Grammatica
De spraakkunst, spraakleer of grammatica is binnen de theoretische taalkunde de benaming voor de studie, beschrijving en verklaring voor alles wat met de systematiek van een natuurlijke taal of kunsttaal te maken heeft. Dus de structuur van de woorden en de zinnen van een taal wordt gedefinieerd aan de hand van regels. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de descriptieve grammatica, de prescriptieve grammatica en de schoolgrammatica. Die laatste wordt gebruikt om mensen de taal als tweede taal aan te leren.
Daarnaast is een grammatica een beschrijving van de systematiek van een specifieke taal. Dit kan een volledig formeel-wiskundige beschrijving zijn, een in de taal zelf (zie ook autologie) of andere taal opgeschreven beschrijving, of een combinatie hiervan. Ook een (studie)werk waarin de grammatica van een taal wordt beschreven wordt zelf een grammatica genoemd.
Inhoud |
De grammatica van natuurlijke talen [bewerken]
Grammatica omvat een aantal deelgebieden.
- Fonetiek en fonologie. Fonetiek houdt zich bezig met de bestudering van de fysiologische, fysische en perceptieve aspecten van spraak. Ook de fonologie vaak als een onderdeel van de grammatica beschouwd. In feite vormt deze laatste discipline een grensgebied tussen enerzijds de syntaxis en anderzijds de fonetiek.
- Morfologie is in het algemeen de leer van de woordstructuur en de woordvorming. De morfologie houdt zich bezig met morfemen, de kleinste betekenisdragende eenheden in een woord.
- Syntaxis is het meest uitgebreide deelgebied, waar traditioneel twee vormen van zinsontleding naast elkaar worden gebruikt:
- taalkundige ontleding ofwel woordontleding,
- redekundige ontleding ofwel zinsontleding.
- Semantiek of betekenisleer is een wetenschap die zich bezighoudt met de betekenis van symbolen, waarbij het in het bijzonder de bouwstenen van natuurlijke talen die voor de communicatie dienen
- Stilistiek is de bestudering van stijl gebruikt in geschreven of gesproken taal en het effect dat de schrijver of spreker wil hebben op de lezer of toehoorder.
Taalkundige benoeming [bewerken]
Woorden kunnen aan de hand van hun functie en combineerbaarheid worden gegroepeerd in woordsoorten. Het op deze wijze benoemen van woorden noemt men taalkundig benoemen, soms ook (minder duidelijk) 'taalkundig ontleden', of 'woordbenoemen':
- zelfstandige naamwoorden of substantieven
- bijvoeglijke naamwoorden of adjectieven
- bijwoorden of adverbia
- voornaamwoorden
- werkwoorden
- voegwoorden
- lidwoorden
- voor- en achterzetsels
- telwoorden
- tussenwerpsels
Redekundige ontleding [bewerken]
Los daarvan kunnen zinsdelen worden benoemd naar hun functie binnen de zin. Dit noemt men redekundig ontleden of 'zinsontleden':
- onderwerp
- gezegde (naamwoordelijk of werkwoordelijk)
- persoonsvorm
- lijdend voorwerp
- meewerkend voorwerp
- belanghebbend voorwerp
- bezittend voorwerp
- voorzetselvoorwerp
- handelend voorwerp
- ondervindend voorwerp
- bepaling van gesteldheid
- bijwoordelijke bepaling
- bijvoeglijke bepaling
Soorten zinnen [bewerken]
Niet alleen woorden, maar ook deelzinnen kunnen een functie binnen de (complete) zin vervullen; zie deelzinnen (hoofd- en bijzinnen).
Metatalen [bewerken]
Behalve bij de studie van "gewone" talen worden de begrippen grammatica, syntaxis en semantiek ook gebruikt voor formele en computertalen. Om de grammatica van een taal (zowel natuurlijke als computertalen) formeel te beschrijven zijn metatalen ontwikkeld. Een voorbeeld hiervan is de Backus-Naur-vorm (BNF). In de taalkunde is ook hier het werk van Chomsky baanbrekend geweest.
Zie ook [bewerken]
- Categoriale grammatica
- Cognitieve grammatica
- Constructiegrammatica
- Context-vrije grammatica
- Dependentiegrammatica
- Emergente grammatica
- Esperantogrammatica
- Fraseologie
- Functionalistische taalkunde
- Generatieve grammatica
- Nederlandse grammatica
- Semantiek
- Systemisch-Functionele Grammatica
- Zinsbouw
Externe links [bewerken]
| Schrijven | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
