Islamisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Politieke ideologieën
Dit artikel is een deel van

de reeks over politiek

Ideologie

Anarchisme
Christendemocratie
Communisme
Communitarisme
Conservatief-liberalisme
Conservatisme
Ecologisme
Fascisme
Franquisme
Feminisme
Islamisme
Klassiek liberalisme
Liberalisme
Libertarisme
Linksnationalisme
Nationalisme
Pan-nationalisme
Progressief liberalisme
Nationaalsocialisme
Neoliberalisme
Sociaaldemocratie
Socialisme

Portaal  Portaalicoon  Politiek

Islamisme of politieke islam is een verzameling van politieke ideologieën binnen de islam gebaseerd op een conservatieve, letterlijke (of 'literalistische') interpretatie van de Koran en de Hadith. De ideologie komt voort uit het islamitisch principe van tawhid, eenheid, en is daarmee tegen de scheiding van godsdienst en staat.

Inleiding[bewerken]

Islamisme was tot voor kort een synoniem voor mohammedanisme[1] of leer van de islam[2] maar werd geleidelijk aan een synoniem voor politieke islam[bron?].

Islamisten willen de staatshuishouding door middel van shariawetgeving, strikt in overeenstemming met de Koran brengen. Velen van hen willen opnieuw een kalifaat invoeren, met een kalief als leider die zowel geestelijke als seculiere macht heeft. Zij zien in dit politieke ideaal de oplossing voor alle wereldlijke, economische en sociale problemen en uiten vaak het credo: "Islam is de oplossing!". Islamisten vinden dat ook alle landen tot de islam bekeerd moeten worden. Zij staan een rigoureuze, hernieuwde toepassing van de Koran en de religieuze wetten voor.

Nochtans betwisten veel moslims de 'theologische juistheid' van de islamitische idealen. Die niet-geestelijken zouden de islamitische wetten toepassen zonder grondige kennis daarvan en zonder de islamitische leermeesters te consulteren. Zij erkennen de tafsir die in de loop der eeuwen door islamitische juristen werden gemaakt, niet.[3]

Islamistische bewegingen verrichten ook vaak sociaal en maatschappelijk werk, iets wat ook voortkomt uit het principe van tawhid en winnen daarmee steun onder de bevolking. Hoewel slechts een kleine minderheid van islamisten overgaat tot geweld tegen andersdenkenden, wordt het vaak verzwegen of goedgepraat.

Ideologie[bewerken]

Islamisme is een politieke ideologie die voortvloeit uit een strikte interpretatie van de islam. Islamisten schrijven alle moslims een strikt respect voor de Koran en de sharia voor, met inbegrip van de daarin opgenomen regels voor familiaal recht, en de straffen, én met voorrang van deze regels op de burgerlijke wetten (die in democratische landen stelselmatig op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) gebaseerd zijn). De houding tegenover deze is daarom een van de factoren om islamisten van andere moslims te onderscheiden.

Het islamisme geniet een sterk groeiende bijval, mede door het politieke failliet van corrupte Arabische regimes, zowel de seculiere (bijvoorbeeld Syrië, Egypte, Algerije) als de zich theocratisch voordoende (bijvoorbeeld Saoedi-Arabië, Iran) en door de puriteinse en idealistische aard van zijn ideologie, in de Arabische wereld. Het krijgt ook onder West-Europese moslims een groeiende aandacht. Deze bijval wordt ook versterkt door de wijdverbreide wanhoop in Arabische en islamitische kringen ten aanzien van het schijnbaar onoplosbare Palestijns-Israëlische conflict en de daaruit voortvloeiende haat tegen Israël.

Islamisme versus andere idealen[bewerken]

Islamisme versus universele mensenrechten[bewerken]

Vanuit de islamistische ideologie worden onder andere de universele mensenrechten zoals neergeschreven in de UVRM afgewezen. Vooral de door de mensenrechten verdragen geregelde onderlinge gelijkheid van iedere mens en de vrijheid van iedere mens om van religieuze en politieke overtuiging te veranderen is voor hen niet bespreekbaar. Voor veel islamisten is het verlaten van de islam (ridda), apostasie, totaal onaanvaardbaar. Het is voor hen een zware misdaad, waarop volgens hen de doodstraf hoort te staan conform de sharia.

