Afrikaners

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Afrikaners
Traditionele Afrikanerfamilie in 1886
Traditionele Afrikanerfamilie in 1886
Totale bevolking Ongeveer 3,2 miljoen.
Verspreiding Vlag van Zuid-Afrika Zuid-Afrika
Vlag van Namibië Namibië
Immigranten in:
Vlag van Canada Canada
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
Vlag van Argentinië Argentinië
Vlag van België België
Vlag van Australië Australië
Vlag van Nieuw-Zeeland Nieuw-Zeeland
Vlag van Nederland Nederland
Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten
Taal Afrikaans.
Geloof Protestants, voornamelijk Nederduits Gereformeerd
Verwante groepen Nederlanders, Vlamingen, Walen, Fransen, Duitsers, Kleurlingen, Baster.
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken
Europese geschiedenis in Zuid-Afrika

Charles Bell - Jan van Riebeeck se aankoms aan die Kaap.jpg

Van
VOC Tussenstation (1652)
tot en met de
Republiek Zuid-Afrika (heden)


Vlag van de Vereenigde Oost-Indische Compagnie Vlag van Nederland Vlag van de Bataafse Republiek Vlag van Republiek Natalia Vlag van Oranje Vrijstaat Vlag van Transvaal
Vlag van Kaapkolonie Vlag van kolonie Oranjerivier Vlag van kolonie Transvaal Vlag van Zuid-Afrika 1912-1928
Vlag van Zuid-Afrika 1928=1994 Vlag van Zuid-Afrika
..Naar chronologie
  • Brits Zuid-Afrika (1902-1910)
  • Onafhankelijkheid (1931-heden)

Portaal  Portaalicoon  Zuid-Afrika
Portaal  Portaalicoon  Geschiedenis

Afrikaners (vroeger Afrikaanders geheten) en de informele subgroep Boeren zijn de blanke Afrikaanstalige inwoners van Zuid-Afrika. Zij waren oorspronkelijk voornamelijk van Nederlandse en Duitse afkomst. Ook hebben vele Afrikaners een (deels) Vlaamse of Franse (vooral Hugenootse) oorsprong. Hun taal, het Afrikaans, is hoofdzakelijk afgeleid van het Nederlands uit de zeventiende en achttiende eeuw, met leenwoorden uit het Engels, Maleis, Duits, en in mindere mate ook Khoi, San en ook uit enkele Bantoetalen.

Met de term Boeren worden de Voortrekkers en hun nakomelingen bedoeld, die in de 19e eeuw de Kaapkolonie verlieten om naar het noorden te trekken in de Grote Trek. Een Boer kan daarom een Afrikaner genoemd worden, maar niet andersom.

Etymologie[bewerken]

Oorspronkelijk, tot in het begin van de 18de eeuw, had de term Afrikaner betrekking op autochtone slaven en 'vryswartes'. Vervolgens krijgt de term de betekenis van 'in Afrika geboren blanke' ('vryburgers').[1]

De term Boeren heeft betrekking op een deel van de Afrikaners en dan vooral in historische zin. Het was de term die de Britse kolonisten in de 19de en 20ste eeuw gebruikten voor de reeds in de kolonie gevestigde blanken.[2]

Taalverhouding onder de blanken[bewerken]

De Afrikaners maken ongeveer 60% uit van de ongeveer 5,2 miljoen overgebleven blanken van Zuid-Afrika. Het overige blanke bevolkingsdeel bestaat vooral uit afstammelingen van Britse kolonisten en spreekt Engels. De Engelse invloed wordt door sommige Afrikaans-sprekenden op een zeer puristische manier geweerd. Anderzijds zijn er ook veel (vooral jonge) mensen van wie tot bijna een derde van hun woordenschat uit het Engels bestaat.

