Afrikaans
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Het Afrikaans is een West-Germaanse taal die hoofdzakelijk wordt gesproken in Zuid-Afrika en Namibië. Ook zijn er migranten uit Zuid-Afrika die het Afrikaans als moedertaal spreken te vinden in Botswana, Canada, de Verenigde Staten, Australië, Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk, met name in Londen.
Inhoud |
[bewerken] Classificatie
[bewerken] Stamboom
- Indo-Europees
- Germaans
- West-Germaans
- Nederduits
- Nederfrankisch
- Nieuwnederlands
- Modern Nederlands en Afrikaans
- Nieuwnederlands
- Nederfrankisch
- Nederduits
- West-Germaans
- Germaans
[bewerken] Ontwikkeling
Het Afrikaans is ontstaan uit bepaalde Nieuwnederlandse dialecten die werden gesproken door vooral Zuid-Hollandse en mogelijk ook Zeeuwse kolonisten die zich in de Kaapkolonie vestigden na de stichting van Kaapstad in 1652, vermengd met hieruit gecreoliseerd Hollands, gesproken door autochtone bewoners (o.a. de Khoikhoi ofwel Hottentotten), andere kolonisten (Fransen, Duitsers) en aangevoerde Maleis- en Portugeestalige slaven[1]. Het Nederlands van de zeventiende eeuw werd dus geëxporteerd naar een geheel nieuw territorium, waar het zich in een heel eigen en heel nieuwe gemeenschap onder diverse invloeden semi-autonoom verder heeft ontwikkeld. De ontwikkeling van wat van oudsher dezelfde taal was in het land van de kolonisator (het moederland) ging natuurlijk ook verder, zij het op een minder dramatische wijze. Het Afrikaans kan dus in beginsel niet anders dan een dochtertaal van het Nieuwnederlands genoemd worden. Volgens de meeste taalkundigen vertoont het ook trekken van een creooltaal (creooltalen wijken in de regel sterker af van hun vooroudertaal dan dochtertalen),[2] en het wordt dan ook wel als semi-creool aangeduid.[3]. De (gedeeltelijke) creolisering van het Afrikaans vond waarschijnlijk vooral plaats bij de variëteiten die gebruikt werden door de lagere socio-economische klasse. Sommige taalonderzoekers zijn van mening dat het Maleis Portugees als een lingua franca gediend heeft onder deze zelfde klasse [4].
De variëteiten van het Afrikaans zoals die werden gesproken door de hogere socio-economische klasse hebben daarentegen weinig invloed ondergaan van andere talen. De invloed van vreemde talen op het latere Standaardafrikaans was gering. Een belangrijk syntactisch kenmerk dat het Afrikaans deelt met het Nederlands, het Duits en het Fries (de continentaal-West-Germaanse taalgroep), maar dat andere Germaanse talen als het Engels en de Scandinavische talen missen, is, dat het een zogeheten SOV-taal is gebleven, waardoor het in bijzinnen de persoonsvorm en andere werkwoordsvormen aan het einde plaatst (zie V2 (taalkunde)).
De zich in Zuid-Afrika apart ontwikkelende Afrikaanse standaardtaal stond ook onder invloed van het Standaardnederlands, dat tot in de 19e eeuw als schrijf- en kerktaal werd gebruikt (zie ook daktaal). Het Afrikaans zelf werd tot aan het begin van de 20e eeuw ook 'Nederlands' genoemd.[5] Dat diasysteem-concept van het Nederlands bestaat tegenwoordig echter niet meer. De uitkomst van de gescheiden ontwikkeling is twee sterk verwante cultuurtalen die men thans als zustertalen zou kunnen bestempelen, daarmee aangevend dat er geen statusonderscheid bestaat.[6] (Zie ook [7] voor een wat geprononceerde stellingname.)
Dat echter de sterke verwantschap tussen het Afrikaans en het Nederlands nog altijd een zekere officiële erkenning geniet, moge blijken uit het volgende: als een ambassadeur aangesteld wordt, overhandigt hij de geloofsbrieven van zijn staatshoofd aan de ontvangende staat. De geloofsbrieven van een Nederlandse ambassadeur zijn steeds in het Frans gesteld, de diplomatieke taal, tenzij Nederlands in de ontvangende staat een officiële taal is. Het laatste is natuurlijk het geval in Suriname en België, maar ook de Nederlandse ambassadeur in Zuid-Afrika brengt Nederlandstalige geloofsbrieven mee.
