang met de vlag van de Belgische provincie Luxemburg, aangezien die vlag eveneens gebaseerd is op het Luxemburgse wapen. De provincie Luxemburg werd in 1839 aan het groothertogdom onttrokken, maar bleef het Luxemburgse wapen voeren. De Luxemburgse vlag werd tussen 1845 en 1848 voor het eerst gebruikt, maar werd pas in 1972 officieel aangenomen. De kleuren zelf zijn op 27 juli 1993 exact vastgesteld.[6]

Op 11 januari 2007 is door volksvertegenwoordiger Michel Wolter een wetsvoorstel ingediend om de handelsvlag in te stellen als nationale vlag, waarmee deze de huidige driekleur vervangt, omdat deze te vaak wordt verward met de Nederlandse vlag. Dit voorstel vindt volgens de uitkomsten van een peiling steun bij 80% van de Luxemburgse bevolking.[7] De Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker heeft echter in juli 2007 gezegd dat onder zijn regering de vlag niet veranderd wordt.[8]

Volksliederen[bewerken]

Luxemburg heeft twee volksliederen: een burgerlijk volkslied (Ons Heemecht) en een groothertogelijk volkslied (Wilhelm).

Het lied Ons Heemecht ('Ons Vaderland') is geschreven in het Luxemburgs door Michel Lentz en de muziek is gecomponeerd door Jean-Antoine Zinnen. Het lied werd in 1864 voor het eerst opgevoerd en is in 1895 aangenomen als het officiële volkslied van Luxemburg.

Het groothertogelijke volkslied werd in 1919 gecomponeerd door Nikolaus Welter en heeft in tegenstelling tot het burgerlijk volkslied geen tekst.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Luxemburg voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Kelten, Romeinen en Franken[bewerken]

De eerste nederzettingen uit het gebied dat nu Luxemburg heet, zijn Keltische nederzettingen uit de 2e eeuw v.Chr. Tussen 58 en 51 v.Chr. trok de Romeinse veldheer Julius Caesar het gebied binnen en werd het een deel van het Romeinse Rijk. Tijdens de volksverhuizingen die ontstonden bij het uiteenvallen van het Romeinse Rijk in de 5e eeuw verdrongen de Germaanse Franken de Romeinen uit het gebied. In de daaropvolgende eeuwen werden de inwoners door monniken tot het christendom bekeerd en werden er kloosters gebouwd. De Abdij van Echternach werd in 698 door de Angelsaksische missionaris Willibrord gesticht.

Graafschap Luxemburg[bewerken]

In 963 maakte het gebied deel uit van het Heilige Roomse Rijk. In dat jaar verwierf gouwgraaf Siegfried van de Ardennengouw vanwege een ruil met de abdij Sankt Maximin in Trier het gebied met de burcht Lucilinburhuc. Hiermee legde hij de grondslag voor het Duitse adellijke geslacht Luxemburg en het Graafschap Luxemburg.

Met de dood van Koenraad II in 1136 stierf het eerste geslacht Luxemburg uit en erfde Hendrik de Blinde, graaf van Namen, het gebied. Hierdoor ontstond een korte vereniging van Luxemburg met het Graafschap Namen. Na de dood van Hendrik werden de graafschappen echter weer opgesplitst doordat diens erfenis aan zijn 10-jarige dochter Ermesinde II van Namen betwist werd door haar achterneef Filips van Henegouwen. In 1199 werd Namen daarom aan Filips toegewezen, terwijl Ermesinde en haar echtgenoot Theobald I van Bar de graafschappen Luxemburg, La Roche-en-Ardenne en Durbuy toegewezen kregen. Na Theobalds dood hertrouwde Ermesinde met Walram III van Limburg, zodat ook het Graafschap Aarlen bij het graafschap Luxemburg ging horen.

Zo ontwikkelde zich rond het fort geleidelijk een plaatsje dat het centrum werd van het kleine graafschap met grote strategische waarde. In 1308 werd graaf Hendrik VII van Luxemburg tot keizer van het Heilige Roomse Rijk gekroond en twee jaar later werd zijn zoon Jan de Blinde koning van het koninkrijk Bohemen, zodat de macht van de Luxemburgers in het Heilige Roomse Rijk steeds groter werd. In 1354 verhief keizer Karel IV, die zelf graaf van Luxemburg was geweest, het land tot hertogdom onder hertog Wenceslaus I.

Hertogdom Luxemburg[bewerken]

Luxemburg rond 1350

Wenceslaus I werd in 1383 opgevolgd door Wenceslaus II. Deze besloot echter het hertogdom in 1388 te verpanden aan Jobst van Moravië zodat er vanaf dat moment tot in 1457 zowel een hertog van Luxemburg bestond als een hertog van Luxemburg bij verpanding. Na de dood van keizer Sigismund, die ook hertog van Luxemburg was, in 1437, kwam het Huis Luxemburg wegens een gebrek aan mannelijke erfgenamen in een opvolgingscrisis terecht. Dit leidde ertoe dat de hertogin bij verpanding Elisabeth van Görlitz in 1443 besloot tot de verkoop van Luxemburg aan Filips de Goede van Bourgondië, zodat Luxemburg een deel werd van de Bourgondische Nederlanden.

Na de dood van de laatste hertog van Bourgondië in 1477 kwam Luxemburg samen met de andere Bourgondische erven in handen van diens dochter Maria van Bourgondië en haar echtgenoot, de latere keizer Maximiliaan I.

Bij de opsplitsing van het Habsburgse Huis in een Spaanse en een Oostenrijkse Habsburg kwam Luxemburg in 1555 toe aan de Spaanse linie. In Luxemburg waren betrekkelijk weinig calvinisten en daarom bleef het land de Beeldenstorm bespaard en bleef het gedurende de gehele Tachtigjarige Oorlog Spaans gezind. Na het beëindigen van de Frans-Spaanse Oorlog in 1659 wordt bij de Vrede van de Pyreneeën besloten tot de eerste deling van Luxemburg: het zuiden van het land tussen Diedenhoven en Montmédy wordt afgescheiden van de rest en komt toe aan Frankrijk. Tussen 1684 en 1697 staat het land overigens even, als gevolg van de herenigingen van Lodewijk XIV, geheel onder Franse heerschappij.

Ten gevolge van de Spaanse Successieoorlog kwam Luxemburg in 1714 toe aan de Oostenrijkse Nederlanden en werd daarmee opnieuw een Habsburgs land. In 1795 kwam het land echter weer, vanwege Napoleons veroveringen, onder Franse heerschappij en werd het hertogdom omgevormd tot het Woudendepartement.

Groothertogdom Luxemburg (Huis Oranje-Nassau)[bewerken]

Nadat Napoleon in 1815 verslagen was, werd Luxemburg betwist door Nederland en Pruisen. Op het Congres van Wenen werd toen besloten tot de vorming van het Groothertogdom Luxemburg met de Nederlandse koning Willem I als groothertog van Luxemburg ter compensatie voor het verlies van het vorstendom Nassau-Oranje. Bovendien werd Luxemburg lid van de Duitse Bond en kreeg het een fort dat bezet werd door Pruisische troepen. Het Congres van Wenen had ook een tweede deling van Luxemburg tot gevolg: Bitburg en omgeving werd onderdeel van de Pruisische Rijnprovincie.

