Rechts (politiek)

De aanduiding rechts wordt gebruikt om de politieke richting van partijen, personen en organisaties te karakteriseren. De betekenis die eraan wordt gegeven kan van land tot land verschillen, en kan in de loop der tijd veranderen.
De termen links, rechts, centrumlinks, centrumrechts, enzovoort suggereren dat alle politieke partijen vrij eenvoudig gepositioneerd kunnen worden in een spectrum dat varieert van extreem links tot extreem rechts. In de praktijk kan zo'n indeling niet zonder meer op basis van de standpunten gemaakt worden, omdat de betekenissen van "links" en "rechts" altijd afhangen van de context van de betreffende partij of organisatie.
Ook binnen een partij of organisatie onderscheidt men vaak "rechtse" en "linkse" stromingen. De uiteinden daarvan worden met linker- dan wel rechtervleugel aangeduid.

Herkomst van de term

Over het precieze ontstaan van termen links en rechts bestaan verschillende verklaringen, hoewel er overeenstemming is dat het ontstaan voortkomt uit de tijd van de Franse Revolutie waarbij in de Franse Staten-Generaal een ruimtelijke opdeling ontstond waarbij voorstanders van het behoud van de oude machtsverhoudingen zich aan de rechterzijde bevonden en de tegenstanders links.

In Nederland werden tot de Tweede Wereldoorlog alleen de confessionele partijen tot de rechtse partijen gerekend. De traditionele normen werden namelijk vereenzelvigd met de christelijke normen.

Betekenissen van het begrip "rechts"

Zoals boven gesteld is de betekenis van het begrip "rechts" variabel en context afhankelijk. Daarom is geen "absolute" betekenis van het begrip te geven.

Historisch gezien - in de 19de eeuw - duidde rechts op conservatisme, een scherpe reactie tegen de moderne vrijheden en de industriële maatschappij, sterke klemtoon op organisch gegroeide sociale verbanden en machtsposities, respect voor autoriteit en aanvaarding van ongelijkheid. Links daarentegen duidde op een progressieve visie - denk aan de leuze van de Franse Revolutie, vrijheid, gelijkheid en broederschap. Bijvoorbeeld in het België van midden 19de eeuw werd de katholieke "partij" (le parti conservateur) aangeduid als "la droite" (rechts) en de liberale "partij" als "la gauche" (links). In de loop van de 19de eeuw werd ook het liberalisme echter (deels) een behoudende kracht, die vooral de belangen van de burgerij verdedigde. Op het einde van de 19de eeuw werd het progressieve denken een nieuw élan gegeven door het opkomende socialisme. Hoe meer het liberalisme ervaren werd als een behoudende kracht, des te meer werd "links" voorbehouden voor het socialisme.

Met andere woorden, rechts staat op de eerste plaats voor conservatieve waarden, bijvoorbeeld ook op ethisch of religieus vlak. In tweede instantie kan ook klassiek liberalisme eventueel als rechts beschouwd worden, in die zin dat het meer aandacht schenkt aan niet-interventie door de overheid en spontane sociale verhoudingen, dan aan de traditioneel liberale aandacht voor universele emancipatie.

Misschien kan die ontwikkeling mee verklaren dat er verschillende visies ontwikkeld zijn op wat rechts is.

• Hans Besseling op het weblog "Het Vrije Volk" definieert rechts als volgt: "Rechts staat voor: individuele vrijheid en organisatie van charitatieve en andere maatschappelijke activiteiten door particulieren zonder overheidssubsidie, bescherming van bezit en inkomen, marktwerking als stimulans van economische groei, beperking van de staatsinvloed tot het scheppen van de noodzakelijke voorwaarden voor een veilig bestaan van de burgers."

Besseling's definitie slaat dus vooral op de rol die de overheid speelt in de economie, waarbij hij een beperkte invloed van de staat associeert met "rechts".