[bewerken] Dialectische stam
Het is niet duidelijk uit welke Nederfrankische dialecten het Afrikaans zich precies heeft ontwikkeld. Er zijn vooral veel Hollandse grammaticale kenmerken en klanken in het Afrikaans terug te vinden, naast enkele West-Vlaamse invloeden. Eerder werden ook Zeeuwse invloeden verondersteld, maar deze hypothese is door D.C. Hesseling op grond van migratiecijfers weerlegd[8].
[bewerken] Geschiedenis
Het Nederlands kwam aan in het Afrikaanse continent toen Jan van Riebeeck in 1652 aan Kaap de Goede Hoop een kolonie stichtte. Dan begint ook de geschreven geschiedenis van Zuid-Afrika. De Kaapkolonie groeide snel en vooral Nederlanders en Vlamingen, maar ook veel Duitsers en Fransen, kwamen in opdracht van de VOC in de kolonie wonen. De laatsten leerden het Nederlands al snel aan; ook hun namen werden vaak vernederlandst. De bevolkingsgroep die zo ontstond noemde zichzelf na verloop van tijd Afrikaners of Boeren. Vanaf 1740 begon de spreektaal een eigen leven te leiden. Het Nederlands veranderde doordat het werd beïnvloed door andere talen, zoals het Maleis van de Maleiers die door de Nederlanders als werkkrachten naar Zuid-Afrika zijn gebracht. Maar de schrijftaal bleef tot 1925 geheel gebaseerd op het Europese Nederlands. Er was ondertussen wel een eigen vorm van Nederlands ontstaan, het "Kaaps-Nederlands".
Toen de Kaapkolonie in Britse handen overging, werd het Engels de officiële taal. De Boeren trokken steeds verder het binnenland in. Hier stichtten zij drie staten (de Oranje Vrijstaat, de Transvaal en de Republiek Natalia) waar Nederlands de officiële taal werd. Er woedden twee hevige oorlogen tegen de Britten die de Boeren uiteindelijk zouden verliezen. De Boeren waren sterk voor het behoud van hun taal en hun tradities. In 1854 werd het Nederlands de officiële taal van de Oranje Vrijstaat, in 1882 werd het Nederlands (naast het Engels) erkend in de Kaapse Parlement. In 1888 werd het Nederlands erkend als officiële taal van de Zuid-Afrikaansche Republiek, het latere Transvaal. Vanaf 1910 tot en met 1983 waren het Nederlands (Afrikaans) en het Engels samen de officiële talen van Zuid-Afrika.
In de 20e eeuw werd de Afrikaanse woordenschat onder andere door het vormen van vele nieuwe samenstellingen uitgebreid van 50.000 naar ca. 750.000 woorden, nadat de taal eerst de functie van ambtelijke taal had gekregen waardoor ze gebruikt kon worden in het onderwijs, bestuur, literatuur, kunst en wetenschap[9].
[bewerken] Huidige verspreiding
 |
Er wordt getwijfeld aan de feitelijke juistheid van het volgende gedeelte Raadpleeg de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie, en pas na controle desgewenst het artikel aan. |
Meer dan de helft van de Afrikaanstaligen is kleurling, Aziaat of zwart. Van de circa zes miljoen Zuid-Afrikanen die bij de volkstelling in 2001 thuis Afrikaans spreken, zijn er 2.536.907 of 42,4% blank. De meerderheid van de Afrikaanstaligen is kleurling: 3.173.970 of 53,0%. Daarnaast zijn er 253.279 (4,2%) zwarten en 19.267 (0,3%) Aziaten die thuis Afrikaans spreken. Van alle blanken spreekt 59% Afrikaans en 39% Engels. Van alle kleurlingen spreekt 79% Afrikaans en 19% Engels.