Bij het Verdrag van Londen (1839), dat de officiële onafhankelijkheid van België betekende, werd Luxemburg voor de derde maal opgesplitst en verloor het meer dan de helft van zijn grondgebied aan België. Luxemburg had zich tijdens de Belgische opstand van 1830 namelijk massief achter België geschaard, behalve de stad Luxemburg, die nog altijd bezet werd door Pruisische troepen die loyaal bleven aan de Nederlandse koning. Het grotere, overwegend Franstalige westelijke deel werd daarom samen met het voormalige Hertogdom Bouillon de Belgische provincie Luxemburg, terwijl het kleinere, overblijvende, Duitstalige, oostelijke deel in personele unie met Nederland verenigd bleef.

In 1867 leidde de Luxemburgse kwestie bijna tot een oorlog met Pruisen. De Franse keizer Napoleon III probeerde Luxemburg namelijk te kopen van de Nederlandse koning Willem III, die hier wel wat in zag. Dit viel bij de Pruisische kanselier Otto von Bismarck echter niet in goede aarde: Luxemburg, het vaderland van het Huis Luxemburg, dat vier Rooms-Duitse keizers voortgebracht heeft, mocht niet in handen van de ‘vijand’ vallen. Uit deze tijd stamt ook het motto van Luxemburg “mir wëlle bleiwe wat mir sinn” (wij willen blijven wat wij zijn), dat wil zeggen geen Duitser of Fransman worden. Bij het Verdrag van Londen (1867) werd de twist bijgelegd door Luxemburg “voor altijd neutraal” te verklaren. Daarnaast werd besloten tot de ontmanteling van het Pruisische fort. Hierdoor werd Luxemburg in feite onafhankelijk, hoewel het land nog wel in personele unie met Nederland verenigd bleef.

Groothertogdom Luxemburg (Huis Nassau-Weilburg)[bewerken]

Groothertog Adolf

Aan de personele unie met Nederland kwam een einde in 1890, het jaar waarin koning Willem III overleed zonder een mannelijke opvolger na te laten. Wilhelmina werd toen koningin van Nederland, terwijl Adolf van Nassau-Weilburg de nieuwe groothertog van Luxemburg werd.

Het tot dan toe zeer arme, zuiver agrarische Luxemburg werd eind 19e eeuw welvarend dankzij de opleving van de ijzerindustrie. Door het omstreeks 1870 uitgevonden Thomas-Gilchristprocedé werd het namelijk mogelijk om uit het fosforrijke Luxemburgse ijzererts goed staal te fabriceren. De nieuwe industrie werd grotendeels gefinancierd met Duits kapitaal.

Terwijl het relatief overbevolkte Luxemburg in de tweede helft van de 19e eeuw bijna een kwart van zijn bevolking kwijtraakte door emigratie (voornamelijk naar Frankrijk en de Verenigde Staten), werd het land vanwege de vele Italiaanse emigranten een immigratieland.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) werd de Luxemburgse neutraliteit geschonden door Duitsland, dat Luxemburg gebruikte om op te kunnen trekken naar Frankrijk. Na de oorlog kwam het tot een staatscrisis in Luxemburg vanwege de pro-Duitse houding in deze oorlog van groothertogin Maria Adelheid. Dit leidde in 1919 tot het aftreden van de groothertogin ten gunste van haar zus Charlotte.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Luxemburgse neutraliteit wederom geschonden. Het land werd in mei 1940 door Duitse troepen bezet en in augustus 1942 formeel door het Derde Rijk geannexeerd. Tijdens de Duitse bezetting was de Volksduitse Beweging de enige toegestane partij in het land. Op 10 september 1944 werd Luxemburg door de Amerikanen bevrijd.

In 1945 werd Luxemburg lid van de Verenigde Naties en in 1948 richtte het samen met België en Nederland de Benelux op. Een jaar later trad het land toe tot de NAVO. In 1957 werd Luxemburg een van de zes oprichters van de Europese Economische Gemeenschap (EEG), een voorloper van de Europese Unie. In 1985 sloot Luxemburg met vier andere EEG-lidstaten het Schengenverdrag dat in 1995 in werking trad, genoemd naar de gelijknamige Luxemburgse plaats Schengen. In 1986 verkreeg het gezamenlijke Luxemburgse volk de Karlsprijs wegens bijzondere verdiensten voor de Europese eenheid. In 1999 trad het land toe tot de eurozone en in 2002 heeft de euro de Luxemburgse frank als wettig betaalmiddel vervangen.

Geografie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geografie van Luxemburg voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Landschap[bewerken]

Het Zuid-Luxemburgse landschap.

Het noorden van Luxemburg wordt de Ösling genoemd en maakt onderdeel uit van de Ardennen. Het gebied heeft een gemiddelde hoogte tussen de 400 en 500 meter en bestaat uit beboste bergen, heuvels en rivierdalen. De Kneiff vormt het hoogste punt van het land met 560 meter. Veel bekender is echter de Burgplatz, maar deze berg is een meter lager. In het noorden van het land aan de Duitse grens bevindt zich ook het 789 km² grote Duits-Luxemburgse Natuurpark (waarvan er 357 km² in Luxemburg ligt). Andere natuurparken in de Ösling zijn het Natuurpark Our en het Natuurpark Obersauer.

Het zuidelijke deel van het land is heuvelachtig te noemen. Het is minder ruig en daardoor geschikter voor landbouw en in dit gebied wonen dan ook meer mensen en bevindt zich meer industrie dan in het noorden. Het staat daarom ook wel bekend als het Gutland en het behoort tot het Cuestaland van Lotharingen. Het gebied toont meer diversiteit dan het noorden en kan geografisch onderverdeeld worden in verschillende subregio’s. Het Luxemburgs Plateau in Zuid-Centraal-Luxemburg is een grote, vlakke zandsteenformatie, waarop de hoofdstad van het land gelegen is. Klein Zwitserland (met het Mullerthal) is een rotsachtig terrein met dichte bossen en vormt een toeristische trekpleister. Hier bevindt zich een bekende waterval, de Schiessentümpel. De Moezelvallei is de laagst gelegen subregio en strekt zich uit langs de zuidgrens van het land. De Rode Landen in het uiterste zuiden en zuidwesten van het land vormen het industriële hart van Luxemburg en hier liggen dan ook de meeste grote plaatsen.

De grens met Duitsland wordt voor het grootste gedeelte gevormd door de Our, de Sûre en de Moezel. Andere rivieren zijn de Alzette in het zuiden van het land, de Clerve in het noorden, de Attert en de Wiltz. De valleien van de Sûre en de Attert vormen de grens tussen het Gutland en de Ösling. Het laagste punt van het land (129 meter boven zeeniveau) bevindt zich op de plaats waar de Sûre en de Moezel samenkomen, bij Wasserbillig.

