Taalkunde

Taalkunde, taalwetenschap, linguïstiek is de wetenschappelijke studie van de natuurlijke talen. Het doel van de taalkunde is om talen te beschrijven zoals ze zijn; dat wil zeggen, zoals mensen ze in werkelijkheid gebruiken. Ingeval het onderzoek niet een specifieke taal betreft maar natuurlijke talen in het algemeen, spreken we van universele taalwetenschap.

Algemeen

Taalkunde is de wetenschappelijke studie van de natuurlijke talen, de door mensen tegen elkaar gesproken talen die op natuurlijke wijze als moedertaal verworven worden. De natuurlijke talen onderscheiden zich van kunsttalen en metataal.

In de taalkunde bestaat twee tradities:

• de traditie om taal zoveel mogelijk als een autonoom, intern samenhangend systeem te bestuderen, juist zo veel mogelijk onafhankelijk van kwesties die in die andere wetenschappen worden bestudeerd. Deze tak van de taalkunde wordt ook wel formele of algemene taalkunde genoemd.
• de traditie om taal juist zoveel mogelijk als geïntegreerd, sociaal systeem te bestuderen, als product en tegelijk producent van sociale verhoudingen. Deze tak van de taalkunde wordt ook wel toegepaste taalkunde genoemd.

De meeste taalkunde is ontwikkeld voor de beschrijving van gesproken talen, waarbij de taal wordt beschouwd zoals die wordt gesproken en geschreven, maar soms expliciet naar spreektaal of naar schrijftaal wordt gekeken. Ook gebarentaal wordt bestudeerd, maar uiteraard is niet alle bestaande taalkunde op gebarentaal van toepassing. Formele taalkunde heeft inhoudelijk ook raakvlakken met de constructie, bestudering en toepassing van formele talen, bijvoorbeeld talen die in de wiskunde worden gebruikt, en computertalen.

Omdat taalgebruik en taalontwikkeling menselijke activiteiten zijn, heeft de studie van taal raakvlakken met humane wetenschappen zoals cognitiewetenschappen, psychologie, antropologie en sociologie

Taaluitingen

Als taaluitingen beschouwt de meeste taalkunde dus gesproken uitingen, opgebouwd uit klanken, morfemen, woorden, zinnen en teksten of discoursen. De klanken worden bestudeerd door de fonetiek en de fonologie, de opbouw van woorden door de morfologie, en de groepering van woorden in zinnen door de syntaxis.

De betekenis van taaluitingen wordt bestudeerd door de semantiek, wat de spreker met de taaluitingen probeert te bewerkstelligen, het doel dat ermee nagestreefd wordt, wordt bestudeerd door de pragmatiek. Ook de gebaren van gebarentaalsprekers worden als taaluitingen opgevat.

Vakgebieden

Taalkundige disciplines zijn onder andere:

• Algemene taalkunde
  • Theoretische en/of Structuralistische Taalkunde (vooral Grammatica):
    • Fonologie, de leer van de fonemen (betekenisonderscheidende klanken) van een taal (niet te verwarren met Fonetiek)
    • Morfologie, studie van woordvormen
    • Syntaxis, de studie van zinsbouw
  • Semantiek, de studie van de betekenis van woorden, zinnen en teksten
  • Pragmatiek, de studie van taalgebruik
  • Lexicologie, de "woordleer", alles wat met woorden te maken heeft en lexicografie, de toepassing van lexicologische regels van een taal, zoals spelling en het maken van woordenboeken
  • Computationele taalkunde
  • Fraseologie, de zinsleer van een taal
  • Stilistiek, hoewel dit geen echt onderdeel is van de formele taalkunde is het wel een onderwerp van de grammatica
  • Computationele taalkunde
• Toegepaste Taalkunde (ook wel Interdisciplinaire, Antropologische of Fenomenologische Taalkunde genoemd):
  • Cognitieve linguïstiek
  • Corpuslinguïstiek,
  • Conversatieanalyse
  • Discoursanalyse
  • Etnolinguïstiek
  • Forensische linguïstiek
  • Klinische linguïstiek
  • Linguïstiek van vertalen en tolken
  • Literatuurwetenschap
  • Logopedie
  • Linguïstische antropologie
  • Mathematische taalkunde en/ of Taalstatistiek
  • Medialinguïstiek
  • Narratologie
  • Neurolinguïstiek, het verband tussen taal en hersenen
  • Psycholinguïstiek, met inbegrip van taalverwerving
  • Rechtslinguïstiek
  • Sociolinguïstiek
  • Taalbeheersing
  • Tekstlinguïstiek
  • Taaldidactiek
  • Taalpathologie of Afasiologie
  • Veldlinguïstiek
• Historische en Vergelijkende Taalkunde:
  • Diachrone taalkunde bestudeert de historische ontwikkeling van een taal en reconstrueert niet-overgeleverde oertalen
  • Synchrone taalkunde bestudeert een taal in een bepaalde periode
  • Vergelijkende taalkunde bestudeert de (mate van) verwantschap tussen verschillende talen, gebruikmakend van de reconstructiemethodes uit de historische taalkunde, bv. Indogermanistiek, Bantoeïstiek
  • Contrastieve taalkunde bestudeert de verschillen tussen minstens twee talen
• Fonetiek, algemene klankleer (articulatorisch, akoestisch, perceptief alsook linguïstisch)

Zie ook

• Etymologie, de herkomst van woorden
• Onomastiek of Naamkunde
• Dialectologie
• Taal
• Talen van de wereld
• Lijst van talen van de wereld
• Taaluniversalia
• Taalfilosofie

WikiWoordenboek

Wikiquote

Wikiquote heeft een collectie citaten gerelateerd aan Taalkunde.