Afrikaans is in aantal sprekers de derde taal van Zuid-Afrika, na Zoeloe en Xhosa. Bij de Zuid-Afrikaanse volkstelling in 2001 bleek Afrikaans voor 5.983.423 mensen (13% van de bevolking) de huistaal te zijn. In dat jaar werd ook in Namibië een volkstelling gehouden, waaruit bleek dat ongeveer 200.000 mensen (11% van de bevolking) thuis Afrikaans spreken. Zowel in Zuid-Afrika als in Namibië zijn er daarnaast veel mensen die Afrikaans als tweede of derde taal spreken. In Namibië is het zelfs de lingua franca tussen de bevolkingsgroepen. Ook wonen er in andere landen nog aanzienlijke aantallen Afrikaanstaligen, vooral blanke emigranten uit Zuid-Afrika. Deze emigranten zijn vooral te vinden in Londen, Vancouver, Toronto, andere delen van Canada, de Verenigde Staten, Australië, Nieuw-Zeeland en Nederland. Het totaal aantal sprekers van het Afrikaans ligt daardoor waarschijnlijk tussen de 15 en 20 miljoen.
Door de Zuid-Afrikaanse bezetting van Zuidwest-Afrika (thans Namibië) is het Afrikaans in dat land de meest gebruikte taal. Tot 1990 had het daar ook een officiële status samen met het Duits en Engels (eveneens talen van voormalige kolonisatoren). In Namibië spreekt van de blanken momenteel ongeveer 60% Afrikaans, 32% Duits, 7% Engels en 1% Portugees. De kleurlingen en Basters spreken nagenoeg allemaal Afrikaans en vormen daardoor meer dan 70% van alle Afrikaanstaligen in het land. [bron?]
 Zie ook Afrikaans in Namibië |
In Zuid-Afrika concentreren de Afrikaanstaligen zich in het westen. De hele westelijke helft van het land (provincies Noord-Kaap en West-Kaap en het westelijke deel van Vrijstaat en Oost-Kaap) is in meerderheid Afrikaanstalig. Hier concentreren zich de kleurlingen, maar met name in West-Kaap wonen ook veel blanken. In de oostelijke helft van het land bevinden de Afrikaanstaligen zich vooral in de stedelijke centra (Pretoria, Bloemfontein, Vereeniging, Welkom, Potchefstroom, Klerksdorp, Krugersdorp) en verspreid op het platteland (de Boeren). In Namibië wonen de Afrikaanstaligen vooral in de zuidelijke helft van het land. Het is de meest gesproken taal in de zuidelijke regio's Hardap (44%) en Karas (40%), de tweede taal in de hoofdstadregio Khomas (24%) en Erongo (22%) en de derde taal in Omaheke (12%).
[bewerken] Dialecten
Het Afrikaans heeft verschillende dialecten, verspreid over Zuid-Afrika en Namibië. Sommige dialecten hebben meer 'moderne' Nederlandse invloeden ondergaan dan andere, doordat ze meer in contact waren met het Europese Nederlands. De volgende hoofddialecten van het Afrikaans worden onderscheiden:
- Kaaps Afrikaans
- Oostgrens-Afrikaans
- Oranjerivier-Afrikaans
- Oostkaaps Afrikaans
- Oorlams (ook wel genoemd: Oorlangs, Oorlans)
Van deze dialecten heeft het Kaaps-Afrikaans heeft de meeste invloed van het moderne Nederlands ondergaan.
[bewerken] Schrift
Het Afrikaans wordt doorgaans opgeschreven in het Latijnse alfabet, maar sommige groepen gebruiken ook het Arabische alfabet. In dat geval wordt het Getoelies genoemd[10].
[bewerken] Woordenschat
De Afrikaanse woordenschat lijkt sterk op die van het Nederlands. Nederlandstaligen kunnen met weinig moeite Afrikaans lezen en andersom. Het Afrikaans heeft tevens een aantal 17e- en 18e eeuwse Nederlandse woorden behouden die in het moderne Nederlands niet meer gangbaar zijn (iets soortgelijks gaat op voor bijvoorbeeld het Amerikaans Engels, dat een aantal in het Brits Engels verouderde woorden zoals fall, "herfst", heeft behouden):
[bewerken] Oude Nederlandse woorden
Het Afrikaans heeft onder andere de volgende verouderde Nederlandse woorden:
| KAAPS-NEDERLANDS / AFRIKAANS | NEDERLANDS |
|---|---|
| bloeisel | bloesem |
| fontein | bron |
| plaas | boerderij, hofstede, hoeve |
| navorsing | onderzoek |
| party | enige, menige |
| ystervark | stekelvarken |
[bewerken] Dialectwoorden
Sommige woorden uit Nederlandse en Vlaamse dialecten, die in Nederland en Vlaanderen niet tot de standaardtaal behoren, zijn wel opgenomen in het kernlexicon van het Kaaps-Nederlands en Afrikaans:
| KAAPS-NEDERLANDS | NEDERLANDS |
|---|---|
| bees | rund (cfr. beest) |
| vark | zwijn, varken |
| vat | nemen (cfr. vatten) |
| spog | pochen |
| kuier ('n besoek aflê) | kuieren (op je gemak wandelen) |
De Afrikaanse woorden boetie en boeta vinden hun oorsprong heel waarschijnlijk in de Nederlandse dialectvormen beut en boetje.[11]
[bewerken] Lexica
Het grootste en belangrijkste Afrikaanse woordenboek is het Woordeboek van die Afrikaanse Taal. Daarvan is het twaalfde deel, dat de woorden die met P en Q beginnen behandelt, in 2005 verschenen [12].