Flora en fauna[bewerken]

De meest voorkomende boomsoorten in de Ösling (het noorden van het land) zijn de beuk, de eik, de esdoorn en de spar. Op de onbeboste vlaktes zijn onder andere de dopheide en de hulst karakteristiek. De vegetatie in het lager gelegen zuiden van het land, het Gutland, is sterk aangetast door bebouwing en de wijnbouw aan de Moezel. Wel komen in het zuidoosten van het land twee mediterrane planten voor: de echte gamander en de trosgamander.

Qua fauna bevinden zich in de Ösling grote hoeveelheden edelherten, wilde zwijnen en roofvogels; maar ook zeldzamere diersoorten zoals de zwarte ooievaar en het hazelhoen komen hier voor. Onder de vele andere diersoorten is echter een dramatische teruggang te zien. Zo waren er in de jaren 1960 nog tussen de 3400 en 4200 broedparen van de steenuil, maar was hun aantal teruggelopen tot minder dan 20 paren in 2006. In het milde Moezeldal bevindt zich nog wel de muurhagedis. Luxemburg staat verder bekend om zijn rijkheid aan vissen, zoals forellen, snoeken, snoekbaarzen, palingen en karpers.

Klimaat[bewerken]

Klimaatdiagram van de stad Luxemburg

Luxemburg heeft over het algemeen net als Nederland en België een gematigd zeeklimaat, maar omdat het land door de Ardennen wordt beschut, ligt het klimaat iets meer tussen een gematigd zeeklimaat en een zwak continentaal klimaat in.

In het midden en het zuiden van Luxemburg is het iets warmer dan in het noorden. De gemiddelde jaartemperatuur schommelt tussen ongeveer 7 en 9 °C. De gemiddelde jaarlijkse hoeveelheid neerslag is 740 mm. In het noorden valt de meeste neerslag en in het zuiden de minste. De maanden mei en juni zijn het zonnigst, terwijl juli en augustus het warmst zijn. In augustus en december valt de meeste neerslag. Sneeuw van betekenis valt er vooral in het hoger gelegen noordelijk deel van het land.

Bevolking[bewerken]

Bevolkingsopbouw[bewerken]

Bevolkingsontwikkeling van Luxemburg in de periode 1961-2003

De inwoners van Luxemburg worden Luxemburgers genoemd. Het totaal aantal inwoners bedraagt 514.862 (2013). De groeisnelheid ligt rond de 1,2% per jaar (2009).[9]

Het aantal immigranten onder de bevolking is in de 20e eeuw fors toegenomen door de komst van immigranten uit België, Frankrijk, Duitsland, Italië en vooral Portugal. Ten tijde van de oorlogen in Joegoslavië heeft Luxemburg ook vele immigranten zien komen uit Bosnië en Herzegovina, Montenegro en Servië. Momenteel heeft Luxemburg een positief migratiesaldo van 8,44 per 1000 inwoners. De meeste migranten zijn afkomstig uit EU-landen.

Naar verwachting zal in 2015 de meerderheid van de bevolking van buitenlandse afkomst zijn. Momenteel ligt dit nog op 44,7% van de bevolking (2009).[10] Onder de allochtone bevolking is de grootste groep van Portugese afkomst (16,5% van de totale bevolking). Daarna komen de Fransen (6,1%), de Italianen (3,8%), de Belgen (3,4%), de Duitsers (2,6%), de Britten (1,2%), de Serven en de Montenegrijnen (samen 0,9%) en de Nederlanders (0,9%).[10] In de gemeente Larochette is meer dan 60% van buitenlandse afkomst en hiermee is het de Europese gemeente met (percentueel gezien) het grootste aantal buitenlanders. In Luxemburg leven verder nog circa 2500 Jenische als minderheid zonder eigen status. Het bekendste Jenische plaatsje is Weimerskirch waar al sinds vele generaties Jenische wonen.

18,5% van de Luxemburgers is jonger dan 15 jaar, 66,7% is tussen de 15 en 64 jaar en 14,8% is boven de 65 (2008).[9] De gemiddelde leeftijd bedraagt 39,2 jaar. De levensverwachting bij de geboorte ligt op 76,1 voor mannen en 82,8 jaar voor vrouwen.[9]

Talen[bewerken]

Volgens de Luxemburgse grondwet is het Luxemburgs de officiële taal, en bestaan daarnaast Frans en Duits als administratieve talen. Het Luxemburgs is een aan het Duits verwante taal die sinds 1984 de status van officiële taal heeft. Door veel Luxemburgers wordt het Luxemburgs gezien als de nationale taal van het land. 52% van de bevolking heeft het als moedertaal (2012) en de taal wordt door zeker 70% van de bevolking begrepen. Voor de onderlinge communicatie speelt het Luxemburgs dan ook een belangrijke rol, maar dan voornamelijk in gesproken vorm. In geschreven vorm wordt het Luxemburgs veel minder gebruikt en is het Frans een veel gebruikte taal, naast het Duits. 16% van de bevolking heeft het Frans als moedertaal en deze taal wordt door circa 88% van de bevolking begrepen. Het Duits daarentegen, is de primaire taal binnen de media (85% van de kranten is in het Duits) en de kerk.[11]

Het Portugees, dat de moedertaal is van 19% van de Luxemburgers, is geen officiële taal in het land en heeft zodoende ook geen functie als algemene communicatietaal. Andere belangrijke immigrantentalen zijn het Italiaans en het Kaapverdisch Creools, met respectievelijk 20.800 en 3000 sprekers. Het Engels wordt door een groot deel van de bevolking verstaan en zelfs het Nederlands wordt soms begrepen, vooral in het bankwezen en de toeristische sector. Het Jenisch wordt in Luxemburg gesproken door de kleine Jenische minderheid.

Volgens de laatste taalbarometer van de EU (2012) worden de volgende talen als moedertaal in Luxemburg gesproken:

Luxemburgs   52%
Portugees 19%
Frans 16%
Italiaans 5%
Duits 2%
Engels 2%
Nederlands 2%
Spaans 1%
Zweeds 1%

Religie[bewerken]

Een grote meerderheid van de bevolking van Luxemburg is katholiek. Sinds 1980 is het de Luxemburgse overheid bij wet niet meer toegestaan om gegevens te verzamelen over de geloofsovertuigingen van de bevolking. Naar een schatting uit 2000 is 87% van de bevolking katholiek.[9] De overige 13% bestaat voornamelijk uit protestanten, joden, moslims, orthodoxe christenen en atheïsten. Volgens de Eurobarometer van 2005 gelooft 44% van de Luxemburgers in God, gelooft verder nog 28% dat er ‘iets’ is en is 22% van de Luxemburgers ongelovig.[12]

De Luxemburgse grondwet voorziet in godsdienstvrijheid. Het katholicisme, het jodendom, de Grieks-orthodoxe Kerk, het anglicanisme, de Russisch-orthodoxe Kerk en de islam worden officieel erkend.

