Duffel

Duffel

Gemeente in België
Geografie
Gewest	Vlaanderen
Provincie	Antwerpen
Arrondissement	Mechelen
Coördinaten	51°5′N, 4°30′E
Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere	22,71 km² (2009) 63,05% 17,11% 19,84%
Bevolking (Bron: Statbel)
Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid	16.577 (01/01/2010) 48,69% 51,31% 730 inw./km²
Leeftijdsopbouw 0–17 jaar 18–64 jaar 65 jaar en ouder	(01/01/2008) 19,49% 62,74% 17,76%
Buitenlanders	1,92% (01/01/2008)
Politiek en bestuur
Burgemeester	Guido De Vos (CD&V)
Bestuur	CD&V
Zetels CD&V Vlaams Belang Open Vld&OK Groen! sp.a N-VA spirit	25 13 4 3 2 1 1 1
Economie
Gemiddeld inkomen	16.555 euro/inw. (2007)
Werkloosheidsgraad	4,14% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode 2570	Deelgemeente Duffel
Zonenummer	015 - 03
NIS-code	12009
Politiezone	BODUKAP
Website	www.duffel.be
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Mechelen in de provincie Antwerpen
Portaal    België

Duffel is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente is de hoofdplaats van het kieskanton Duffel en behoort tot het gerechtelijk kanton Lier. Duffel ligt aan de rivier de Nete en telt ruim 16.500 inwoners.

Toponymie

De naam Duffel is afgeleid van de verouderde vorm Duffla. Deze werd voor het eerst vermeld in het jaar 1059. Later veranderde de naam naar Duffle (voor 1350) en Duffele (na 1350). Vanaf 1684 dragen alle documenten de huidige naam.

Het toponiem Duffel is vermoedelijk een tweeledige naam (Duff en le). Duff zou volgens deskundigen afgeleid zijn van het Keltische woord dubro (water). le zou een verwijzing zijn naar lo dat op haar beurt afgeleid zou zijn van het Latijnse locus (plaats). Duffel betekent dan plaats bij het water. Deze stelling schijnt te kloppen aangezien er verschillende bewijzen van Keltische bewoning zijn gevonden. (cfr. de vondst van een bladvormige bronzen lanspunt en een ijzeren haardketting).

Andere bronnen beweren echter dat het eerste lid van de naam (Duff) zou verwijzen naar de Frankische uitdrukking ten (h)uffel, wat ten heuvel zou hebben betekent. Ook dit is een mogelijkheid aangezien de gemeente ontstond uit twee op heuvels gelegen verhevenheden. (cfr. de Kwakkelenberg te Duffel-Oost en de Rooienberg te Duffel-West)

Geschiedenis van Duffel

Over de allervroegste geschiedenis van Duffel is erg weinig geweten, hoewel er verschillende artefacten op het grondgebied gevonden werden. Zo trof men tal van gefossiliseerde skeletresten uit de laatste IJstijd aan tijdens de aanleg van de bezinkbekkens van de Antwerpse Waterwerken (AWW - 1952 - 1955).

Neolithicum

De eerste sporen van menselijke bewoning stammen uit de Bronstijd (1600-500 v. Chr.). Vermoedelijk woonde er in deze periode een Keltische stam op het grondgebied van het huidige Duffel, nabij een doorwaadbare plaats van de Nete. Uit deze periode stamt namelijk de vondst van een bronzen lanspunt van 38 bij 8 cm, een typisch onderdeel uit de traditionele wapenuitrusting van de Kelten. Deze werd ontdekt tijdens graafwerken van een nieuwe bedding voor de Nete in 1932. In 1954 vond een arbeider in het Voogdijbroek, tijdens de graafwerken voor de AWW een ijzeren haardketting (die vermoedelijk uit de La Tène III-periode stamt) en een eiken mikstok (waarvan de herkomst en nut onbekend zijn).

Gallo-Romeinse Tijd

De Romeinen hebben geen diepgaande invloed uitgeoefend op Duffel. Tot op heden werd er slechts één scherf van Romeins aardewerk opgediept (tijdens een uitzaveling langs de Mechelsebaan in 1950). Daarnaast werd er tijdens dreggingswerken in 1963 in de Nete een zilveren pannetje met een rijk versierde steel gevonden. De steel van het pannetje was versierd met een vrouwengezicht geflankeerd door het profiel van twee panters, een bladmotief met een afbeelding van Mercurius, een bok en ten slotte twee vogels met een lange bek.

