Progressief liberalisme

Politieke ideologieën
Dit artikel is een deel van de reeks over politiek
Ideologie
Anarchisme
Christendemocratie
Communisme
Communitarisme
Conservatisme
Fascisme
Feminisme
Islamisme
Liberalisme
Libertarisme
Linksnationalisme
Nationalisme
Pan-nationalisme
Nationaalsocialisme
Sociaaldemocratie
Sociaalliberalisme
Socialisme
Portaal   Politiek

Progressief liberalisme, links liberalisme, sociaalliberalisme, vrijzinnig links, vrijzinnig liberalisme of radicalisme is de variant binnen het liberalisme die ervan uitgaat dat de overheid een taak kan hebben in de bevordering van de vrijheid van de burgers. Anders dan het klassiek liberalisme staat het progressief liberalisme niet negatief tegenover overheidsoptreden. Met de term sociaalliberalisme wordt wel aangegeven dat in deze variant van het liberalisme sprake is van een synthese van sociaaldemocratisch gedachtegoed met liberalisme. Het progressief liberalisme gaat in tegenstelling tot socialistisch geïnspireerd gedachtegoed uit van het individu. Men is niet eenduidig in het aanduiden van deze stroming, zo worden de termen sociaalliberaal, vrijzinnig-democratisch, radicaal, links-liberaal en liberaal-democratisch door elkaar gebruikt.

Historisch

In de tweede helft van de 19e eeuw, ten tijde van de industrialisatie, beleeft het liberalisme zijn hoogtijdagen. Maar als de liberalen in die periode de macht krijgen, raken zij verdeeld. Eén stroming, de klassieke liberalen, wil zich beperken tot het behouden van het verworvene (vrije markt en de machtspositie van de bourgeoisie). Een ander deel wil verder met hervormen en wil sociale wetgeving introduceren en het kiesrecht voor arbeiders en vrouwen openstellen, met andere woorden, het liberale ideaal uitbreiden tot wie niet tot de bestaande maatschappelijke elite behoorde.

Deze tweede stroming wordt bekend onder de naam radicalisme, ook wel het progressief liberalisme genoemd. Internationaal werd het onder meer vertegenwoordigd door Thomas Hill Green en Hobson.

Deze stroming komt in Nederland tot uiting in de Radicale Bond en haar opvolger, de Vrijzinnig Democratische Bond (VDB). Dankzij de VDB kent Nederland sinds 1919 het vrouwenkiesrecht. Ook legt de partij de grondslag voor het stelsel van sociale zekerheid.

Ook in België ontstond op het einde van de 19de eeuw dit progressieve liberalisme. Van 1887 tot 1900 splitsten de zogenoemde 'progressistes' zich af van de traditionele liberale partij. Hun leider was Paul Janson die onder meer sociale wetgeving uitlokte, nog voor dat de socialisten die taak op zich namen.

Verwantschap met de huidige sociaaldemocratie

Het sociaalliberalisme kent veel verwantschap met de huidige sociaaldemocratie. Net als de sociaaldemocraten, willen de sociaal liberalen een rechtvaardige en sociale staat, en net als de sociaalliberalen willen de sociaaldemocraten een gemengde economie. Hoewel historisch gezien de sociaaldemocratie en het liberalisme elkaars rivalen zijn, zijn deze twee richtingen in de loop der jaren naar elkaar toegegroeid.

Nederland

D66 en GroenLinks zijn de progressief-liberale partijen van Nederland. Maar ook buiten deze partijen zijn progressief-liberalen actief. In oktober 2005 is DeZes opgericht en in augustus 2006 de Liberaal Democratische Partij (LibDem).

De VVD kent zowel een conservatief-liberale vleugel (o.a. vertegenwoordigd door Hans Wiegel en Frits Bolkestein) als een sociaalliberale vleugel (o.a. vertegenwoordigd door Jeanine Hennis-Plasschaert en Jozias van Aartsen).

Vlaanderen

Tot 2009 werd het progressief liberalisme in Vlaanderen onder meer vertegenwoordigd door de Sociaal-Liberale Partij (voorheen Vlaams Progressieven, opgericht als Spirit). Spirit ontstond in 2001 na de splitsing van de Volksunie uit de toekomstgroep, het progressieve deel van de VU. Eind 2009 fuseerde de partij echter met Groen!. Tegenwoordig is het progressief liberalisme nog vertegenwoordigd in het federaal of het Vlaams parlement, al kan men hierbij wel opmerken dat er binnen Open Vld een groot deel ook progressief liberaal is, met vertegenwoordigers als Mathias De Clercq en Jean-Jacques De Gucht.

Op syndicaal vlak beroepen de liberale vakbonden ACLVB en VSOA zich op het sociaalliberalisme. Liberales is dan weer een onafhankelijke progressief-liberale denktank die zich hoofdzakelijk richt op de VLD.

Er bestaat ook de politieke jongerenorganisatie L², die sinds de fusie van SLP met Groen! een eigen, onafhankelijke koers vaart.

Sociaalliberale partijen

Een overzicht van sociaalliberale partijen:

• België (Vlaanderen): Open VLD
• (Wallonië): MR
• Canada: Liberale Partij
• Denemarken: Radikale Venstre
• Frankrijk: Parti Radical de Gauche
• Italië: Partito Repubblicano Italiano
• Japan: Democratische Partij
• Kroatië: Istrische Democratische Assemblee, Kroatische Volkspartij-Liberaal Democraten
• Luxemburg: Democratische Partij
• Nederland: D66, Liberaal Democratische Partij (LibDem), GroenLinks
• Noorwegen: Venstre
• Polen: Democratische Partij
• Portugal: Movimento Liberal Social
• Rusland: Jabloko
• Slovenië: Zares
• Verenigd Koninkrijk: Liberaal Democraten
• Verenigde Staten: (delen van de) Democratische Partij
• Zweden: Liberale Volkspartij
• Zwitserland: Landesring der Unabhängigen (opgeheven)

Opvattingen binnen het sociaalliberalisme

Het progressief liberalisme heeft een aantal kenmerken:

• Bescherming van burgervrijheden
• Een gemengde economie
• Sociale voorzieningen die individuele ontplooiing mogelijk maken
• Toegankelijk onderwijs en gezondheidszorg
• Aandacht voor duurzaamheid en dierenwelzijn
• Liberale opvattingen over ethische kwesties, zoals homohuwelijk, euthanasie, abortus, prostitutie en drugsbeleid
• Constitutionele hervormingen ten bate van democratisering
• (In Europa) Voorstander van Europese integratie
• Versterking van het internationaal recht (multilateralisme) en mensenrechten

Sociaalliberale filosofen

Belangrijke progressief-liberale filosofen zijn onder anderen Thomas Hill Green, John Stuart Mill, Isaiah Berlin, John Rawls, Richard Rorty, Karl Popper en Amartya Sen.

Zie ook

• Liberalisme in Nederland