Luxemburg werd reeds gekerstend in de vierde eeuw. In 1988 werd het Bisdom Luxemburg door Paus Johannes Paulus II tot aartsbisdom verheven. De Heiligen Cunegonde, Filippus en Willibrordus zijn de patroonheiligen van Luxemburg.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Katholieke Kerk in Luxemburg

Bestuur en instellingen[bewerken]

Politiek[bewerken]

Groothertog Hendrik

Luxemburg is een parlementaire democratie met als staatshoofd een constitutioneel monarch, de groothertog, wiens opvolging erfelijk bepaald is. De huidige groothertog van Luxemburg is Hendrik. Luxemburg is het enige land in de wereld dat een groothertog als staatshoofd heeft. Formeel heeft de groothertog verreikende uitvoerende en wetgevende bevoegdheden. Hij benoemt en ontslaat de regering en hij ondertekent alle wetten, maar in de praktijk neemt de groothertog bijna alleen maar representatieve taken waar. De groothertog staat boven alle partijen, maar van zijn recht om de Chambre des Députés (de Kamer van Afgevaardigden) naar huis te sturen, heeft hij nog nooit gebruikgemaakt. In 2008 weigerde de groothertog een nieuwe wet te ondertekenen die euthanasie legaliseerde en daarom stemde het parlement van Luxemburg datzelfde jaar in met een wijziging van de grondwet waardoor ondertekening van een wet door de groothertog niet meer nodig is.[13]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van heersers van Luxemburg

Volgens de grondwet van 1868 ligt de uitvoerende macht bij de groothertog en het kabinet, dat bestaat uit een eerste minister, die de Staatsminister wordt genoemd, en veertien andere ministers. De huidige regering staat onder leiding van Xavier Bettel van de DP en is op 4 december 2013 ingesteld, na de verkiezingen van 20 oktober 2013. De regering is gevormd uit een coalitie van liberalen (DP), sociaaldemocraten (LSAP) en groenen (DG). Etienne Schneider van de LSAP is vice-premier, Jean Asselborn van de LSAP is minister van Buitenlandse Zaken en Pierre Gramegna (partijloos) is minister van financiën.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van premiers van Luxemburg
Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van vicepremiers van Luxemburg

De wetgevende macht ligt bij de Kamer van Afgevaardigden, de Chambre des Députés (de Chamber), die voor een periode van vijf jaar direct wordt verkozen (gelijktijdig met de verkiezingen voor het Europees Parlement). De voorzitter van de Chamber is sinds december 2013 Mars Di Bartolomeo van de LSAP en hij draagt daarom de titel ´Eerste Burger van Luxemburg´. De Chamber bestaat uit 60 zetels waarvan de verdeling sinds de laatste verkiezingen als volgt is: de Chrëschtlech Sozial Vollekspartei (CSV) heeft 23 zetels, de Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei (LSAP) 13, de liberale Demokratesch Partei (DP) eveneens 13, de groenen (Déi Gréng) 7, de rechtsconservatieve Alternativ Demokratesch Reformpartei (ADR) 3 en de socialistische Déi Lenk 2. De Kommunistesch Partei Lëtzebuerg (KPL) is niet in het parlement vertegenwoordigd.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Partijvorming in Luxemburg

Voor de verkiezingen van de Chamber is het land verdeeld in vier kiesdistricten die elk een bepaald aantal afgevaardigden leveren: Kiesdistrict Sud 23, Kiesdistrict Centre 21, Kiesdistrict Nord 9 en Kiesdistrict Est 7. Kiezers kunnen naast op een partij te stemmen ook op een specifieke persoon stemmen. Sinds 1919 bestaat er een stemplicht voor alle burgers van 18 jaar en ouder.

De Staatsraad of Conseil d'Etat, bestaande uit 21 burgers, heeft als taak de groothertog te adviseren alvorens hij een wetartikel ondertekent. De leden worden benoemd door de groothertog, maar voorgedragen door de regering en de Kamer van Afgevaardigden.

Het groothertogdom heeft een Hooggerechtshof dat gevestigd is in de stad Luxemburg. Daarnaast zijn er drie lagere tribunalen (Justice de paix) in Esch-sur-Alzette, Diekirch en de stad Luxemburg. Diekirch en de stad Luxemburg bevatten ook nog elk een districtstribunaal.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

De verdeling van Luxemburg in districten, kantons en gemeenten (indeling voor 1 januari 2012)

Luxemburg is bestuurlijk opgedeeld in 3 districten. Deze districten zijn: Diekirch, Grevenmacher en Luxemburg.

De districten zijn opgedeeld in 12 kantons. Het district Diekirch is verdeeld in de kantons Clervaux, Diekirch, Redange, Vianden en Wiltz; het district Grevenmacher is verdeeld in de kantons Echternach, Grevenmacher en Remich; en het district Luxemburg is verdeeld in de kantons Capellen, Esch-sur-Alezette, Luxemburg en Mersch. De kantons op hun beurt bestaan uit 106 gemeenten, waarvan er twaalf een plaats bevatten die stadsrechten heeft.

De verstedelijking in Luxemburg is zeer groot; ongeveer 82% van de inwoners woont in een stad (in 2008).[9] De grootste stad van het land is de hoofdstad Luxemburg met ruim 86.000 inwoners (110.000 in de hele agglomeratie). Andere grote plaatsen zijn Esch-sur-Alzette (28.200 inwoners), Differdange (19.000 inwoners) en Dudelange (17.800 inwoners). De grootste plaatsen in het noorden van het land (die beide stadsrechten hebben) zijn Ettelbrück (7.500 inwoners) en Diekirch (6.500 inwoners) die samen de Nordstad vormen.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van plaatsen in Luxemburg.

Defensie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Strijdkrachten van Luxemburg voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bij het Verdrag van Londen van 1867 werd niet alleen de eeuwige neutraliteit van Luxemburg uitgesproken, maar werd ook bepaald dat Luxemburg onbewapend zou moeten zijn. Vanwege slechte ervaringen in beide wereldoorlogen, waarin tot tweemaal toe de Luxemburgse neutraliteit werd geschonden, werd in 1948 de neutraliteit opgeheven en de dienstplicht ingevoerd. In 1967 werd de dienstplicht echter weer afgeschaft.

Vandaag de dag heeft Luxemburg een klein leger dat ongeveer 1000 man groot is. Er is één infanteriebataljon en er zijn twee verkenningsbataljons. Vanwege het feit dat het land niet aan zee grenst, is er geen marine. Er is ook geen luchtmacht, maar de 17 AWACS van de NAVO staan wel in Luxemburg geregistreerd en samen met België heeft het land geld geïnvesteerd in een Airbus A400M militair vrachtvliegtuig dat momenteel wordt ontwikkeld. Binnen de NAVO bezit Luxemburg bovendien nog een Boeing 707-320C voor vracht- en trainingsdoeleinden, die gestationeerd is op de NAVO-vliegbasis Geilenkirchen.