Middeleeuwen

De oude naam van Duffel (Duffla) duikt voor de eerste maal in de annalen der geschiedenis op in 1059 en was eertijds verdeeld in drie heerlijkheden, namelijk Duffla Hoogheid, Duffla Voogdij en ten slotte Duffla Perwijs.

• Duffla Hoogheid: Deze heerlijkheid was, zo weten we uit de oudst-gekende bronnen, in handen van de gebroeders Hildincshusen, heren van Ter Elst (destijds eigenaars van het nog bestaande Kasteel ter Elst). Vervolgens kwam ze in handen van de Heren van Grimbergen en nog later werd het gebied eigendom van de Mechelse Berthouts.
• Duffla Voogdij: Deze heerlijkheid was aanvankelijk in handen van de abdij van Nijvel tot ze aan het einde van de 13de eeuw werd toegeëigend door de familie Van Wesemael.
• Duffla Perwijs: Deze heerlijkheid, zo leert ons de geschiedenis, was aanvankelijk in handen van de heren van Grimbergen, vervolgens ging het over naar de Mechelse Berthouts en kwam ten slotte in handen van de Duffelse tak van deze familie.

Ancien Régime

Vanaf de 15de eeuw kent de gemeente een ware bloeiperiode dankzij de weefnijverheid, zo worden de Duffelse lakens uitgevoerd naar onder andere Lübeck, Riga en Keulen en later ook naar Spanje en Portugal. Aldus ontstaat, naast de naam ook het woord "duffel" met de betekenis "zware, ruwe stof". Duffel groeit in deze periode uit tot een zeer vermaard, rijk bewoond gebied met buitengewoon veel mooie huizen. Kasteel Ter Elst, Muggenberg en het hoogkoor van de Sint-Martinuskerk herinneren hier nog aan.

Er werden in deze periode ook drie schuttersgilden (de Gilde van de Edele Voet- of Kruisboog van Sint-Joris, de Oude Gilde van Sint-Sebastiaan en de Jonge Gilde van Sint-Sebastiaan) en twee religieuze "broederschappen" (Gulde van Sint-Martinus en de Onse Vrouwe Gulde van Duffele) opgericht. De Duffelse schuttersverenigingen waren zo succesvol dat ze onder andere in 1497 de eerste prijs behaalden in een vermaard schietspel te Mechelen. Dit inspireerde de bewoners om zelf ook een schuttersfeest in te richten. Tijdens deze festiviteiten werd er elke avond een toneelopvoering georganiseerd. Zo ontstonden de rederijkerskamers vanaf de 16de eeuw. De Tachtigjarige Oorlog (1568 - 1648) luidde het verval van de welvaart in.

In het begin van de 17de eeuw komen de drie "Duffels" in het bezit van de familie van Merode, markiezen van Deinze. Elk van de heerlijkheden behoudt echter zijn eigen schepenbank en het duurt nog tot 1796 vooraleer de gemeente onder Frans bestuur verenigd wordt.

Moderne Tijd

De gemeente groeide stilaan uit tot een klein handels- en industriecentrum, in tegenstelling tot de meeste andere dorpen van het Mechelse arrondissement die zich rond 1840 vrijwel uitsluitend bezighielden met de landbouw. Dit was mogelijk dankzij de ligging langs de Nete en de nieuwe spoorlijn Brussel - Antwerpen. Deze zorgde immers voor een vlotte verbinding met de belangrijkste steden en de Haven van Antwerpen. In deze periode floreerde vnl. de handel in kalk, hout en steenkolen.

Met de komst van een met stoommachines uitgeruste wollen stoffenfabriek (producent van het vermaarde duffel), deed de industriële revolutie haar intrede in Duffel. Enkele decennia later volgden de steenbakkerijen (met ruim 500 arbeiders één van de belangrijkste werkgevers in die periode in Duffel) en kort na 1900 de papierfabriek G. Morrees en Cie (later de Papeteries Anversoises). De industrialisatie zal zich vanaf dan vooral verder zetten langs de Nete, en brengt in de 20ste eeuw onder andere een nikkelfabriek, Scott, Transpac en Sidal naar Duffel.

