Maleis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Maleis (Bahasa Melayu)
Gesproken in Brunei, Maleisië, Singapore en Indonesië
Sprekers 77 miljoen (2007)
Taalfamilie

Austronesische talen

Officiële status
Officieel in

Brunei, Maleisië en Singapore.

Taalcodes
ISO 639-1 ms
ISO 639-2 may (B), msa (T)
ISO 639-3 zlm
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Maleis behoort tot de Austronesische talen en is van oorsprong de moedertaal van de Maleiers, die inwoners waren van het Maleisisch schiereiland, Zuid-Filipijnen, Zuid-Thailand, Singapore en delen van Sumatra.

Het Maleis wordt gesproken in onder andere Brunei, Maleisië en Indonesië. In dit laatste land is Bahasa Indonesia een gestandaardiseerde vorm van onder andere het vroegere pasar-Maleis. In Singapore is het een van de vier officiële talen. Hier en in Brunei wordt het eenvoudig Bahasa Melayu (Maleise taal) genoemd.

De officiële standaard voor het Maleis, die overeengekomen is tussen Brunei, Indonesië en Maleisië, is Bahasa Riau, de taal van de Riouwarchipel, waarvan lang is gedacht dat daar de oorsprong lag van de Maleise taal. Een andere bron spreekt van "Malayu" als naam van een oud koninkrijk gelegen in de Jambi provincie in oost Sumatra, in oude Chinese teksten "Mo-lo-yo" genoemd.

Door de lange historische banden tussen Indonesië en Nederland zijn veel Maleise woorden in het Nederlands opgenomen. Voorbeelden zijn amok (amuk), kras (keras), sarong (sarung), toko, bakkeleien (berkelahi), pienter (pintar), piekeren (pikir), pisang en kapok (kapuk) en in uitdrukkingen als: "Dat is niet mijn pakkie-an (van bagian = afdeling)".

Jawi[bewerken]

Door de Arabieren werd het Maleis vroeger Jawi genoemd. Dit woord is een verbastering van de naam "Java". Dit woord werd weer overgenomen door de Maleiërs en leeft vandaag nog voort in het zogenaamde Jawischrift. Het Jawischrift is een vorm van het Arabische schrift dat voor het Maleis is aangepast. Ook in Thailand noemt men de taal van (Maleistalige) moslims uit het zuiden van het land (in Pattani en omgeving), het Yawi.

Hoog-Maleis, Laag-Maleis of Pasar-Maleis[bewerken]

Hoog-Maleis
Nederlanders die naar Nederlands-Indië gingen verbaasden zich vaak over het losse karakter van het Maleis. Elke streek en groepering had zijn eigen variant, er bestond geen gestandaardiseerde vorm.
Verschillende wetenschappers hebben geprobeerd om het oorspronkelijke Maleis te vinden.
Dit oorspronkelijke Maleis werd het Hoog-Maleis genoemd. Een aantal wetenschappers dacht het Hoog-Maleis te kunnen vinden in Melakka en de Riauw eilanden.
Echter, ook hier bleken er veel verschillende vormen te zijn. Zo kwamen oude Maleise geschriften niet overeen met de gesproken taal.
De rede dat wetenschappers en de overheid op zoek gingen naar een gestandaardiseerde vorm was dat ze de communicatie tussen de inwoners wilden verbeteren en het Maleis in het onderwijs wilden gebruiken.
De wetenschap bereikte nooit overeenstemming over welke vorm het beste gebruikt kon worden voor standaardisering.
Het hoog-Maleis bleef een punt van discussie. Met de komst van meer Nederlanders en met name cultuurbewuste vrouwen werd het Nederlands in Nederlands-Indië belangrijker en de zoektocht naar het Hoog-Maleis minder nodig.

Laag-Maleis
Het door wetenschappers uit het verleden aangeduide Laag-Maleis was een taal die gesproken werd rond de kuststreken en handelssteden. De taal kende verschillende vormen en geen duidelijke structuur.
Lange tijd werd het Laag-Maleis, ook Pasar-Maleis, Bazaar-Maleis of Bahasa Dagang genoemd, in Europese kringen geminacht en aangeduid als een pidginvorm van het Hoog-Maleis. Men zag het Laag-Maleis als een niet volwaardige taal.
Echter vanaf de zeventiende eeuw werd daar genuanceerder over gedacht. Onderzoeker Francois Valentyn zag het Laag-Maleis of Pasar-Maleis als de normale omgangstaal terwijl het Hoog-Maleis een soort geheimtaal was die aan de hoven werd gesproken om zaken verborgen te houden voor de gewone man. [1][2]

Variatie[bewerken]

Omdat het Maleis van oudsher en ook nog heden ten dage wordt gebruikt door sprekers van verschillende talen om met elkaar de communiceren zijn er op veel plaatsen in Indonesië en Maleisië maar ook daarbuiten allerlei regionale en niet-regionale varianten ontstaan die meestal invloeden van de lokale taal of talen hebben ondergaan. Zo onderscheidt men diverse dialecten, varianten, verwante talen en op Maleis gebaseerde Creoolse talen, waarvan een aantal goed beschreven is:

en vele andere.

Maleis als taal in Nederland[bewerken]

Indische Nederlanders[bewerken]

De verschillende bewoners van de VOC steden in Azië en de handelaren die er hun handel bedreven gebruikten in de vroeg-koloniale tijd als Lingua franca het Maleis en het Portugees. Vanuit het Maleis en het Portugees en uit een combinatie van deze twee talen, ontstonden verschillende pidgin en creoolse talen. Dit wordt wel aangeduid met de termen Maleis-Portugees, Portugees-Maleis, Indo-Portugees, Portugis, Papia Ternate en Papia Kristang. Indo-Europeanen die tussen 1600 en 1800 in Indië werden geboren namen deze taal over. Na 1800 kreeg het Maleis, doorspekt met Portugese woorden, de overhand. In Batavia (Jakarta) ontstond een Maleise variant met veel Nederlandse woorden. Ook in andere steden in Indië nam het gebruik van Nederlandse woorden toe. Vanaf het begin van de twintigste eeuw begon het Nederlands, met name het Indisch-Nederlands en de creoolse variant er van, te domineren bij de Europeanen in Indië.[1][3]

Molukkers[bewerken]

Molukkers spreken ook Maleis, het Moluks Maleis en het Tangsi Maleis (kazerne Maleis). In tegenstelling tot de Indo's spreken alle generaties de taal hoewel dit nu langzaam aan het veranderen is. Een klein gedeelte van de 3de generatie Molukkers kent de taal niet meer.

Zie ook[bewerken]


Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b Petjoh, Prometheus, 1998, ISBN 90-5333-607-9.
  2. Kees Groeneboer, KITLV Uitgeverij, Leiden 1993, pag 24, 25
  3. Werkgroep Indisch-Nederlandse Letterkunde, Oude Wetering 1986
Icoontje WikiWoordenboek Zoek Maleis op in het WikiWoordenboek.