Samenstelling van de Afrikaans sprekende populatie[bewerken]

Het zijn niet alleen blanken die Afrikaans spreken. Nog net iets talrijker zijn de ongeveer 4 miljoen zogenaamde Kleurlingen van Zuid-Afrika, van wie ongeveer 80% eveneens Afrikaanssprekend is. Overigens zijn de raciaal-blanke Afrikaners vaak nauw verwant aan Kleurlingen.[3]

Afkomst[bewerken]

De grens tussen Afrikaners en Kleurlingen is niet scherp. In een studie van prof. J.A. Heese naar de afkomst van de Afrikaners tot 1807, die wordt aangehaald door Hermann Giliomee[4] komt deze tot de volgende verdeling van voorouders:

  1. Nederlands: 36,8%
  2. Duits: 35%
  3. Frans: 14,6%
  4. Niet-blank (met name Khoisan en Maleiers): 7,1%

De meeste Afrikaners zijn afstammelingen van de ongeveer 40.000 Afrikaners die in de 18de eeuw in de oude Kaapkolonie leefden als 'Vryburgers' van de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC, 1652-1795). Deze Afrikaners stammen ook in belangrijke mate af van de twintig oorspronkelijke kolonisten. Kenan Malik merkt hierover het volgende op:
The Afrikaner population of South Africa, which is today about 2.5 million strong, is mainly descended from one boatload of Dutch immigrants who landed in 1652. Although there was later immigration, the influence of the early colonists is shown by the fact that almost one million living Afrikaners bear the names of just twenty original settlers. That ship of 1652 contained one man who carried the gene for Huntingdon’s disease.[5] As a result, Huntingdon’s is far more common among Afrikaners than within the Dutch population.[6]

Latere immigranten waren blanke, protestantse landverhuizers ten tijde van het bestuur door de VOC en Britse kolonisten die zich in het daaropvolgende Britse koloniale bewind vestigden rond Kaap de Goede Hoop (waar ze soms zijn verafrikaniseerd), maar vooral ook aan de Oost-Kaap en in Natal.

Grote Trek[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Grote Trek (Zuid-Afrika) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Voortrekkers op de Grote Trek

Tussen 1830 en 1850 vestigden naar schatting 12.000 Boeren-pioniers (Voortrekkers) zich in Natal, de Oranje Vrijstaat en Transvaal. Enerzijds was dit uit honger naar land en het verlichten van de druk door overbevolking in de Kaapstreek, anderzijds was dit om te ontkomen aan de greep van het Britse bestuur dat een actieve verengelsing nastreefde en door belastingheffing zware lasten oplegde aan de Afrikaner boeren en diamantzoekers die op militante wijze hun vrijheden verdedigden.

Hoewel sommige historici menen dat deze migraties (later Grote Trek genoemd) ontstonden uit onvrede bij de Boeren over de beperkingen die de Britse regering aan slavernij had gesteld, is het een feit dat deze migrerende boeren juist zelf geen slaven hielden, in tegenstelling tot de (gedeeltelijk verengelste) blanke Boeren die achterbleven in de Westelijke Kaapprovincie. De trekboeren namen echter wel zwarte en gekleurde bedienden met zich mee. 'Bedienden' of knechten stonden niet gelijk aan 'slaven'. Zwarte en gekleurde hulpen en kindermeisjes maakten deel uit van de brede cirkel van het Afrikanergezin en de familie. Het verhandelen van slaven speelde een minder grote rol bij de Boeren. Toch hadden de diverse (kort bestaande) republieken van de Voortrekkers rassenongelijkheid in hun grondwet gevestigd, volgens de in de 19e eeuw heersende rassenopvattingen.

De Grote Trek was voornamelijk een geval van het 'doorbreken van een dam', veroorzaakt door een groeiende bevolkingsdruk. De migratie was al meer dan dertig jaar daarvoor tot staan gekomen.

Daarvoor hadden sommige Boeren zich al over de Oranjerivier gewaagd. Hier kwamen ze in botsing met de naar het zuiden uitbreidende Zoeloes onder koning Dingane. Ondanks het afsluiten van verdragen werd de leider van de Voortrekkers, Piet Retief, en de helft van zijn blanke volgelingen door de Zoeloes vermoord.

De Boeren stichtten onafhankelijke staten in wat later de Zuid-Afrikaanse republiek Natalia (nu provincie Kwazulu-Natal), en de voormalige provincies Transvaal (nu onder meer de provincie Gauteng) en de Oranje Vrijstaat (nu Vrijstaat) zouden worden. Het Engelse verlangen om hun koloniale macht uit te breiden over deze gebieden leidde tot de twee Boerenoorlogen van 1880-1881 en 1899-1902 die eindigden met opname van deze gebieden in de Britse kolonie.

Unie van Zuid-Afrika[bewerken]

Na het ontstaan van de Unie van Zuid-Afrika in 1910 verbleekte het verschil tussen Britten en Afrikaners enigszins maar de niet-blanke Zuid-Afrikaanse bevolking werd evenwel grotendeels uitgesloten van deelname aan het bestuur van het land wat bekend zou worden onder de naam 'apartheid' (1948, grotendeels vormgegeven door Hendrik Verwoerd).