Islamisme versus westerse, seculiere idealen[bewerken]

In westerse landen hebben juristen de relatie tussen sharia, islamitisch familierecht en het burgerlijk recht in Europa onderzocht. Zowel de Britse jurist Sebastian Poulter als het Europees Hof voor de Rechten van de Mens [1] besloten dat de Koran en de sharia, in een letterlijke interpretatie, onverzoenbaar zijn met de seculiere, democratische rechtsorde)[4]. Voor veel belijdende moslims is het evident dat de Koran en sharia gevolgd dienen te worden. Maar men dient zich ervan bewust te zijn dat er vele interpretaties zijn van de Koran en sharia en deze zeer uiteenlopend zijn en sterk kunnen verschillen van moslim tot moslim.

Het islamisme wenst geen integratie. De islamisten wensen een confrontatie tussen orthodoxe moslimwaarden en westerse waarden zoals de vrijheid van meningsuiting, tussen de identiteit van rechtgelovige moslim en die van burger in een vrije en seculiere maatschappij. Deze confrontatie moet de beleving van de moslims versterken dat ze deel uitmaken van de oemma, de wereldwijde gemeenschap van rechtgelovige moslims[5].

Kritiek op het islamisme[bewerken]

Islamisme wordt door velen, zowel moslims als niet-moslims, gezien als een gevaarlijke, veroveringsgezinde[6] en gewelddadige ideologie[7]. Sommige critici gaan zelfs zover om het islamofascisme te noemen. Het islamisme wint zijn aanhangers door te wijzen op hun religieuze identiteit zoals het nazisme zijn aanhangers wees op hun raciale identiteit en het communisme zijn aanhang wees op hun sociale identiteit, daarom wordt er door islamisten enorm veel belang gehecht aan het verschil tussen echte moslims en ongelovigen, tussen rein en onrein, tussen halal en haram. Het islamisme vertoont alle kenmerken van een totalitaire ideologie[8].

Feit is dat er islamisten zijn die geweld tegen andersdenkenden en mensen van andere religies of levensbeschouwingen goedkeuren. Meer extreme islamisten gaan zelfs zover ook alle niet voldoende strenge moslims te veroordelen. Zo predikte Said Qutb dat alle islamitische staatsleiders die de sharia niet invoeren, vermoord mogen worden.

Terminologie[bewerken]

De termen islam, islamisme, islamitisch fundamentalisme, islamitisch extremisme, militante islam, politieke islam, wahabisme, takfirieen, salafisme en zelfs islamofascisme worden in hoge mate door elkaar gebruikt. Dit leidt regelmatig tot storende en hinderlijke generalisaties en misverstanden. Naar de betekenis liggen 'islamisme', 'islamitisch fundamentalisme', 'militante islam', en in iets mindere mate 'wahabisme' en 'salafisme', redelijk dicht bij elkaar. De laatste twee zijn evenwel eerder religieuze, theologische termen.

Met name de verwarring tussen 'islamiet' en 'islamist' is kwalijk, want dat laatste is stigmatiserend voor een niet-fundamentalistische moslim. Er zijn moslims die vanwege dit stereotyperende karakter van het woord "islamisme" en "islamist" pertinent tegen het gebruik ervan zijn. Een "islamist" betekent immers in gangbare taaluitleg "aanhanger van de islam" of "moslim". "Islamisme" en "islamist" zijn derhalve uiterst politiek beladen woorden.

Bekende islamisten[bewerken]

Enkele bekende islamisten zijn:

  1. Hassan Nasrallah
  2. Hassan al-Banna
  3. Imam Khomeini
  4. Said Abul Ala Maududi
  5. Said Qutb
  6. Yusuf al-Qaradawi, ook 'Yoes(s)oef Al-Qaradawi' of Al-Qardawi' geschreven

De Zwitserse filosoof Tariq Ramadan, die zichzelf nochtans nadrukkelijk als een gematigde, moderne moslim beschouwt, wordt door sommigen als een islamist beschouwd.

Nederland[bewerken]

Ook in Nederland (en andere Europese landen) zijn islamisten actief. Bekende personen zijn Mohammed Bouyeri en Samir Azzouz (en leden van de Hofstadgroep), die beiden in 2004 werden gearresteerd op verdenking van de moord op Theo van Gogh respectievelijk het voorbereiden van terroristische aanslagen.

Zowel Bouyeri als Azzouz wijzen de huidige Nederlandse rechtsstaat af en zouden daarvoor in de plaats een theocratie willen vestigen en daarmee samenhangend de sharia willen invoeren. Bouyeri ging in ieder geval zo ver dat hij tijdens verhoren niet wilde spreken met agenten of psychiaters omdat hij hen niet als 'wettelijk' erkende.