[bewerken] Grammatica
[bewerken] Persoonlijk voornaamwoord
De persoonlijke voornaamwoorden
- ek-my (ik-mij)
- jy-jou (jij-jou)
- hy-hom (hij-hem)
- sy-haar(zij-haar)
- ons (wij/ons)
- julle (jullie)
- hulle (zij/hen/hun)
- Personen kunnen ook een meervoud hebben: Japie – Japie-hulle (Japie & co.)
[bewerken] Werkwoorden
- In het Afrikaans worden werkwoorden nauwelijks vervoegd, in tegenstelling tot in het Nederlands. De infinitief en de tegenwoordige tijd hebben altijd dezelfde vorm, behalve bij de werkwoorden zijn en hebben en bij werkwoorden die een voorvoegsel hebben:
| infinitief | indicatief tegenwoordige tijd | Nederlands |
|---|---|---|
| wees | is | zijn |
| hê | het | hebben |
| aanneem | neem aan | aannemen |
Werkwoorden worden daarnaast niet vervoegd naar persoon:
| Afrikaans | Nederlands |
|---|---|
| ek is | ik ben |
| jy/u is | jij/U bent |
| hy/sy/dit is | hij/zij/het is |
| ons is | wij zijn |
| julle is | jullie zijn |
| hulle is | zij zijn |
De onvoltooid verleden tijd is qua vorm volledig gelijk aan de onvoltooid tegenwoordige tijd. Om het verschil met de tegenwoordige tijd te duiden wordt deze vorm voorafgegaan door bijwoorden zoals toe. De enige uitzondering op deze regel is het werkwoord zijn:
| Afrikaans | Nederlands |
|---|---|
| ek was | ik was |
In de literatuur wordt de voltooid tegenwoordige tijd vaak gebruikt in plaats van de onvoltooid verleden tijd. Het verleden deelwoord heeft, evenals in het Nederlands, het voorvoegsel 'ge', tenzij er een ander voorvoegsel is:
| Afrikaans | Nederlands |
|---|---|
| ek het gedrink | ik dronk |
| ek het vergeet | ik heb vergeten |
In andere gevallen wordt in het Afrikaans net als in het Nederlands en andere talen de voltooid tegenwoordige tijd gebruikt:
| Afrikaans | Nederlands |
|---|---|
| ek het gedrink | ik heb gedronken |
- Voor werkwoorden die sterk zijn in het Nederlands wordt meestal de tegenwoordige tijd zonder persoonsuitgang gebruikt:
- ek kies --- ek het gekies
- Bij sommige werkwoorden heeft echter de sterke vorm van de Nederlandse verleden tijd de betekenis van tegenwoordige tijd gekregen (zie ook preterito-presentia):
- ek verloor --- ek het verloor (fut: ek sal verloor)
- Werkwoorden die een beweging uitdrukken krijgen - misschien onder invloed van het Engels - in de voltooide tijd de persoonsvorm het (heeft), niet is: ek het gegaan ("Ik ben gegaan"; vgl. het Engelse I have gone).
[bewerken] Ontkenningen
- Het Afrikaans gebruikt - net als bijvoorbeeld het Frans - een tautologische dubbele ontkenning, afkomstig uit de Nederlandse en Vlaamse dialecten, bijvoorbeeld: hy het dit nie gedoen nie.
[bewerken] Zelfstandige voornaamwoorden
- Zelfstandige naamwoorden kennen qua flexie alleen nog enkelvoud en meervoud
- Er is geen grammaticaal geslacht.