De Eerste Wereldoorlog ten slotte brengt een golf van verwoesting en vernieling over het Netedorp, waar tijdens de Slag rond de Nete het ganse centrum in puin wordt gelegd. Ook het kasteel Ter Elst heeft hier zichtbaar zwaar onder te lijden gehad.

Geografie

Hydrografie

Duffel heeft een uitgebreid hydrografie met de Beneden-Nete, het wachtbekken Eekhoven en vijf bezinkbekkens van de Antwerpse Waterwerken. Daarnaast telt de gemeente nog tal van beken die allen in de Nete afwateren.

• De Nete doorstroomt de gemeente van het noord-oosten naar het zuid-westen, doorheen de geschiedenis zijn er herhaaldelijke pogingen ondernomen om de meanders te verwijderen en alzo de Netebedding rechter te maken. Dit proces blijkt nog uit de benaming ‘Oude Nete’ die gebruikt wordt voor de weilanden (nu woestenijen) in het Voogdijbroek.

• Op de oostoever wateren er vijf beken af in de Nete. Met name de Itterbeek, de Galgebeek, de Lekbeek en ten slotte de Goorbosbeek. Daarnaast zijn er nog de Reimeurtersbeek en de Hagebeek (die beide uitmonden in de Itterbeek).

• Op de westoever wateren er drie beken af in de Nete. Met name de Scheidingsbeek, de Notmeirloop en de Wouwendonksebeek. Daarnaast vinden we op het Duffelse grondgebied nog de Arkelloop, de Babelsebeek en de Roelaardloop die alle afwateren in de Lachenenbeek ter hoogte van het Hof van Lachenen te Lier. Aldaar mondt de Lachenenbeek op haar beurt uit in de Nete.

• De waterinname voor de wacht- en bezinkingsbekkens van de Antwerpse Waterwerken (AWW) ten slotte gebeurt te Lier op het Netekanaal vanaf de Duffelsluizen, de zuivering gebeurt in Walem, een deelgemeente van Mechelen.

Topografie

De gemiddelde verhevenheid van de bodem schommelt tussen 3 en 15 meter. De verst verwijderde gronden van zowel de oost- als westoever van de Nete liggen het hoogste (12 tot 15 m). Geleidelijk en zeer regelmatig daalt de bodem af naar het Netedal alwaar de bodemverhevenheid nog slechts 3 tot 5 m bedraagt. Het laagste punt van de gemeente is het Abroek (3 m), het hoogste punt (± 31 m) ligt nabij de Vosberg op de grens met Rumst.

Kernen

Duffel heeft geen deelgemeenten. De Nete verdeelt het centrum in twee woonkernen. Duffel-West ligt op de rechteroever van de rivier, Duffel-Oost op de linkeroever. Verder oostwaarts, nabij de grens met Lier en Koningshooikt, liggen nog de landelijke gehuchten Itterbeek en Mijlstraat.

Aangrenzende (deel-) gemeenten

Aangrenzende gemeenten
Kontich	Lint	Lier
Waarloos		Koningshooikt
Rumst	Sint-Katelijne-Waver	Onze-Lieve-Vrouw-Waver

Demografie

19e eeuw

Jaar	1806	1816	1830	1846	1856	1866	1876	1880	1890
Inwoneraantal	3486	3688	3940	4230	4438	4515	5017	5060	5934
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12

20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten

Jaar	1900	1910	1920	1930	1947	1961	1970	1976
Inwoneraantal	7313	8766	9029	10.142	12.003	13.250	13.802	14.308
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 31/12/1976

Na de gemeentelijke herinrichting

Jaar	1977	1980	1985	1990	1995	2000	2005
Inwoneraantal	14.308	14.650	14.923	15.113	15.453	15.971	15.991
Opmerking:Inwoneraantal op 01/01 - Bron:NIS
Op 1 januari 2010 telde de gemeente 16.577 inwoners.