Binnen de NAVO en binnen VN-verband heeft Luxemburg de afgelopen decennia meegedaan aan diverse operaties, zoals KFOR in Kosovo, EUFOR in Bosnië en Herzegovina en ISAF in Afghanistan. Sinds enkele jaren is het iedere inwoner van de Europese Unie toegestaan dienst te nemen in het Luxemburgse leger zonder dat hij of zij de Luxemburgse nationaliteit hoeft aan te nemen. Wel wordt er geëist dat men minimaal 3 jaar ononderbroken in Luxemburg woonachtig is en dat men de Luxemburgse taal beheerst.

Inlichtingendienst[bewerken]

De Service de Renseignement de l’Etat (SRE) is de inlichtingendienst van Luxemburg. Het moet informatie verzamelen en benutten om terroristische aanslagen in Luxemburg te voorkomen en is speciaal voor dit doel na de aanslagen op 11 september 2001 omgevormd.

Internationale samenwerking[bewerken]

Luxemburg is lid van diverse internationale organisaties zoals de Benelux, de Europese Unie, de Raad van Europa, het IAEA, de NAVO, de OVSE, de OESO, de UNESCO, UNICEF, de Verenigde Naties, de Wereldbank en de WHO.

Luxemburg huisvest diverse belangrijke Europese instellingen zoals het Europees Gerechtshof, de Europese Rekenkamer, de Europese Investeringsbank en het Secretariaat van het Europees Parlement. Binnen de EU is Luxemburg dan ook een actief lid en het zet zich fors in om als klein land toch volop mee te kunnen praten binnen de unie. Het land is een groot voorstander van Europese samenwerking en ratificeerde ook als eerste het Verdrag van Maastricht.

Economie en onderwijs[bewerken]

Economie[bewerken]

Industrie bij Esch-sur-Alzette

Voor de komst van de euro was de Luxemburgse frank de officiële munt van het land. Deze was gekoppeld en gelijk aan de Belgische frank. De euro heeft het belang van de in 1921 opgerichte Belgisch-Luxemburgse Economische Unie (BLEU) flink verminderd.

De stabiele economie met hoge inkomens vertoont een gestage groei, lage inflatie en een lage werkloosheid. De industrie werd tot voor kort gedomineerd door staal, maar is steeds diverser geworden en omvat nu ook chemicaliën, rubber en andere producten. Tijdens de afgelopen decennia was de groei in de financiële sector groter dan de terugval in de staalsector. Diensten, in het bijzonder het bankwezen, maken nu een belangrijk deel uit van de Luxemburgse economie. Een tiende van de banen bevindt zich in het bankwezen en een vierde van het bni wordt door deze sector gegenereerd. Het succes van de Luxemburgse banken wordt voornamelijk verklaard door het bankgeheim dat veel vermogen heeft aangetrokken. Daarbij heeft Luxemburg een gunstig belastingstelsel voor de vestiging van investeringsfondsen, holdings en securitisatievennootschappen. Hierdoor zijn er in Luxemburg zeer veel trustkantoren: van kleine lokale spelers tot vestigingen van grotere wereldwijd opererende bedrijven. De Luxemburgse regering tracht te streven naar een belastingstelsel dat enerzijds aantrekkelijk is voor de vestiging van vennootschappen maar anderzijds wel voldoet aan Europese en OESO-normen.

De financiële sector heeft nu een aandeel van 28% van het bbp van Luxemburg, het aandeel van de industrie is 13,6% (2008).[9] De landbouw is gebaseerd op kleine familiale boerderijen en bedraagt slechts 0,4% van het bbp. In de zuidelijke gemeente Esch-sur-Alzette werd vroeger ijzererts gewonnen uit de Gaalgebierg, maar deze mijnen zijn nu gesloten.

Luxemburg heeft nauwe handelsbanden met de buurlanden en geniet de voordelen van een open Europese markt als lid van de EU. Het staat met een bbp van $ 113.044 per hoofd van de bevolking (2008) bovenaan op de lijst van het IMF.[4] Ter vergelijking: Nederland staat 9e op deze lijst met $ 52.500 en België staat 14e met $ 47.289. Verder staat Luxemburg op de elfde plaats van de Human Development Index van 2009[14] en op de vierde plaats in de Quality-of-life index (2005).[15]

Vanwege de lage belastingen op brandstof komen er ieder jaar veel automobilisten uit de omringende landen in Luxemburg tanken. Jaarlijks levert dit de Luxemburgse staatskas ongeveer 600 miljoen euro op. En ook de verkoop van tabak brengt veel geld op: ongeveer 400 miljoen euro op jaarbasis. Daarnaast hebben diverse internetbedrijven zoals eBay, Amazon en PayPal zich uit belastingoverwegingen in Luxemburg gevestigd.

Van de ongeveer 207.000 mensen (in 2008) die in Luxemburg werkzaam zijn, woont 60% niet in Luxemburg maar in een van de buurlanden.[9] 52% van deze niet-Luxemburgers komt uit het Franse Lotharingen, 27% uit België en 21% uit een van de Duitse bondslanden (Rheinland-Pfalz en Saarland). Circa 7.500 niet-Luxemburgers werken in Luxemburg bij een van de Europese instellingen.

Onderwijs[bewerken]

Het onderwijssysteem in Luxemburg is drietalig en van hoogstaand niveau. De eerste jaren van het basisonderwijs zijn in het Luxemburgs, maar daarna gaat men over op het Duits, om vervolgens bij het secundair onderwijs over te gaan op het Frans. Leerlingen worden geacht aan het einde van het secundair onderwijs alle drie de talen alsmede Engels te spreken.

In Luxemburg geldt een leerplicht van 4 tot 16 jaar. Van het derde tot en met het elfde levensjaar gaan leerlingen naar het primair onderwijs dat verdeeld is in vier cycli. De eerste cyclus bestaat uit een eenjarige facultatieve éducation précoce en de verplichte tweejarige éducation préscolaire en is vergelijkbaar met de kleuterschool. Cycli 2 tot en met 4 duren elk twee jaar en vormen gezamenlijk de enseignement primaire (primair onderwijs).

Vanaf 12 jaar gaan leerlingen naar het enseignement postprimaire (secundair onderwijs) dat tot ten minste het zestiende levensjaar duurt. Ongeveer tweederde van de leerlingen kiest hierbij voor het enseignement secondaire technique (lyceum). Dit lyceum is opgedeeld in het classe modulaire du régime préparatoire de l’enseignement secondaire technique dat minstens vijf jaar duurt en toegang geeft tot diverse beroepsopleidingen en het lycée technique general dat naast de beroepsopleidingen ook toegang verleent tot een studie aan een hogeschool. De overige een derde van de leerlingen kiest voor het lycée classique (het gymnasium) dat na 7 jaar leidt tot het diplôme de fin d’études secondaires en dat toegang tot de universiteit geeft.

Beroepsonderwijs[bewerken]

In verschillende steden (natuurlijk in Luxemburg-stad, maar ook in Esch-sur-Alzette) zijn er middelbare beroepsopleidingen op allerhande gebied. Van zorg tot techniek en van mode tot horeca. Dit is vergelijkbaar met het MBO in Nederland.