[bewerken] Bijvoeglijke naamwoorden
- Bijvoeglijke naamwoorden hebben net als in het Nederlands een buigings-e. De verbuiging gaat vaak gepaard met deletie van een medeklinker, met name in intervocale positie: hoog - hoë.
[bewerken] Uitspraak, spelling en morfologie
- De Nederlandse ij wordt in etymologisch aan het Nederlands verwante woorden als y gespeld, behalve als in het achtervoegsel -lijk: waarskynlik - waarschijnlijk
- De Nederlandse ch wordt in het Afrikaans als g gespeld.
- De g, v en d vallen volledig weg tussen twee klinkers: die hoë boom is hoog.
- De Nederlandse medeklinkerclusters -cht en -st worden in het Afrikaans vereenvoudigd tot -g en -s: lugpos 'luchtpost', oes 'oost'
- De Nederlandse medeklinkercombinatie -sch is in het Afrikaans (net als in eerdere fasen van het Nederlands) -sk: waarskynlik - waarschijnlijk
- De 'oo' en 'ee' zijn tweeklanken
- De 'u' is (bijna) een i-klank, vanwege de ontronding
- De 'eu' is vanwege geringe ontronding feitelijk een ietwat geronde 'ië' en doet denken aan de Afr. tweeklank 'ee': neut (NL. noot) en meul (NL. molen) klinken bijna als Afr. neet (NL. neet) en meel (NL. meel)
- Bij de korte i heeft sterke reductie plaatstgehad, zodat deze als een schwa wordt uitgesproken (zoals de 'e' in NL kamer): sit, ding, vir kunnen de Nederlander als sut, dung en veur in de oren klinken
- Er wordt geen onderscheid tussen de Nederlandse klanken au, ou, auw en ouw; deze worden in het Afrikaans allemaal geschreven als ou en uitgesproken als een sjwa + oe: outomaties, oud, blou en vertrou.
| AFRIKAANS | NEDERLANDS | AFRIKAANS | NEDERLANDS | |
|---|---|---|---|---|
| vir | voor | vry | vrij | |
| my | mijn | lughawe | luchthaven | |
| skool | school | sleg | slecht | |
| eggenoot | echtgenoot | saam | samen | |
| aksie | actie | voël | vogel | |
| asseblief | alsjeblieft | goeienaand | goedenavond | |
| oop | open | oormôre | overmorgen | |
| braai | braden | skoene | schoenen |
[bewerken] Syntactische relaties
De grammatica van het Afrikaans kent veel minder flexie dan die van het Nederlands. Bezitsrelaties worden vaak uitgedrukt door middel van het voornaamwoord se, vergelijkbaar met het Nederlandse zijn/z'n:.
| Afrikaans | Nederlands |
|---|---|
| die boeke van Gordimer | De boeken van Gordimer = De boeken die Gordimer heeft geschreven |
| die man se hond | De hond van de man (De man zijn/z'n hond) |
| die man wat ek gister gesien het se hond | De hond van de man die ik gisteren zag/ De man die ik gisteren zag z'n hond |
Grammaticale objecten kunnen worden voorafgegaan door het voorzetsel vir ("voor"), maar dit is niet verplicht. Bij werkwoorden die meer dan één object als argument hebben kan vir echter alleen voor het meewerkend voorwerp worden geplaatst. Hierdoor ontstaan zinsconstructies die in het Nederlands ongebruikelijk zijn:
| Afrikaans | Nederlands |
|---|---|
| Ek sien die man. | Ik zie de man. |
| Ek sien vir die man. | Ik zie de man. |
| Ek gee die man die boek. | Ik geef de man het boek. |
| Ek gee die boek vir die man. | Ik geef de man het boek. |
[bewerken] Andere benamingen
Het Afrikaans wordt soms een vorm van Nederlands genoemd, ook in andere talen.
- Kaap-Hollands / Kaap-Nederlands
- Zuid-Afrikaans
- Afrikaans-Nederlands
- Afro-Nederlands / Afro-Hollands
- Keukennederlands / Kombuistaaltje
[bewerken] Andere talen
- Cape Dutch
- (South) African Dutch
- Kitchen Dutch
- Kapholländisch
- Kolonial-Niederländisch (Koloniaal-Nederlands)
[bewerken] Invloed van en op andere talen
Het Afrikaans is in de loop van z'n geschiedenis door andere talen beïnvloed dan het in Nederland gesproken Nederlands. Het Maleis, verschillende Bantoetalen, het Portugees, het Frans, het Duits en het Engels hebben allemaal duidelijk zichtbare sporen in het Afrikaans achtergelaten.