Bezienswaardigheden

Cinema Plaza

Gemeentehuis

Zie Lijst van onroerend erfgoed in Duffel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

• De Sint-Martinuskerk, ten westen van de Nete, is een neogotische kruiskerk, oorspronkelijk als eenbeukige Romaanse kerk gebouwd in opdracht van de gebroeders Hildincshusen omstreeks 1150. De oudste delen evenwel dateren van een gotische kerk uit 1486. Het grootste deel van de kerk werd echter opgetrokken in de periode 1860-'65. Na de vernieling in de Eerste Wereldoorlog werd de kerk in de jaren '20 naar die plannen heropgebouwd.
• De parochiekerk gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Goede Wil, ten oosten van de Nete, werd opgetrokken vanaf 1639 en ingewijd in 1646.
• De Sint-Franciscus van Sales-parochiekerk in het gehucht Mijlstraat dateert uit 1902-1904
• Het bioscoopcomplex Cinema Plaza uit het interbellum
• Het Kasteel van Perwijsbroeck uit het midden van de 19de eeuw
• De Maltahoeve is een hoevesite uit 1762, met vermoedelijk een nog oudere kern
• De ruïnes van het Kasteel Ter Elst, waarvan de geschiedenis tot diep in de middeleeuwen teruggaat. Na aanzienlijke schade tijdens de Eerste Wereldoorlog, verviel het kasteel geleidelijk tot een ruïne.

Cultuur

Historisch

Meest markant stukje cultuur was de tot juli 2004 werkende bioscoop 'Cinema Plaza' uit het interbellum (1923) in quasi originele staat. Binnen was de (kleine) affiche te zien van de originele verfilming van De Witte naar het boek van Ernest Claes, met de Duffelse acteur Jefke Bruyninckx in de hoofdrol. Deze cinema werd genomineerd voor een finale-plaats in Monumentenstrijd 2007.

Evenementen

Ballonnekesstoet met vuurwerk - Elk jaar op de laatste zaterdag van september.

Theater

Het amateur-theater is erg actief in Duffel. Het Garageteater Duffel wordt door de provincie Antwerpen erkend als semi-professioneel.

Kunst

Duffel telt twee kunstverenigingen : de Hondiuskring en De Pelicaen.

Culinair

Sedert 2009 behoort het restaurant Nuance in Duffel tot een van de sterrenrestaurants uit de Michelingids.

Religie en levensbeschouwing

Katholieke Kerk

De gemeente Duffel is de hoofdplaats van de federatie Duffel die op haar beurt dan weer deel uitmaakt van het dekenaat Mechelen in het vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen in het Aartsbisdom Mechelen-Brussel. De gemeente wordt onderverdeeld in drie parochies, met name Sint-Martinus (Duffel-West), Onze-Lieve-Vrouw van Goede Wil (Duffel-Oost) en Sint-Franciscus van Sales (wijk Mijlstraat).

Mobiliteit

Openbaar Vervoer: In de gemeente bevindt zich op spoorlijn 25 en de parallelle spoorlijn 27 het station Duffel. Daarnaast verbinden verschillende buslijnen van de vervoersmaatschappij De Lijn de gemeente met Antwerpen, Lier, Mechelen en andere gemeenten in de omgeving.

Wegverkeer: Duffel Oost en West zijn met elkaar verbonden via een brug die deel uitmaakt van de verbindingsweg N14 tussen Lier en Mechelen. Andere belangrijke wegen die de gemeente doorkruisen zijn de N108 naar Lier, de Lintsesteenweg die naar Kontich en Lint leidt, de Katelijnsesteenweg richting Sint-Katelijne-Waver en ten slotte de Lage Vosbergstraat die de gemeente verbindt met de E19 en Rumst.

Economie

De economie in Duffel bestaat voornamelijk uit industrie zoals aluminium (walsen, profielen) en papierverwerking. Tegenwoordig is er echter een duidelijke tendens naar meer kmo's en dus afgewerkte producten en diensten. Opmerkelijk is ook de video-industrie (Duffelcoat Productions van onder andere De grote boze wolf show).

Onderwijs

Kleuter- en Lager onderwijs

Gemeentelijk Onderwijs (OVSG)

• Gemeentelijke basisschool 't Kofschip
• Gemeentelijke basisschool 't Kompas
• Gemeentelijke lagere school De Meyl

Gemeenschapsonderwijs (GO!)

• Basisschool Kiliaan

Vrij onderwijs (VVKBaO)

• "De Basis" - vzw Katholiek Onderwijs De Pelgrim
• BuSO basisschool "Ter Elst"

Secundair onderwijs

Gemeentelijk Onderwijs (OVSG)

• GTI Duffel, biedt voornamelijk TSO-richtingen aan.

Vrij onderwijs (VVKSO)

• Sint-Norbertusinstituut, biedt ASO, TSO en BSO aan en daarnaast richt de school ook een HBO-opleiding Verpleegkunde in.

