14e eeuw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht van de jaren in en rond de 14e eeuw
Jaren 90 1290 1291 1292 1293 1294 1295 1296 1297 1298 1299
Jaren   0 1300 1301 1302 1303 1304 1305 1306 1307 1308 1309
Jaren 10 1310 1311 1312 1313 1314 1315 1316 1317 1318 1319
Jaren 20 1320 1321 1322 1323 1324 1325 1326 1327 1328 1329
Jaren 30 1330 1331 1332 1333 1334 1335 1336 1337 1338 1339
Jaren 40 1340 1341 1342 1343 1344 1345 1346 1347 1348 1349
Jaren 50 1350 1351 1352 1353 1354 1355 1356 1357 1358 1359
Jaren 60 1360 1361 1362 1363 1364 1365 1366 1367 1368 1369
Jaren 70 1370 1371 1372 1373 1374 1375 1376 1377 1378 1379
Jaren 80 1380 1381 1382 1383 1384 1385 1386 1387 1388 1389
Jaren 90 1390 1391 1392 1393 1394 1395 1396 1397 1398 1399
Jaren   0 1400 1401 1402 1403 1404 1405 1406 1407 1408 1409

De 14e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 14e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1301 tot en met 1400. De 14e eeuw behoort tot het 2e millennium.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Europa
  • Honderdjarige Oorlog (1337-1454). een lange serie conflicten afgewisseld met wapenstilstanden tussen de koningen van Engeland en Frankrijk. De term stamt uit de 19e eeuw.
  • Door de Zwarte Dood van 1347-1351 laat een derde deel van alle Europeanen, zijnde enkele tientallen miljoenen, het leven. De lekencongregatie van de alexianen neemt de verzorging van de pestlijders op zich.
  • In Engeland ontstaat een volkstaal uit de talen van de Oostelijke en de Centrale Midlands met veel Franse leenwoorden.
  • De Osmaanse Turken dringen op in de Balkan en Thracië. De sultans Moerad I en Bajezid I veroveren achtereenvolgens Bulgarije (1388–1393), Servië (1389) en Walachije (1395), bezetten Thessaloniki (1387) en Thessalië (1393) en verslaan in 1396 een Hongaars-westerse strijdmacht, die het Byzantijnse Rijk te hulp was gekomen, te Nicopolis.
  • Slepende strijd tussen Welfen en Ghibelijnen in Beieren, Saksen en Noord-Italië.
  • Italiaanse stadstaten als Florence, Venetië en Genua worden schatrijk door hun handel met het Verre Oosten. De families Bardi en Peruzzi domineren het bankieren vanuit Florence, vestigingen oprichtend in vele andere delen van Europa.
  • De Visconti maken zich meester van Milaan.
Azië
Lage landen
Militair
  • Aanleg van landweren. Een landweer bestaat uit een enkele of dubbele aarden wal met aan weerszijden grachten of greppels. De wallen van landweren worden beplant met dicht struikgewas, vooral met stekelige soorten zoals: meidoorn, sleedoorn, hondsroos of egelantier. Een landweer dient ter bescherming van een vrij groot gebied, waarbinnen de bevolking zich met haar goederen en levende have kan terugtrekken in tijden van gevaar.
  • In het westen wordt een nieuw belegeringswapen gebruikt: de bombarde. Het heeft de vorm van een holle cilinder die lijkt op een langwerpige ton verstevigd met ijzeren hoepels; de bombarde wordt geladen via de loop. Het wapen wordt op een massief houten blok geplaatst en vuurt projectielen van ijzer of steen af die worden voortgestuwd door de kracht van het ontploffend buskruit.
  • Er treedt een commercialisering van de oorlogsvoering op, waarbij Milaan en Venetië het voortouw nemen met het gebruik van huursoldaten. De macht verschuift daardoor van de lokale heren naar de koning, op voorwaarde dat deze in staat is voldoende belastingen te heffen. Het geld moet worden opgebracht door steden die in ruil daarvoor privileges afdwingen en zo meer macht verkrijgen. De ridderstand verliest daarmee aan betekenis en daarmee de daarbij horende gedragscode. De huurlingen gaat het niet om de eer of gevangenneming van edelen ter verkrijging van losgeld, maar slechts het levend bereiken van de overwinning. De wreedheid op het slagveld neemt dan ook toe.
Scheepvaart en handel
  • De suikerteelt verplaatst zich deels uit het oosten naar het Middellandse Zeegebied.
  • Doordat de Straat van Gibraltar sinds 1291 open is, krijgt de scheepvaart een groot aandeel in het internationale handelsverkeer. Brugge neemt als scharnierpunt tussen noord en zuid de rol over van de Jaarmarkten van Champagne.
  • De haven van Mude verzandt en daarmee vervalt de functie van het stadje als voorhaven van Brugge. Deze rol wordt overgenomen door Sluis.
Innovatie
  • Overal worden op kloosters en kerken torenklokken aangebracht. Daardoor gaan mensen rekenen in gelijke uren in plaats van de wisselende uren van de ware tijd.
  • De besturen van de steden die in de veertiende eeuw ontstaan, willen ook een klok voor hun stad, omdat het als een prestigeobject wordt gezien. Rondtrekkende klokkenmakers worden ingehuurd om klokken te bouwen, met als resultaat dat tegen 1400 elke stad een klok heeft.
Sociaal-economisch
  • Oprichting van gilden: belangenorganisaties van personen met hetzelfde beroep
  • Boeren in Europa beginnen zich te ontworstelen aan de horigheid.
  • Jacquerie (1358). Een opstand tegen de adel van de Franse boeren in mei 1358 en Boerenopstand in Engeland (1381)
  • Vlaamse wolwevers vestigen zich in Leeds.
  • Het Haring kaken raakt in gebruik.
Godsdienst en filosofie
  • Pauselijke ballingschap in Avignon (1309 - 1376). Ze staan daar sterk onder invloed van de Franse koning. Daarna volgt het Westers Schisma (vanaf 1378):
  • Begin van de heksenvervolging. Vanuit de burgerij gaat het om beschuldigingen van 'maleficiën', dat wil zeggen het veroorzaken van ziekten, misoogst en ander onheil door hekserij. In het laatste kwart van de eeuw gaat de Inquisitie er zich mee bemoeien, waarbij de beweerde heksen worden beschuldigd van een 'pact met de duivel'.
  • Na de pestepidemie van 1346-48 komt het in grote delen van Europa tot pogroms. In 1348 en 1349 worden onder meer de joodse gemeenschappen van Brussel, Zutphen, Bazel en Frankfurt am Main vernietigd. De Joden vluchten massaal naar Polen.
  • Opkomst van het Nominalisme, dat niet het abstractebegrip centraal stelt, maar het zintuiglijk waarneembare ding. Willem van Ockham en Marsilius van Padua verzetten zich tegen de autoriteit van de Paus in wereldlijke zaken. Ze komen in grote moeilijkheden en zoeken hun toevlucht bij keizer Lodewijk de Beier.
  • De Legenda Aurea, een verzameling van heiligenlevens en kerkelijke feestdagen, vindt haar weg door Europa, vanaf 1360 ook in een Nederlandse vertaling.
Kunsten

Belangrijke personen van de 14e eeuw[bewerken]

Dante Alighieri door Alessandro Botticelli

Bibliografie[bewerken]