15e eeuw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht van de jaren in en rond de 15e eeuw
Jaren 90 1390 1391 1392 1393 1394 1395 1396 1397 1398 1399
Jaren   0 1400 1401 1402 1403 1404 1405 1406 1407 1408 1409
Jaren 10 1410 1411 1412 1413 1414 1415 1416 1417 1418 1419
Jaren 20 1420 1421 1422 1423 1424 1425 1426 1427 1428 1429
Jaren 30 1430 1431 1432 1433 1434 1435 1436 1437 1438 1439
Jaren 40 1440 1441 1442 1443 1444 1445 1446 1447 1448 1449
Jaren 50 1450 1451 1452 1453 1454 1455 1456 1457 1458 1459
Jaren 60 1460 1461 1462 1463 1464 1465 1466 1467 1468 1469
Jaren 70 1470 1471 1472 1473 1474 1475 1476 1477 1478 1479
Jaren 80 1480 1481 1482 1483 1484 1485 1486 1487 1488 1489
Jaren 90 1490 1491 1492 1493 1494 1495 1496 1497 1498 1499
Jaren   0 1500 1501 1502 1503 1504 1505 1506 1507 1508 1509

De 15e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 15e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1401 tot en met 1500. De 15e eeuw behoort tot het 2e millennium.

Belangrijke gebeurtenissen in de 15e eeuw[bewerken]

1450: uitvinding boekdrukkunst
Boekdruk en prentkunst
Ontdekkingsreizen
Europa
  • De Honderdjarige Oorlog komt tot een einde. Onder leiding van Jeanne d'Arc ontwikkelt Frankrijk een nationaal bewustzijn en verdrijft de Engelse legers van zijn grondgebied.
  • De Rozenoorlogen is de benaming van de binnenlandse strijd die in Engeland woedt in de periode 1455 tot 1485. De strijd gaat tussen twee adellijke partijen, die zich plaatsen achter respectievelijk het huis Lancaster en het huis York.
  • Inname van Constantinopel door de Osmanen (1453)
  • De Engelse overheid heeft voor haar bureaucratie behoefte aan een eenduidige vorm van het Engels voor de opstelling van officiële documenten. Met dit doel wordt de Chancery Standard ontwikkeld. Het is grotendeels gebaseerd op Londense en East Midland dialecten, vermits deze gebieden het politieke en economische centrum van het land uitmaken.
  • Het Hertogdom Saksen kent vanaf 1438 een Landdag, die gehoord moet worden bij het heffen van nieuwe belastingen en vanaf 1466 ook bij zaken van oorlog en vrede.
  • Opstand van de Irmandiños, burgers, boeren en lage adel van Galicië komen in verzet tegen de onderdrukking door de hoge adel.
  • De Zwitserse Eedgenoten vormen een weerbare strijdmacht, die grootmachten als de Habsburgers, de Bourgondiërs en de Sforza van Milaan verslaat.
Middellandse zee en Midden-Oosten
Lage landen


Inhoud [verbergen]

  • De steden gaan schutterijen oprichten om te waken over veiligheid en rust. Vaak krijgen deze gilden Sint Sebastiaan als patroon.
  • In 1413 werpt de stad Stavoren als laatste het grafelijke gezag af en Friesland is weer volledig onafhankelijk, waarop in binnenslands het onderlinge uitvechten van vetes en roverijen tussen Schieringers en Vetkopers begint.
Economie
  • Brugge neemt de plaats over van de Champagne als scharnierpunt van de handel tussen het zuiden en het noorden van Europa.
  • Na 1400 groeit de lakenindustrie van Leiden uit tot de belangrijkste in Europa. In Leiden wordt de productie voor het eerst geïndustrialiseerd. Dat wil zeggen dat het gehele productieproces niet meer binnen één bedrijf plaatsvindt maar volgens een strikte taakverdeling, waarbij in diverse stappen halffabricaten worden geproduceerd. Het gehele productieproces staat onder strenge controle. Hiermee wordt een constante hoge kwaliteit van het laken bereikt, waardoor Leids laken zeer gewild is.
  • Opkomst van het Zwabische bankiershuis Fugger, dat keizer, paus en vele andere vorsten als klant krijgt.
  • Dertien Nederlandse steden zijn lid van de Hanze.
  • In Holland, en met name West-Friesland, wordt de haringvisserij een factor in de economie. Er wordt een groter scheepstype ontwikkeld, de haringbuis, dat verder op zee kan gaan. Het haring kaken maakt het mogelijk om de vis te conserveren.
Cultuur
Wetenschap
  • In Samarkand, de hoofdstad van zijn rijk, richt Ulugh Bey een wetenschappelijke school op waar astronomie wordt onderwezen. Hij bouwt een reusachtig sextant van marmer, 63 meter lang en met een kromtestraal van 40 meter, uitgelijnd op de lokale meridiaan. Hiermee kan hij de posities van zon, maan en planeten bepalen alsook die van een duizendtal sterren. Ulug Bey publiceert zijn metingen in de sterrencatalogus Zidji Djadid Sultani (1420-1437). Deze metingen verbeteren in verschillende opzichten die van Claudius Ptolemaeus. De - in het Arabisch gestelde - catalogus wordt in het Perzisch vertaald.
  • Regiomontanus, de belangrijkste wiskundige en astronoom van Europa in deze eeuw, bouwt in Neurenberg de eerste Sterrenwacht in Duitsland.
  • Nicolaas van Cusa beschrijft het gebruik van holle lenzen bij bijziendheid.
Innovatie
godsdienst
  • Religieuze opleving in Europa door de prediking van missionarissen als Bernardus van Siena in Italië en andere Observanten, zoals Johannes van Capestrano in Duitsland. In de Nederlanden wordt het eerste Observantenklooster gesticht in 1439.
  • Vanaf het begin van de eeuw worden overal vrouwenkloosters gesticht door de orde van de Agnieten.
  • In Europa wordt de jodenhoed geleidelijk als onderscheidend kenmerk vervangen door de jodenring. Sinds het Vierde Lateraans Concilie schrijft de Rooms-katholieke Kerk aan de wereldlijke overheden voor om joden en moslims te verplichten een onderscheidend teken te dragen.
  • In Spanje voeren de dominicanen campagne onder de Joden om zich te bekeren tot het christendom. De conversos krijgen toegang tot beroepen die voor Joden gesloten zijn. Er ontstaan spanningen tussen Joden en bekeerlingen. Vanaf 1478 gaat de Inquisitie conversos onderzoeken die ervan worden verdacht heimelijk hun oude geloof te belijden. Wanneer ze openlijk terugkeren tot het jodendom gelden ze als ketters, en riskeren ze de brandstapel. De aldus opgebouwde spanning leidt in 1492 tot de uitwijzing van de Joden door de katholieke koningen.
  • Bloei in de Nederlanden van de Moderne Devotie, een door Geert Grote geïnitieerde religieuze beweging, waarin de nadruk ligt op vroomheid en praktische geloofsbeleving. Centraal staat het navolgen van Jezus, waarbij vooral veel aandacht is voor zijn lijden en kruisdood.
Azië
  • China keert zich naar binnen; begin van een eeuwenlang isolement.
  • Ondergang van het Mongoolse Rijk.
Amerika
  • De beschaving van de Inca's in het tegenwoordige Peru bereikt een hoogtepunt.

Belangrijke personen van de 15e eeuw[bewerken]