• Publicist Max Pam definieert rechts (en links) als volgt: "Zelf hecht ik trouwens aan de klassieke tegenstelling tussen links en rechts, volgens welke opvatting de confessionele partijen in het parlement ter rechter en de niet-confessionele partijen ter linker zijde zijn geplaatst. Houden wij aan die tegenstelling vast dan is de CDA een rechtse en de VVD een linkse partij. De Christen-Unie is dan uiterst rechts en de SP uiterst links. Dat eerste klopt wel, maar gek genoeg vind ik de SP ook een rechtse partij, vooral als in denk aan Harry van Bommel die op het hoogtepunt van Saddam Hoesseins terreur in zijn eeuwige C&A-pak helemaal naar Bagdad reisde."

Pam's definitie heeft dus vooral te maken met het al dan niet innemen van een confessioneel standpunt.

Liberaal in het schema links/rechts

Het liberalisme wordt soms als "rechts" en soms als "links" beschouwd.

Het kan beschouwd worden als links in de zin van zijn historische roeping van - in theorie - het emanciperen van alle individuen en het bieden van gelijke kansen aan allen. Het zou rechts genoemd kunnen worden wanneer het - in de praktijk - afkeer van overheidsinterventie verkiest boven implementatie van individuele emancipatie en zo opnieuw terugkeert naar een vorm van recht van de sterkste, een bestendiging van de natuurlijke ongelijkheid van de mensen, zo essentieel voor het conservatisme.

Een wezenskenmerk van het huidige liberalisme is: het beperken van de inmenging van de overheid. Dit principe verzet zich tegen een linkse economische politiek van grote overheidssteun voor economisch zwakkeren, maar ook tegen de rechtse politiek van het handhaven van een traditionele moraal. Dit verklaart hoe het mogelijk is dat de Nederlandse liberale partij VVD gewoonlijk als rechts wordt beschouwd, terwijl in de Verenigde Staten het woord liberal ongeveer hetzelfde betekent als links in het Nederlands.

Partijen die als "rechts" worden beschouwd

In Nederland bevinden de rechtse politieke partijen tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in 2010, volgens André Krouwel, aan de rechterkant van deze figuur. Merk op dat Krouwel met "links" en "rechts" vooral doelt op sociaal-economische aspecten.

In Nederland

De volgende Nederlandse partijen worden in het algemeen tot rechts gerekend:

• Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD)
• Democratisch Politiek Keerpunt (voorheen TON/OBP)
• Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP)

D66 heeft zowel linkse als rechtse standpunten en wordt doorgaans tot het centrum gerekend. Het CDA werd voorheen ingedeeld bij het centrum, maar wordt tegenwoordig als centrumrechts beschouwd. De PVV zegt rechts te zijn, maar heeft ook een aantal zeer linkse standpunten, bijvoorbeeld als het over de AOW-leeftijd gaat.

In België

• Vlaams Belang (VB)
• Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA)
• Fédéralistes Démocrates Francophones (FDF)
• Vlaams Liberaal Onafhankelijk Tolerant Transparant (VLOTT)
• Parti Populaire (PP)
• Libertair, Direct, Democratisch (LDD)
• Open Vlaamse Liberalen en Democraten (Open Vld)
• Mouvement Réformateur (MR)
• Christen-Democratisch en Vlaams (CD&V)
• Centre Démocrate Humaniste (CDH)

Overige landen

• Verenigde Staten: de Republikeinse Partij wordt vaak als "rechts" beschouwd.

Extreem rechts

De term ‘extreem rechts’ wordt meestal gebruikt voor groeperingen die bereid zijn geweld te gebruiken om hun politieke idealen te bereiken. De partij Nieuw Rechts wordt vaak als 'extreem rechts' gezien.

• Nieuw Rechts, noemt zichzelf sociaal-rechts, wordt vaak als extreem rechts beschouwd
• Nationale Alliantie, een nationalistische partij
• Nederlandse Volks-Unie

Externe links

• Voor de Nederlandse politiek: Parlement & politiek

Beluister

(info)