[bewerken] Invloeden uit het Maleis
- Lexicale ontleningen aan het Maleis zijn er overdadig. Een paar voorbeelden zijn:
- baie (erg, zeer)
- piering (schoteltje)
- boetie (broertje)
- Een opvallende eigenschap van het Afrikaans is de reduplicatie van bijwoorden, werkwoorden en zelfstandige naamwoorden. Ponelis[13] schrijft dat systeem toe aan het Maleis, waar het heel gebruikelijk is. Een paar voorbeelden:
- Plek-plek ('hier en daar')
- raas-raas ('schimpend')
- klap-klap ('herhaaldelijk klappen')
- Valkhoff[14] noemt bovendien het wegvallen van de -t in medeklinkergroepen, zoals in lug, herfs en naak, als mogelijke Maleise invloed.
[bewerken] Invloeden uit het Xhosa
- Lexicale invloed van het Xhosa is te zien in leenwoorden als
- kaya (huis)
- aikona (nee, niet, geen)[15]
[bewerken] Invloeden uit het Zoeloe
Het woord moetie, "medicijn", is afgeleid van het Zoeloe-woord umuthi. Van dit woord zijn afleidingen zoals moetieman en moetiewinkel gemaakt[16].
[bewerken] Invloeden uit het Khoikhoi of Hottentots
- Den Besten (1986) noemt het Khoikhoi als meest waarschijnlijke bron voor de dubbele ontkenning in het Afrikaans.[17]. Een andere mogelijke bron is het West-Vlaams[18].
[bewerken] Invloeden uit het Portugees
- Portugese leenwoorden zijn bijvoorbeeld:
- Ponelis (1997) noemt het gebruik van vir voorafgaand aan het lijdend voorwerp (zie #Grammatica) als een constructie die analoog aan de Portugese constructie met a is gevormd.[19]
| Zie ook Differentiële objectmarkering |
[bewerken] Invloeden uit het Frans
De invloed op het Afrikaans van het Frans dat werd gesproken door de Franse hugenoten die in de 17e eeuw naar Zuid-Afrika migreerden lijkt groter dan deze is. Dit komt doordat de meeste Franse woorden via het Nederlands in het Afrikaans zijn beland[20]. De belangrijkste Afrikaanse woorden die rechtstreeks uit het Frans afkomstig zijn zijn namen van enkele peren: pawee, sermyn en bermotersan[21].
[bewerken] Invloed van het Afrikaans op het Zuid-Afrikaans Engels
Het Afrikaans heeft een sterke invloed gehad op het Zuid-Afrikaans Engels. Het valt Engelstaligen uit andere delen van de wereld op dat het Engelse woord barbecue haast nooit gebruikt wordt. In plaats daarvan gebruiken Engelstaligen het Afrikaanse woord braai hetgeen is afgeleid van het Nederlandse woord "braden"[22]. Ook hoort men in het Zuid-Afrikaans-Engels vaak howzit (hallo/hoe gaat het?) en issit? ("o ja?" of letterlijk: is dit?, wat "is dat zo?" betekent). Het is als iemand issit? zegt beleefd om met ja te antwoorden, omdat het Afrikaanse/Nederlandse woord "ja" het Amerikaans-Engelse yeah vervangt[22]. Het Afrikaanse woord gooi is ook erg populair onder jongeren. Zo komen in het Zuid-Afrikaans-Engels zinnen voor waarvan bijna zeker is dat Engelsen uit andere delen van de wereld deze niet zullen begrijpen: That oke tuned my ma he's gonna gooi a geelbek on the braai, have a dop and eat some droë wors afterwards. (Die gozer zei tegen m'n moeder dat hij een "geelbek" op de barbecue gaat doen, een borreltje gaat drinken en daarna droge worst gaat eten)[22]. Er zijn veel van zulke woorden en uitdrukkingen.
In bepaalde gebieden is het ook gewoon om Afrikaans en Engels door elkaar te mengen. Op middelbare scholen is dit al langer erg populair[bron?].
