Extreemrechts

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Extreemrechts, ook wel uiterst rechts, ultrarechts, radicaal(-)rechts of rechts-radicaal, is een verzamelnaam voor politieke overtuigingen die zich aan de uiterste rechterzijde van het politieke spectrum bevinden.

Betekenis[bewerken]

Termen als extreemrechts of rechts-extremisme drukken, net als extreemlinks of links-extremisme, vooral een subjectief waardeoordeel uit. Het onderscheid tussen "gewoon" rechts en extreemrechts wordt in de eerste plaats gemaakt door degene die deze termen gebruikt.

Volgens sommige wetenschappers staat de term extreemrechts los van elke reguliere betekenis van de politieke begrippen links en rechts. Het vaak met extreemrechts geassocieerde fascisme bijvoorbeeld, zou volgens de Oostenrijkse econoom en filosoof Friedrich Hayek gecategoriseerd moeten worden als collectivistische ideologie, samen met nationaalsocialisme, communisme en socialisme (The Road to Serfdom, 1944).

Extreemrechts binnen het politieke spectrum[bewerken]

Sommige politicologen zien het politieke spectrum als een hoefijzervorm, waarbij extreemrechts en extreemlinks elkaar naderen. Raakvlakken bestaan voornamelijk uit de sterke rol die beide stromingen toekennen aan de overheid, de afkeer van kapitalisme en imperialisme.

Kenmerken[bewerken]

Een gangbaar criterium is de gewenste wijze van maatschappelijke verandering. Rechtsextremisten willen koste wat kost maatschappelijke veranderingen bereiken, desnoods door middel van geweld. Zij zijn tevens voorstander van een sterke, leidende overheid. Dit in tegenstelling tot gewoon rechts, dat langs democratische weg naar maatschappelijke veranderingen streeft en waarbij veelal liberalistische opvattingen centraal staan. Met extreemrechts wordt dan ook doorgaans niet zeer rechts in economische zin bedoeld, maar veeleer in sociale zin. Libertariërs bijvoorbeeld streven naar een vrijemarkteconomie zonder enige overheidsbelemmering en hebben daarbij een afkeer van een sterke overheid en een voorkeur voor grote persoonlijke vrijheid, maar worden in de regel niet tot extreemrechts gerekend.

Volgens de Anne Frank Stichting typeren extreemrechtse bewegingen zich vaak door een zeer sterke vorm van nationalisme en/of racisme.[1]
Volgens de politicoloog/filosoof Urs Altermatt[2] heeft het rechts-extremisme een aantal vaste bestanddelen die zich echter, afhankelijk van land, regio en zelfs individuele politicus, wisselend manifesteren.[3] Tegenwoordig reserveren de meeste politicologen de term extreemrechts voor groepen die staat en samenleving totaal anders willen inrichten – elitair, hiërarchisch en autoritair – en daarbij geweld niet schuwen.[4]

De aanduiding "extreemrechts" wordt door degene die ermee wordt bedoeld doorgaans als beledigend ervaren. Er zijn maar weinig organisaties en politici die zichzelf openlijk extreemrechts noemen.

Extreemrechts in Nederland[bewerken]

In een onderzoek naar rechts-extremisme uit 2000 werd vastgesteld dat rechts-extremisme in Nederland altijd een marginaal fenomeen was gebleven. In het onderzoek werd geconcludeerd dat extreemrechtse Nederlandse partijen en bewegingen organisatorisch noch electoraal of ideologisch veel aanhang of invloed hebben weten te krijgen in Nederland [5]

Ook de AIVD concludeerde in een in november 2010 gepubliceerd rapport dat de dreiging van extreemrechts en rechts-extremisme tegen de Nederlandse democratische rechtsorde gering was. Naar schatting van de AIVD zijn er minder dan 300 actieve aanhangers van extreemrechts in Nederland, een ruime halvering ten opzichte van 2007.[6]

Externe links[bewerken]


Bronnen
  1. (nl) van der Valk, Ineke; Willem Wagenaar, Uittreders, Uitgever Anne Frank Stichting / Amsterdam University Press, Amsterdam, 2010, 134 ISBN 978 90 8555 029 7. 747.
  2. Duitstalig Wikipedia-lemma over Urs Altermatt.
  3. (nl) Profiel Extreem Rechts. NRC (8 juni 2000) Geraadpleegd op 2 oktober 2010
  4. A.P.M. Lucardie, "Rechts-extremisme, populisme of democratisch patriottisme?" RUG, DNPP, jaarboek 2007
  5. (en) Dr. Paul Lucardie. Right-Wing Extremism in the Netherlands: Why it is still a marginal phenomenon. Documentation Centre Dutch Political Parties, Rijksuniversiteit Groningen (2000) Geraadpleegd op 15 mei 2010
  6. ‘Extreemrechtse dreiging in Nederland gering’, De Standaard, 8 augustus 2010