Hogeschool[bewerken]

In Luxemburg is er een conservatorium, het "Conservatoire de musique de la Ville de Luxembourg"[16] en een "FOM-Hochschule" voor business, marketing en techniek.[17] Ziekenhuizen verzorgen op HBO-niveau opleidingen op het gebied van verpleegkunde, laborant en andere disciplines. Daarnaast fungeert de hierna genoemde universiteit ook als hogeschool op bachelorniveau voor verschillende vakgebieden.

Universiteit[bewerken]

In Luxemburg bestaat sinds 2003 een universiteit, de Universiteit van Luxemburg, waar studies te volgen zijn in de natuurwetenschappen, techniek, biomedische wetenschappen, rechten, economie en in de sociale en pedagogische wetenschappen. De universiteit herbergt studenten uit de hele wereld, kent een uitgebreide campus, verschillende vestigingen in de stad en genereert een actief studentenleven in Luxemburg-stad. Alle bachelor- en masterstudies zoals vermeld zijn aan deze universiteit te volgen en te voltooien.

Vervoer[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van Luxemburgse autosnelwegen

Luxemburg heeft een efficiënt wegennet met een totaal van 2873 km weglengte waarvan 147 km snelweg. De snelwegen zijn de naar Duitsland lopende A1, de naar Frankrijk lopende A3, de A4, de naar België lopende A6, de A7, de B7 en de naar Duitsland lopende A13.

Het land heeft een internationale luchthaven in Findel, Luchthaven Luxemburg-Findel, 6 km buiten de stad Luxemburg. Luxair is de nationale luchtvaartmaatschappij van het land en Cargolux is de vrachtmaatschappij. Op het gebied van vracht is Luxemburg een van de drukste luchthavens van Europa en het staat op de wereldranglijst binnen de top 10 van drukste luchthavens. In 2006 telde Luxemburg-Findel 1.605.540 passagiersbewegingen en werd er 751.645 ton vracht vervoerd.

In 1964 werd de Moezelhaven Mertert heropend en sindsdien speelt de binnenvaart weer een rol in het land. Er zijn ongeveer 70 zeeschepen die onder Luxemburgse vlag varen.

Openbaar vervoer per trein en bus[bewerken]

Het treinverkeer wordt verzorgd door de nationale maatschappij CFL (Société Nationale des Chemins de Fer Luxembourgeois). Totaal is er 275 km spoor.[9] Verder zijn er de busmaatschappijen:

  • AVL: Autobus de la Ville de Luxembourg
  • RGTR: Régime Général des Transports Routiers
  • TICE: Transport intercommunal de personnes dans le canton d'Esch-sur-Alzette

De komst van de TGV naar Parijs heeft geleid tot een renovatie van het Station Luxembourg. Een rit met de TGV van de stad Luxemburg naar Parijs duurt nu nog maar 2 uur. Plannen zijn er ook voor hogesnelheidslijnverbindingen met Straatsburg, met Brussel en richting Duitsland.

Er zijn verder plannen voor de aanleg van tramverbindingen in de stad Luxemburg en de aanleg van een lightrailverbinding naar de omliggende plaatsen.

Een Kuurzzäitbilljee / Kurzzeitfahrkarte / Billet courte durée (oude naam die nog op de kaartjes staat: Kuerzstreckebiljee) kost € 2 (of € 16 voor 10 stuks) en geeft recht op onbeperkt reizen gedurende twee uur in de gewone treinen tussen Luxemburgse stations (dus niet van/tot grenspunten) en in de bussen. De twee uur gaan in bij het ontwaarden; men moet uitstappen voor ze om zijn.

Een Dagesbilljee / Tagesnetzfahrkarte / Billet longe durée (oude naam die nog op de kaartjes staat: Oeko-biljee) kost € 4 (of € 16 voor 5 stuks) en geeft recht op onbeperkt reizen als boven gedurende de dag van ontwaarden.

Een jaarabonnement kost € 440 (vanaf 60 jaar: € 100).

Zie ook tariefsysteem van CFL.

Cultuur en sport[bewerken]

Tradities en feestdagen[bewerken]

Van eind augustus tot begin september vindt het Schueberfouer plaats, een belangrijke jaarmarkt in de wijk Limpertsberg in de stad Luxemburg, die zijn oorsprong vindt in de 14e eeuw. Met Émaischen, het traditionele Emmausfeest op Tweede Paasdag trekken mensen naar het plein bij de vismarkt om daar de alleen op deze dag verkrijgbare keramiekpijpen in vogelvorm te verkrijgen, de Péckvillchen. Op Invocabit, de eerste zondag van de Veertigdagentijd, wordt in veel plaatsen het Buergbrennen gevierd, waarbij een groot vuur gemaakt wordt en symbolisch de winter wordt verbrand.

Het belangrijkste religieuze feest in Luxemburg is de Muttergottesoktav dat van de derde tot de vijfde zondag na Pasen gevierd wordt en waarbij Maria, beschermheilige van Luxemburg, aanbeden wordt. Tijdens het feest is er een jaarmarkt, de Oktavmäertchen, op de Knuedler, een plein in de stad Luxemburg. De Processie van Echternach is een religieuze processie die ieder jaar op de dinsdag na Pinksteren plaatsvindt. De deelnemers springen hierbij op een polkamelodie in rijen door de stad tot aan de Sint-Willibrordusbasiliek met het graf van de heilige Willibrord.

National Feierdaag is de nationale feestdag van Luxemburg en vindt plaats op 23 juni, vijf maanden na de geboortedag van de voormalige groothertogin Charlotte. Andere nationale feestdagen in Luxemburg zijn Nieuwjaarsdag (1 januari), Eerste en Tweede Paasdag (Émaischen), Dag van de Arbeid (1 mei), Hemelvaart, Eerste en Tweede Pinksterdag, Maria Hemelvaart (15 augustus), Allerheiligen (1 november) en eerste en tweede kerstdag (25 en 26 december).

Musea en werelderfgoed[bewerken]

De stad Luxemburg

Luxemburg kent diverse musea waarvan de meeste zich bevinden in de hoofdstad. Hieronder vallen het natuurhistorisch museum Musée national d'histoire naturelle (MNHN), het museum voor kunstvoorwerpen uit de Luxemburgse geschiedenis Musée national d'histoire et d'art (MNHA) en het museum voor moderne kunst Musée d'Art Moderne Grand-Duc Jean (Mudam). Het Nationales Militärgeschichtliches Museum (MNHM) in Diekirch staat bekend om zijn weergave van de Slag om de Ardennen.