Sociale kaart

Algemeen

• OCMW
• Dienstenhuis
• Rode kruis
• Wit-Gele kruis

Gezondheid

• Algemeen Ziekenhuis Sint-Maarten, campus Rooienberg
• Psychiatrisch centrum Sint-Norbertushuis
• Dagcentrum De Maretak
• Christelijke Mutualiteit
• Socialistische Mutualiteiten

Gezins- en bejaardenhulp

• Familiehulp
• Landelijke Thuiszorg
• SOWEL
• Thuishulp - provincie Antwerpen

Bijzondere Jeugdzorg

• Jeugdzorg Ter Elst
• Oikonde

Rusthuizen

• Woon- en zorgcentrum Sint-Elisabeth
• Woon- en zorghuis Hof van Arenberg

Studentenvoorziening

• Pedarooienberg: studentenhome

Beroemde Duffelaars

Overleden:

• Cornelius Kiliaan (pseudoniem van Cornelis Abts), proeflezer in de drukkerij van Plantijn in het 16e-eeuwse Antwerpen en auteur van een van de eerste Nederlandstalige woordenschatten.
• Jef Bruyninckx, acteur en film- en televisieregisseur
• Zotte Nelles (bijnaam voor Joannes Cornelius Tisson), gevierd dorpsfiguur uit de 19-20e eeuw, vereeuwigd in het folklorelied van de Duffelse ballonnekesstoet
• Jos Resseler archivaris
• René Nauwelaerts burgemeester tot de jaren tachtig. Hij zorgde voor een goed uitgebouwde bibliotheek.
• Maurice Van Hamme eerdere burgemeester
• Arthur Vercammen alias Tuur van de Plaza, die samen met zijn Paula de dorpscinema uit 1923 van zijn vader overnam om deze uit te baten tot juli 2004. Overleden op 20 augustus 2004 op 78-jarige leeftijd.
• Suske Henderickx, zanger-humorist, overleden te Duffel op 19 maart 1971
• Henricus Hondius, (Duffel, 9 juni 1573 - Den Haag, 1650), etser
• Willie Cools Graficus en schilder, vroegere onderwijzer aan de Gemeentelijke Jongensschool in de Nieuwstraat, nu 't Kompas; overleden 04/07/2011

In leven:

• Luc Deleu, architect en kunstenaar.
• Kris en Jan De Smet (1953) van De Nieuwe Snaar, Nederlandstalige cabaret/muziekgroep.
• Marc Peeters (1953), acteur (onder meer in Kiekeboe, film Misstoestanden en in De vergeten straat naar het boek van Louis Paul Boon).
• Tompie, gitaarroadie van onder andere De Nieuwe Snaar, Triggerfinger, The Wolf Banes, Hooverphonic en vele anderen.
• Bart Vergaert 'Den Bolle' van grindcore/deathmetal muziek groep Aborted en voorheen Suhrim. Ook gekend van dj-radio werk op radio centraal.
• 'De Wiet' uitbater van het legendarische vrijbuiterscafé 'Den Engel' eind jaren 1970 in de punk periode.
• Sven Lauwers zanger en musicus in de Electronic Body Music formatie Ionic vision
• Johan Op de Beeck (1957), voormalig journalist en nieuwsanker, nu werkzaam in de mediawereld
• Chris Van Tongelen (1968), (musical)acteur, producer, regisseur en zanger
• Gie Van den Vonder (1951) auteur van onder andere Moordmuze, Wasserij Sneeuwwitje en De vijfde Kaartspeler
• Jan Van der Roost componist en dirigent
• Paul Jambers (1945), televisiemaker
• Pascale Naessens (1969), voormalig fotomodel en televisiepresentatrice
• Kevin De Weert
• Pieter Van Asch

Fictief:

• Het personage Urbaan Van Praet uit het Vlaamse radioprogramma Het Leugenpaleis woonde in de Kiliaanstraat in Duffel.

Externe links

• Website van de gemeente
• Geschiedenis van Duffel
• Duffel toen en nu
• De website van cinema Plaza
• Oude foto's uit Duffel
• Oude foto's, prentkaarten e.d. over Duffel

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

• http://users.belgacom.net/duffel.bg
• http://www.duffel.be
• http://avra.be/Prosp.htm

Mediabestanden

Zie de categorie Duffel van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

51° 6' NB, 4° 30' OL