Dilemma[bewerken]

Veel westerse landen, de VS voorop, willen dat Arabische landen democratischer worden. Ook in die landen, zoals Egypte, wil de bevolking vrijere verkiezingen. Er wordt wel eens gezegd dat Israël de eerste echte democratie in het Midden-Oosten was, maar dat was echter Iran, totdat Mossadeq in 1953 door de CIA ten val gebracht werd.

Het probleem met het intrekken van steun voor een beroerd regime, of zelfs een 'regime change' met militaire middelen is, dat de grootste oppositiepartijen vaak islamistisch zijn en mogelijk na de verkiezingen een antiwesterse of zelfs antidemocratische koers gaan varen. De ervaring in Irak sinds 2003 toont aan dat, als er eindelijk eens ingegrepen wordt en ook al komt er geen islamistisch regime aan de macht, dan nog het middel erger blijkt dan de kwaal.

In Algerije won het FIS, de islamistische partij, de eerste ronde van de verkiezingen van 1992. De overwinning van het FIS werd echter niet erkend door het zittende min of meer seculiere FLN-regime, dat hierin gesteund werd door de meeste westerse landen. Hierbij speelde mee dat voorlieden van het FIS hadden laten weten dat de eerste vrije verkiezing die door het FIS gewonnen zou worden, meteen de laatste zou zijn. Het FIS was woedend en ging over tot een opstand, die uitliep op een acht jaar durende uiterst bloedige burgeroorlog, waarbij aan beide kanten gruweldaden werden begaan. Het FLN-regime bleef aan de macht. Af en toe zijn er nog steeds (anno 2007) berichten over moordpartijen.

Ook in Oezbekistan nemen de meeste westerse landen liever een corrupt autocratisch regime voor lief, omdat een krachtige interventie, laat staan een 'regime change', spanningen met de Russische Federatie zou oproepen en omdat het alternatief een islamistische partij zou zijn. Bovendien heeft de islamitische revolutie in Iran volgens hen aangetoond, dat zo'n ontwikkeling allerminst een garantie is voor verbetering in de kwaliteit van het bestuur en handhaving van de mensenrechten.

Een ander dilemma is de Palestijnse Hamas-beweging, die democratisch gekozen werd. Deze regering wordt echter door het Westen geboycot, met als argument dat Hamas de vernietiging van Israël als hoofdpunt van haar buitenlandse politiek heeft.[bron?]

Andersom is geldt hetzelfde: de Taliban, islamisten die niet democratisch gekozen zijn, maar de macht gegrepen hebben, zijn tot 2001 behandeld als normale gesprekspartners van de Verenigde Staten. Meerdere malen zijn er in de VS gesprekken geweest over de aanleg van de langste gaspijp ter wereld.

Islamistische organisaties en politieke partijen[bewerken]

  1. Al Qaida
  2. Moslimbroederschap uit Egypte en actief in veel andere landen
  3. Milli Görüs uit Turkije en actief in Europese andere landen
  4. Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling, bekend als 'AKP', de regerende Turkse partij
  5. FIS, uit Algerije
  6. Hezbollah uit Libanon
  7. Hamas uit de Palestijnse Gebieden
  8. Akramiya uit Oezbekistan (belangrijkste oppositiepartij)

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Van Dale, 7e druk, 1970
  2. Verschuerens Modern Woordenboek, 4e druk, 1974
  3. De Arabische cultuur leren kennen en begrijpen, Margaret K. (Omar) Nydell, Uitgeverij Delta, 2001, ISBN 90-243-8253-X
  4. CASE OF REFAH PARTİSİ (THE WELFARE PARTY) AND OTHERS v. TURKEY,Grand Chamber of the ECHR, JUDGMENT STRASBOURG, 13 February 2003, nrs. 41340/98, 41342/98, 41343/98, 41344/98
  5. Islamisten en Naïvisten, Karen Jespersen en Ralf Pittelkow, pag. 41, Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2007, ISBN 978-90-468-0224-3
  6. "One Day the Black Flag of Islam Will Be Flying Over Downing Street" Anjem Choudray 2003
  7. MEMRI,Special Report - No. 25 January 27, 2004 No. 25 Contemporary Islamist Ideology Authorizing Genocidal Murder
  8. Islamisten en Naïvisten, Karen Jespersen en Ralf Pittelkow, pag. 27 (par. "Totalitaire tirannie"), Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2007, ISBN 978-90-468-0224-3