De binnenstad van de stad Luxemburg staat sinds 1994 op de werelderfgoedlijst van de UNESCO vanwege het historische belang van haar verdedigingswerken en oude wijken. De stad was tweemaal in de geschiedenis culturele hoofdstad van Europa. De eerste maal was in 1995 en de tweede maal in 2007 toen het grensoverschrijdende gebied van het Groothertogdom Luxemburg, het Rheinland-Pfalz en het Saarland in Duitsland, de Franstalige en Duitstalige regio´s in België en de Lotharingen in Frankrijk allen als zodanig werden aangemerkt. Het evenement was een poging om de mobiliteit en uitwisseling van ideeën te promoten en daarmee fysisch, psychologisch, artistiek en emotioneel de grenzen te overschrijden.

Schilderkunst, fotografie en film[bewerken]

Het land heeft een aantal internationaal bekende kunstenaars voortgebracht zoals de schilders Joseph Kutter en Michel Majerus als ook de fotograaf Edward Steichen. De The Family of Man-tentoonstelling van Steichen is permanent ondergebracht in Clervaux en is op UNESCO's werelderfgoedlijst voor documenten geplaatst.

De Luxemburgse filmindustrie is zeer klein en er komen dan ook zelden films in het Luxemburgs uit. Eentje ervan is de speelfilm Perl oder Pica uit 2006 van Pol Cruchten. Wel zijn er diverse buitenlandse filmproducties geweest die Luxemburg als decor hebben gebruikt. Hieronder vallen Girl with a Pearl Earring uit 2003 met Scarlett Johansson en de met drie Oscars genomineerde film Shadow of a Vampire. Internationaal bekende Luxemburgse acteurs zijn onder andere André Jung en Thierry van Werveke. Deze laatste vertolkte de rol van Henk in de film Knockin' on Heaven's Door. De Luxemburgse regisseur Andy Bausch is ook in Duitsland bij diverse series en televisiefilms actief.

Literatuur[bewerken]

Vanwege het feit dat de grenzen van Luxemburg in de loop der tijd gewijzigd zijn en doordat er drie verschillende talen gesproken worden, is het moeilijk te bepalen wat precies deel uitmaakt van de Luxemburgse literatuur. Uit de periode voor het Verdrag van Londen (1839) is daarom weinig Luxemburgse literatuur aan te wijzen. Wel is van rond 1290 de in het Oudluxemburgs geschreven Codex Mariendalensis bekend. Dit is een gedicht over Yolande van Vianden en is waarschijnlijk geschreven door de monnik Hermann von Veldenz. Uit latere tijd is de Historia Luxemburgensis, een beschrijving van de geschiedenis van Luxemburg, die geschreven is door de in 1544 in Leuven geboren abt Johannes Bertelius.

In de 19e eeuw werd de Luxemburgse literatuur gedomineerd door de drie bekende klassieke schrijvers Michel Lentz (1820-1893), Edmond de la Fontaine (1823-1891) en Michel Rodange (1827-1876). Lentz staat vooral bekend om het schrijven van het Luxemburgse volkslied Ons Heemecht, maar hij schreef daarnaast ook diverse andere (patriottische) gedichten. Edmond de la Fontaine staat beter bekend onder zijn pseudoniem Dicks en wordt gezien als de grondlegger van het theater in het Luxemburgs. Rondange tenslotte schreef onder andere de fabel Renert oder de Fuuß am Frack an a Ma’ansgrëßt dat gebaseerd is op Goethes Reineke Fuchs.

De dichter, politicus en grootindustrieel Caspar Mathias Spoo (1837-1914) was behalve schrijver ook de vader van het socialisme in Luxemburg. Een bekend Luxemburgse schrijver uit de 20e eeuw is Lex Jacoby. Hij debuteerde in 1952 met Die Sehnsucht des Schamanen een verzameling gedichten en korte poëtische verhalen. Naast poëzie schreef hij ook diverse reisverhalen en romans. Zijn werken zijn vooral in het Duits, maar enkele zijn in het Frans. Andere 20e-eeuwse Luxemburgse schrijvers zijn Fernand Hoffmann (1929-2000), Adolf Berens (1880-1956), Roger Manderscheid (1933), Josy Braun (1938), Jhemp Hoscheit (1951) en de politicus Albert Borschette (1920-1976). Lucien Czuga en Roger Leiner zijn de bedenkers van de in Luxemburg populaire, op Superman gebaseerde stripfiguur Superjhemp.

Muziek[bewerken]

Buiten Luxemburg hebben de Luxemburgse bands nog weinig bekendheid verworven, maar in het land zelf hebben ze de laatste jaren wel meer aan populariteit gewonnen. Eentje van hen is de band Eternal Tango. Klassieke muziek staat in Luxemburg hoog aangeschreven. Het Orchestre Philharmonique du Luxembourg (het voormalige RTL Symfonieorkest) en het Musique militaire grand-ducale (Lëtzebuerger Militärmusek) zijn orkesten van belang. Bovendien heeft Luxemburg diverse solisten voortgebracht die met de Solistes Européens onder leiding van Jack Martin Händler optreden.

Gastronomie[bewerken]

Judd mat Gaardebounen

Typisch Luxemburgse gerechten zijn Judd mat Gaardebounen (gerookt varkensvlees met tuinbonen), Bouneschlupp (bonensoep met aardappels) en de zogenaamde Kniddelen (grote knödels bestaande uit meel, water, ei en zout). Luxemburgse nagerechten zijn Quetschentaart (pruimentaart) en Ommelette soufflée au kirsch (luchtige omelet met kirsch). De gebakken vis uit de Moezel en de Sûre is in Luxemburg een specialiteit. Een andere specialiteit is Kachkéis, gekookte kaas die vaak met kruiden verfijnd wordt.

De wijnbouw in Luxemburg vindt plaats langs de zuidoostgrens van het land. Het zijn overwegend lichte, frisse witte zomerwijnen. Er worden ook veel mousserende wijnen gemaakt.

Volgens het Guinness Book of Records van 2008 wordt in Luxemburg de meeste alcohol per hoofd van de bevolking geconsumeerd. In 2003 kwam het alcoholgebruik neer op 12,6 liter pure alcohol per inwoner per jaar. Dit zijn echter vooral statistische gegevens en ze liggen waarschijnlijk ver af van de werkelijkheid aangezien veel alcohol gekocht wordt door Belgen, Fransen en Duitsers van over de grens, die vanwege de lagere belastingen in Luxemburg daar hun alcoholische producten kopen. Om dezelfde reden liggen ook de tabak- en benzineverkoop per inwoner extreem hoog.

Sport[bewerken]

De meest beoefende sport in Luxemburg is voetbal, dat alleen op amateurniveau gespeeld wordt. De enige professionals in het Luxemburgs voetbalelftal zijn Mario Mutsch, Jeff Strasser, Gilles Bettmer en Aurélien Joachim. Het elftal staat op de 133e plaats (oktober 2009)[18] van de FIFA-wereldranglijst. De hoogste competitie in het land heet de Nationaldivisioun. De wedstrijden van het nationale elftal vinden plaats in het Stade Josy Barthel. De nationale voetbalbond van Luxemburg is de Fédération Luxembourgeoise de Football (FLF).

