Ideologie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Politieke ideologieën
Dit artikel is een deel van

de reeks over politiek

Ideologie

Anarchisme
Christendemocratie
Communisme
Communitarisme
Conservatief-liberalisme
Conservatisme
Ecologisme
Fascisme
Franquisme
Feminisme
Islamisme
Klassiek liberalisme
Liberalisme
Libertarisme
Linksnationalisme
Nationalisme
Pan-nationalisme
Progressief liberalisme
Nationaalsocialisme
Neoliberalisme
Sociaaldemocratie
Socialisme

Portaal  Portaalicoon  Politiek

Beluister

(info)

Onder ideologie verstaan we het geheel van ideeën over de mens, menselijke relaties en de inrichting van de samenleving. Het begrip werd gelanceerd door de Franse verlichtingsfilosoof Antoine Destutt de Tracy, die er de wetenschap der ideeën mee bedoelde.

Definitie[bewerken]

Een ideologie heeft drie indelingen, een descriptieve of analytische (1), prescriptieve of normatieve(2) en een operationele(3).

  • (1): Het begrip beschrijft hoe het huidige wereldbeeld eruitziet (Vlaams-nationalisme: Vlamingen worden onderdrukt door de staat België; socialisme: proletariaat uitgebuit door bourgeoisie, ecologisme: de mens is vervreemd van de natuur.)
  • (2): Er wordt een utopie beschreven van hoe de wereld er moet uitzien, hieruit komen de waarden en normen. (socialisme: klasseloze maatschappij, collectivering en solidariteit; liberalisme: vrijheid, fundamentele, universele burgerrechten, economie geleid door marktprincipes; ecologisme: duurzame maatschappij gegrondvest in de natuurlijke omgeving; conservatisme: terugkeer naar hiërarchische, natuurlijke orde met religie als belichaming kernwaarden)
  • (3): Ideologie als omschrijving hoe men van (1) naar (2) dient te gaan. (socialisme: via de revolutie van het proletariaat; sociaaldemocratie: via geleidelijke hervormingen via het parlement; liberalisme: via democratische hervorming en een stapsgewijs terugtrekken van de staat uit de economie)

Ideologieën kunnen algemeen van aard zijn, maar zich ook specifiek toespitsen op een bepaald aspect van de samenleving, zoals de politiek (bijvoorbeeld imperialisme of globalisme) of het economisch stelsel (bijvoorbeeld het kapitalisme).

Daarnaast wordt het begrip ook gebruikt in een vorm zonder meervoud, waarin het verwijst naar het stelsel van heersende opvattingen in bepaalde maatschappij. Hierin zou dan minder ruimte voor pluriformiteit zijn. Het is op deze wijze dat Karl Marx het begrip halverwege de negentiende eeuw ging gebruiken, teneinde aan te geven dat ideeën gegrondvest zijn in de sociaaleconomische omstandigheden van degene die ze bedenkt en hierdoor een legitimerende werking hebben. In deze betekenis is het verwant aan begrippen als cultuur en discours. Andere auteurs die binnen de traditie van het marxisme over ideologie hebben nagedacht zijn Antonio Gramsci (hij spreekt over 'hegemonie') en Louis Althusser.

Randbegrippen[bewerken]

=[bewerken]

Spiegelbegrippen[bewerken]

Men stelt mensen die sterk een ideologie aanhangen en daar erg principieel/beginselvast in zijn (zie: fundamentalisme) vaak tegenover pragmatische mensen. Desondanks zou men het pragmatisme ook als een, weliswaar beperkte, ideologie kunnen beschouwen. Er ontstaat dus een lineair continuüm: Beginselvast ←--------------→ Pragmatisch.

Zie ook[bewerken]