Tautologie (stijlfiguur)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek

Een tautologie - afkomstig van het Griekse woord ταυτολογία, van tautos (hetzelfde) en logos (woord) - is het benadrukken van een woord met een ander woord dat (zo goed als) dezelfde betekenis heeft.

Tautologieën komen vaker voor als een taalfout dan als een stijlfiguur. Van het laatste geval is vaak sprake in versteend gebruik. Veel staande uitdrukkingen zijn tautologieën. Een tautologie kan soms dienen om een gevoel te versterken. Tautologieën die op die manier worden gebruikt kunnen niet als fout worden aangemerkt.

Min of meer versteende tautologieën zijn bijvoorbeeld:

  • gratis en voor niets
  • één en dezelfde
  • leugen en bedrog
  • geheel en al
  • vast en zeker / zeker en vast
  • wis en waarachtig
  • nooit ofte nimmer
  • voor eeuwig en altijd
  • afgelopen (over) en uit
  • klaar uit
  • wendt of keert (draait of keert)
  • bont en blauw
  • schots en scheef
  • keurig netjes

Voorbeelden van (nog) niet versteende tautologieën zijn:

  • netjes en verzorgd
  • al reeds
  • vuil en smerig
  • blij en verheugd
  • identiek hetzelfde
  • maar en echter
    bijvoorbeeld: "Er zijn forse bezuinigingen genomen, maar we merken er echter niets van."
  • roepen en tieren
  • want en immers
    bijvoorbeeld: "Ik neem een biertje, want ik heb immers dorst."

Verwante begrippen[bewerken]

Aan de tautologie verwant is het pleonasme.