Tweevoudig Tour de France-winnaar Nicolas Frantz

De succesvolste sport in Luxemburg is het wielrennen. Zo won er maar liefst vijfmaal een Luxemburger de Tour de France: François Faber in 1909, Nicolas Frantz in 1927 en 1928, Charly Gaul in 1958 en Andy Schleck in 2010. Bekende wielrenners van dit moment zijn Jempy Drucker, Ben Gastauer, Benoit Joachim, Kim Kirchen en de broers Andy en Fränk Schleck. Luxemburg heeft al een hele tijd een continentale wielerploeg, Continental Team Differdange. Sinds 2011 heeft het land ook een World Tour-ploeg: Team Leopard-Trek. De Ronde van Luxemburg is een meerdaagse wielerwedstrijd die jaarlijks in Luxemburg wordt verreden.

Luxemburg heeft twee Olympische gouden medaillewinnaars bij de atletiek voortgebracht. Michel Théato behaalde bij de Olympische Zomerspelen van 1900 goud op de marathon en Josy Barthel won in 1952 bij de Spelen in Helsinki goud op de 1500 meter. De medaille van Théato staat echter officieel op naam van Frankrijk in plaats van Luxemburg, omdat men lang gedacht heeft dat hij een Fransman was. De enige andere medaille die Luxemburg ooit op de Zomerspelen gehaald heeft, was de zilveren medaille op de Spelen van 1920 bij het gewichtheffen. Het beste resultaat op de Olympische Winterspelen zijn de twee zilveren medailles van Marc Girardelli bij het alpineskiën op de Winterspelen van 1992.

Bekende Luxemburgse sporters zijn verder de proftennissers Gilles Müller, Mandy Minella en Claudine Schaul en de schaakgrootmeester Alberto David.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Luxemburg op de Olympische Spelen

Media en communicatie[bewerken]

Kranten en tijdschriften[bewerken]

Luxemburg heeft een divers perslandschap met een gezamenlijke oplage van ongeveer 160.000 kranten. De grootste krant van het land is de op christendemocratische grondslag liggende Luxemburger Wort met een oplage van 75.000 exemplaren (2005).[19] Andere kranten zijn het aan de vakbond OGBL gelieerde Tageblatt, het liberale Lëtzebuerger Journal, het communistische Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek en de gratis krant Point24. Daarnaast zijn er nog de weekbladen woxx en d'Lëtzebuerger Land. Belangrijke weekbladen zijn het satirische Den neie Feierkrop, het boulevardblad Lëtzebuerger Privat en de magazines Télécran en Revue. De meeste kranten en tijdschriften in Luxemburg zijn meertalig, maar de artikelen zijn overwegend in het Duits. Er zijn echter ook een paar geheel Franstalige kranten: Le Jeudi, La Voix du Luxembourg, Le Quotidien en de gratis krant l'essentiel.

Radio en televisie[bewerken]

Vanwege de soepele mediawetgeving hebben een flink aantal televisie- en radiostations zich in Luxemburg gevestigd, waarvan die van de RTL Group, Europa´s grootste tv- en radioproductiebedrijf, het bekendste zijn. In Luxemburg is ook SES Astra gevestigd, een belangrijke satellietdienst in onder andere Duitsland en Groot-Brittannië.

Een beperkt aantal televisiezenders richt zich specifiek op de Luxemburgse markt en deze zenden dan ook in het Luxemburgs uit. Het grootse marktaandeel hiervan heeft RTL Télé Lëtzebuerg. Andere zenders zijn: Den 2. RTL, .dok (Den Oppene Kanal), Luxe TV, de parlementszender Chamber TV en het regionale Nordlicht TV. De RTL Group heeft verder nog diverse andere kanalen die zich richten op het buitenland, maar hun licentie in Luxemburg hebben liggen. Hieronder vallen het op Wallonië richtende Club RTL, Plug RTL en RTL TVI; het op Nederland richtende RTL 4, RTL 5, RTL 7 en RTL 8 en het op Frankrijk richtende RTL 9.

Luxemburg heeft een divers aantal aan radiozenders, waarvan RTL Radio Lëtzebuerg het bekendste is. Andere radiostations zijn Eldoradio, DNR (Den Neie Radio), het Portugeestalige Radio Latina en het culturele Radio 100,7. Het Duitstalige RTL Radio richt zich behalve op Luxemburg ook op de aangrenzende regio’s in Duitsland. Verder is er in Luxemburg nog het internationale Radio Luxembourg gevestigd.

Telefonie en internet[bewerken]

In Luxemburg zijn er ruim 360.000 telefoonaansluitingen.[9] Het internationale voorkiesnummer is +352. Er zijn geen netnummers. Daarnaast zijn er ruim 707.000 gsm-aansluitingen (2008).[9] De aanbieders zijn LUXGSM (dochteronderneming van post- en telecommunicatiebedrijf P&TLuxembourg), Tango (dochteronderneming van Belgacom) en Orange (zusterbedrijf van Mobistar). Met 141 gsm-aansluitingen per 100 inwoners staat Luxemburg qua gebruik op de eerste plaats in de wereld.

In Luxemburg zijn er ruim 220.000 internetaansluitingen (2009)[9], waarmee ook het aantal internetaansluitingen per inwoner tot de hoogste ter wereld behoort.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) Verenigde Naties 2011
  2. (en) Laatste census 1 februari 2011 (via V.N.)
  3. (en) Niet officiële schatting CIA Factbook juli 2013 (berekend door US Bureau of the Census)
  4. a b IMF World Economic Outlook Database: GDP per capita, geraadpleegd op 15 januari 2011
  5. (en) Flags of the World (2005): Luxembourg, geraadpleegd op 12 november 2009
  6. (en) (fr) (de) Gouvernement Luxembourg: à propos...symboles de l’etat et de la nation, geraadpleegd op 14 juli 2014
  7. Luxemburg wil af van 'Nederlandse' vlag - Algemeen Dagblad, 11 januari 2007
  8. (fr) Gouvernement Luxembourg: "D'Fändelsfro": le gouvernement prend position sur la question du drapeau national (juillet 2007), geraadpleegd op 12 november 2009
  9. a b c d e f g h i j k (en) CIA World Factbook, geraadpleegd op 12 november 2009
  10. a b (fr) Gouvernement Luxembourg Statistiques - 01.10.2009, geraadpleegd op 12 november 2009
  11. (en) Gouvernement Luxembourg: à propos... des langues au Luxembourg, geraadpleegd op 12 november 2009
  12. (en) Eurobarometer 225: Social Values, Science & Technology, geraadpleegd op 12 november 2009
  13. (en) 'Luxembourg strips monarch of legislative role', The Guardian 12 december 2008, laatst geraadpleegd op 24 december 2013.
  14. (en) UNDP Human Development Report 2009, geraadpleegd op 13 november 2009
  15. (en) Economist Quality of Life Index, geraadpleegd op 13 november 2009
  16. CML
  17. FOM
  18. (en) FIFA-wereldranglijst, geraadpleegd op 12 november 2009
  19. (en) Gouvernement Luxembourg: à propos... the media in Luxembourg, geraadpleegd op 15 november 2009