[bewerken] Invloed van verengelsing in het onderwijs
Het Afrikaans is de meest verspreide en de derde grootste taal van Zuid-Afrika, maar staat onder grote druk. Het Engels wint snel terrein van het Afrikaans bij de overheid maar ook in het openbare leven. Vaak wordt het Afrikaans (ten onrechte) gezien als taal van de Apartheid. Het Afrikaans wordt door bijna zes miljoen mensen als huistaal gesproken in Zuid-Afrika; daarnaast spreken zo'n 200 000 mensen in Namibië het Afrikaans als moedertaal. In Zuid-Afrika spreken de meeste mensen (zowel blank, als zwart of kleurling) het Afrikaans als tweede of derde taal, daardoor komt het aantal mensen dat de taal beheerst tussen de 15 en 20 miljoen. Verder wordt het Afrikaans nog gesproken door immigranten over de hele wereld; er leven vooral grote Afrikanergemeenschappen in Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, de Verenigde Staten en Engeland. In Londen wonen zo'n 100 000 Afrikaanstaligen en in Vancouver en Toronto zo'n 40 000.
Veel universiteiten gingen na het Apartheidsregime over van het Afrikaans op het Engels als instructietaal. Ook werden verschillende namen van plaatsen en provincies veranderd in Bantoe-talige; de Noordelike Provinsie werd Limpopo, Oos-Transvaal werd Mpumalanga en de hoofdstad van de Noordelike Provinsie, Pietersburg, werd Polokwane. De regering wil ook de naam van de hoofdstad Pretoria veranderen in Tshwane.
Volgens een schatting uit 2007 blijkt echter dat het Engels als onderwijstaal toch minder invloed op de thuistaal van kinderen heeft dan eerder werd verondersteld. Veel minder bruine Afrikaanssprekers blijken op het Engels over te zijn geschakeld - een fenomeen dat ook in Namibië aan het licht treedt. Alhoewel Engels sedert 1990 de ambtelijke taal is in het onderwijs, groeit het aantal van vooral Afrikaanssprekende niet-blanken sterk aan[bron?].
[bewerken] Erkenning
[bewerken] Status van het Afrikaans
Het Afrikaans is één van de elf officiële talen van Zuid-Afrika, waar het door de Unie van Zuid-Afrika op 8 mei 1925 werd erkend als officiële taal naast het Nederlands[23]. Wat betreft ambtelijke status is het daarmee de op twee na jongste Germaanse taal ter wereld, alleen het Faeroers en Luxemburgs zijn nog later in de Grondwet als aparte taal erkend[24][25].
Hoewel het Afrikaans de meest gesproken taal is in Namibië, is het Engels in dat land toch de enige officiële taal. Dit is gedaan om te voorkomen dat Duitstaligen zich achtergesteld zouden voelen als het Afrikaans als officiële taal zou worden ingesteld en andersom[bron?]. Afrikaans is wel een erkende streektaal in Namibië.
Het Genootskap van Regte Afrikaners werd in 1875 opgericht en zorgde voor de verheffing van het Afrikaans als de cultuurtaal die later een officiële taal van Zuid-Afrika zou worden. Dit was het begin van de Afrikaanse Taalbeweging. Hoewel er aanvankelijk schamper werd gereageerd op deze poging tot bevordering van een "Hottentottaal zonder grammatica", is de Afrikaanse Taalbeweging uiteindelijk toch succesvol gebleken. Soortgelijke initiatieven ter bevordering van de lokale taalvariëteit zijn genomen in de Verenigde Staten, Brazilië, Québec en Noorwegen, maar al deze pogingen zijn gestrand.
Het Afrikaans werd door de Unie van Zuid-Afrika in 1925 erkend als officiële taal naast het Nederlands. In 1961 werden het Engels en het Afrikaans de officiële talen van het land, maar het Nederlands en het Afrikaans werden wederom beschouwd als synoniemen. In 1983 werd het Nederlands als officiële taal uit de grondwet geschrapt.
Omdat de verschillen tussen Afrikaans en Standaardnederlands zo klein zijn, streven sommige mensen weer naar één grote taal van bijna dertig miljoen moedertaalsprekers. Deze taal zou een soort buffer kunnen vormen tegen de opmars van het Engels als algemene omgangstaal in Europa en Afrika[bron?]. De Nederlandse Taalunie onderhoudt thans speciale banden met Zuid-Afrika, maar de zaak ligt politiek zeer gevoelig[26]. Aan de universiteiten van Gent, Keulen, Wenen en Göttingen wordt Afrikaans onderwezen als bijvak binnen de studie Neerlandistiek[bron?].
