Gotisch (taal)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gotisch (*gutiska razda)
Gesproken in Grote delen van Europa
Sprekers geen
Uitgestorven in 8e eeuw, Krim-Gotisch 16e(?) eeuw
Taalfamilie

Indo-Europese talen

Dialecten

Krim-Gotisch

Alfabet Gotisch alfabet
Taalcodes
ISO 639-2 got
ISO 639-3 got
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Gotisch is een uitgestorven Oost-Germaanse taal, de enige taal uit deze tak waarover redelijk veel bekend is. De vierde-eeuwse Gotische Bijbelvertaling van bisschop Wulfila is het eerste overgeleverde literaire werk in een Germaanse taal en daarom van groot belang voor de taalwetenschap. Met onder andere vier of vijf naamvallen, een dualis en een synthetische lijdende vorm vertoont het Gotisch veel archaïsche kenmerken.

Het Gotisch werd gesproken door het volk der Goten en verspreidde zich na de derde eeuw vanuit het gebied ten noorden van de Zwarte Zee naar het huidige Italië, Frankrijk en Spanje, maar stierf na de val van de Gotenrijken in de achtste eeuw in West-Europa uit. Op de Krim bleef een variant van het Gotisch, het Krim-Gotisch, in ieder geval tot in de zestiende eeuw bestaan.

Bronnen[bewerken]

Verreweg de belangrijkste bron voor het Gotisch is Wulfila's Bijbelvertaling. Hiervan is het grootste gedeelte verloren gegaan. Bewaard gebleven zijn meer dan de helft van de evangeliën, in de Codex Argenteus, de brieven van Paulus en een deel van Nehemia. Het enige andere belangrijke Gotische document is de Skeireins, een commentaar op Johannes.

Alfabet[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Gotisch alfabet voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Wulfila ontwierp voor zijn bijbel zelf een op het Griekse alfabet gebaseerd schrift. Voorheen schreven de Goten in runen. Men mag aannemen dat het alfabet grotendeels fonematisch is, met waarschijnlijk de volgende op de uitspraak van het Grieks gebaseerde uitzonderingen: <ei> = [iː]?, <au> = [ɔ]?, <ai> = [ɛ]? en <gg> = [ŋ]?. In de wetenschap wordt vrijwel uitsluitend met de transliteratie naar het Latijnse alfabet gewerkt.

Letter Gothic a.png Gothic b.png Gothic g.png Gothic d.png Gothic e.png Gothic q.png Gothic z.png Gothic h.png Gothic th.png Gothic i.png Gothic k.png Gothic l.png Gothic m.png Gothic n.png
Transliteratie a b g d e q z h þ i k l m n
Getalswaarde 1 2 3 4 5 6 7 8 10 20 30 40 50
Uitspraak [a, aː]? [b]? [g]? [d, ð]? [e, eː]? [kʷ]? [z]? [h]? [θ]? [i, iː]? [k]? [l]? [m]? [n]?

Letter Gothic j.png Gothic u.png Gothic p.png Gothic 90.png Gothic r.png Gothic s.png Gothic t.png Gothic w.png Gothic f.png Gothic x.png Gothic hw.png Gothic o.png Gothic 900.png
Transliteratie j u p r s t w f x ƕ o
Getalswaarde 60 70 80 90 100 200 300 400 500 600 700 800 900
Uitspraak [j]? [u, uː]? [p]? [r]? [s]? [t]? [w, y]? [f]? [kʰ]? [ʍ]? [o, oː]?
Een pagina uit de Codex Argenteus

Klanken[bewerken]

Klinkers[bewerken]

Monoftongen
Phon gotique2.png
Diftongen
Phon gotique3.png

Medeklinkers[bewerken]

  Labialen Dentalen Alveolaren Palatalen Velaren Labiovelaren Laryngalen
Plosieven [p]? [b]?   [t]? [d]?   [ɟː]? [k]? [g]? [kʷ]? [gʷ]?  
Fricatieven [ɸ, f]? [β]? [θ]? [ð]? [s]? [z]?   [x]? [ɣ]? [ʍ]?   [h]?
Approximanten         [j]?     [w]?  
Nasalen   [m]?     [n]?     [ŋ]?    
Lateralen       [l]?        
Trillen       [r]?        

Morfologie[bewerken]

Het Gotisch vertoont een relatief complexe morfologie met veel archaïsche Indo-Europese kenmerken die in de huidige Germaanse talen zijn verdwenen.

Verbuiging[bewerken]

Naamwoorden worden in het Gotisch verbogen naar naamval, getal en geslacht.

Het Gotisch kent vier of vijf naamvallen: nominatief, genitief, datief, accusatief en vocatief, waarbij de laatste in vorm altijd gelijk is aan de nominatief of accusatief. Bovendien zijn er resten van een instrumentalis.

Er zijn drie getallen, enkelvoud, meervoud en tweevoud (dualis). De dualis komt echter alleen in het persoonlijk voornaamwoord (en in het werkwoord) van de eerste en tweede persoon tot uitdrukking.

Vervoeging[bewerken]

Het Gotische werkwoord wordt vervoegd naar:

Een bijzonderheid is dat het Gotisch nog een synthetisch, dus niet omschreven, passief kent.

Specimen[bewerken]

Het bekendste Gotische fragment is het Onzevader (Matt. 6:9-13):

Wulfila Letterlijk NBG
Atta unsar þu in himinam,
weihnai namo þein.
qimai þiudinassus þeins.
wairþai wilja þeins,
swe in himina jah ana airþai.
hlaif unsarana þana sinteinan
gif uns himma daga.
jah aflet uns þatei skulans sijaima,
swaswe jah weis afletam
þaim skulam unsaraim.
jah ni briggais uns
in fraistubnjai,
ak lausei uns af þamma ubilin.
Vader onze u in hemelen,
geheiligd worde naam uw.
kome koninkrijk uw.
worde wil uw,
zoals in hemel ook op aarde.
brood ons het dagelijkse
geef ons deze dag.
en vergeef ons dat schuldenaren wij zijn,
zoals ook wij vergeven
de schuldenaren onze.
en niet moge u brengen ons
in verzoeking,
maar verlos ons van het boze.
Onze Vader in de hemel,
laat uw naam geheiligd worden,
laat uw koninkrijk komen
en uw wil gedaan worden
op aarde zoals in de hemel.
Geef ons vandaag het brood
dat wij nodig hebben.
Vergeef ons onze schulden,
zoals ook wij hebben vergeven
wie ons iets schuldig was.
En breng ons niet in beproeving,
maar red ons uit de greep van het kwaad.


Wikibooks Wikibooks heeft een studieboek over dit onderwerp: Cursus Gotisch.
Wikipedia-logo-v2.svg Zie de Gotische uitgave van Wikipedia.