[bewerken] Nationalisme
Aanhangers van de met het nationaalsocialisme sympathiserende minister Daniël François Malan deden echter pogingen een grotere wig te drijven tussen het Afrikaans van de blanke Zuid-Afrikaanse bevolking en het Nederlands[27]. Als gevolg van het beleid van Malan werden uiteindelijk veel Zuid-Afrikaanse kleurlingen uit "blanke" dorpen verdreven, hetgeen leidde tot een imago van het Afrikaans van nationalistische taal en taal van de apartheid bij de niet-blanke bevolking van Zuid-Afrika[28][29].
In 1961 werden het Engels en het Afrikaans de officiële talen van het land, maar het Nederlands en het Afrikaans werden wederom beschouwd als synoniemen. In 1983 werd het Nederlands als officiële taal uit de grondwet geschrapt.
[bewerken] Taalmonumenten
Het Nederlandse taalmonument te Burgersdorp is opgericht in 1893 ter herdenking aan de erkenning van het Nederlands als officiële taal in de Kaapkolonie in 1882. Die Afrikaanse Taalmonument staat in de Paarl. Deze monumenten zijn als enige monumenten ter wereld aan een taal gewijd. Het Afrikaanse taalmonument is gebouwd op een heuvel en overziet het Instituut voor Lerarenopleiding in Paarl, West-Kaap, Zuid-Afrika. Voltooid in 1975, herdenkt het het halve-eeuwfeest van de erkenning van het Afrikaans als een zelfstandige cultuurtaal.
[bewerken] Onze Vader
Tekstvoorbeeld Onze Vader
| Onze Vader (Traditionele Nederlandse versie) | Onze Vader (versie in hedendaags Afrikaans ) | Onze Vader (Letterlijke Nederlandse vertaling van de moderne Afrikaanse versie) |
|---|---|---|
| Onze Vader die in de hemel zijt, uw naam worde geheiligd.
Uw rijk kome. Uw wil geschiede op de aarde zoals in de hemel. Geef ons heden ons dagelijks brood. En vergeef ons onze schuld, zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven. En leid ons niet in bekoring, maar verlos ons van het kwade. |
Ons Vader in die hemel, laat u Naam geheilig word.
Laat u Koninkryk kom. Laat u wil geskied. Soos in die hemel, net so ook op die aarde. Gee ons vandag ons daaglikse brood en vergewe ons skulde, net soos ons ook óns skuldenaars vergewe. En lei ons nie in versoeking nie, maar verlos ons van die bose. |
Onze vader in de hemel, laat uw naam geheiligd worden.
Laat uw koninkrijk spoedig komen. Laat uw wil op aarde uitgevoerd worden zoals in de hemel. Geef ons de portie brood die wij voor vandaag nodig hebben. En vergeef ons onze zonde(schuld) zoals ook wij onze schuldenaars vergeven hebben. Bescherm ons zodat we niet aan de verleiding zullen toegeven; en bevrijd ons van de greep van het kwade. |
[bewerken] Bekende liedjes in het Afrikaans
- "Jan Pierewiet, Jan Pierewiet, Jan Pierewiet staan stil."
- "Mamma, ek wil 'n man hê"
- "Bobbejaan klim die berg" (bevat de bekende regel: "O, moenie huil nie, o, moenie treur nie, die Stellenboschse boois kom weer"
- "My Sarie Marais" (bevat de bekende regel: "o bring my terug na die ou Transvaal" )
- "Die Stem van Suid-Afrika"
[bewerken] Zie ook
- Die Afrikaanse Taalmonument
- Nederlandse creoolse talen
- Oranjerivier-Afrikaans
- Arabisch Afrikaans
- Namibisch Afrikaans
- Afrikaanssprekende bevolking in Zuid-Afrika
[bewerken] Externe links
- Uitgebreide Afrikaans-Nederlandse woordenlijst (Die Roepstem)
- Afrikaans-Nederlands-Afrikaans onlinewoordenboek
- "Afrikaans hoort by Nederlands" , met diskussieforum
Bronnen, noten en/of referenties
|
 |
Zie de Afrikaanse uitgave van Wikipedia. |
| Indo-Europese talen > Germaanse talen > | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
* = Uitgestorven taal |