Afrikaner diaspora[bewerken]

Afrikaner diaspora

Pas met de officiële benoeming van Nelson Mandela als de eerste zwarte president van Zuid-Afrika in 1994 kwam er een einde aan de apartheidspolitiek. Er brak voor de bevolking van het land een nieuw tijdperk aan. Een democratie moest worden gevormd en bevolkingsgroepen die jarenlang met elkaar hadden gestreden dienden manieren te vinden om weer met elkaar te kunnen leven. Vooral voor het deel van de bevolking dat zich Afrikaners noemde en die jarenlang de macht hadden gehad, bracht de overgang belangrijke veranderingen met zich mee.[7] Zo ontstond er bijvoorbeeld de behoefte onder mensen om hun culturele Afrikaner identiteit te herdefiniëren en kwam er een Afrikaner diaspora op gang.

Tussen 1995 en 2005 verlieten 841.000 blanken Zuid-Afrika,[8] het merendeel daarvan Afrikaners, om hun geluk ergens anders te gaan beproeven. De meerderheid van deze Afrikaner emigranten koos ervoor om naar een Engelstalig land te vertrekken.[9] Australië, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Nieuw-Zeeland en Canada waren met name favoriet. Vooral het gemak om zich aan de taal en culturele gewoonten aan te kunnen passen was hierbij de grootste drijfveer. Ook ging men specifiek op zoek naar betere banen en carrière mogelijkheden in het buitenland. Er ontstond een blanke exodus van hoogopgeleide artsen, leraren, zakenlieden etcetera, welke ook wel de brain drain wordt genoemd[10] en een fenomeen is dat vandaag de dag nog steeds voort duurt.

Na hun verlies in de Tweede Boerenoorlog (1899-1902) was er ook al sprake van een bescheiden emigratiestroom onder de Afrikaners. Zo bestaat er nog altijd een kleine gemeenschap van Afrikaner Argentijnen die zich na de oorlog in de provincie Chubut van Argentinië vestigden. Een andere kolonie in de Mexicaanse staat Chihuahua genaamd Hacienda Humboldt was weinig succesvol.

Verwijdering en toenadering[bewerken]

Hun taal ten spijt, voelen de Afrikaners zich over het algemeen steeds minder verwant aan Nederland of België, niet in de laatste plaats ten gevolge van de verwijdering die onderling is ontstaan ten tijde van de Apartheid die door Nederland als een van de felste anti-apartheidsstaten werd bestreden op internationaal niveau. Sinds de afschaffing van de apartheid is er weer enige toenadering. Ten tijde van de Boerenoorlogen was er juist nog grote steun en bijna een heldenverering in Europa voor de als dapper beschouwde blanke Boeren-guerrillastrijders en hun families in de Britse concentratiekampen tijdens hun ongelijke strijd tegen de aanvallende Britse overmacht. Uit die periode, maar ook nog later, stammen de namen van vele straten en buurten in België en Nederland, bijvoorbeeld "Afrikaanderplein", "Bothastraat", "Cronjéstraat", "Krugerstraat", "Transvaalstraat", "Transvaalwijk", "De la Reyweg", of "Paul Krugerlaan", en zelfs (zoals in Breda, Gouda, Leiden, Hengelo en Deventer) vernoemingen naar Marthinus Theunis Steyn en Christiaan de Wet.

Literatuur[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. De landdrost van Stellenbosch hoort in 1707 voor het eerst hoe een Europese jongeman zich erop beroept dat hij een echte 'Africaander' is en meer rechten heeft dan een nieuwe immigrant. Bron: Hendrik Biebouw, die eerste wit Afrikaner?, Nuwe Geskiedenis.
  2. Zoals de Afrikaanse Wikipedia aangeeft: Daar word soms na blanke Afrikaners verwys as Boere, hoewel dit in enkele kringe 'n afbrekende benaming is omdat dit deur sommige mense met Apartheid geassosieer word. Die woord Boere is 'n verwysing na die feit dat die inwoners van die Boere-republieke uit die negentiende eeu hoofsaaklik landbouers was. Die meeste blanke Afrikaans-sprekendes is egter nie meer landbouers nie en woon in stede en dorpe, waar hul kultuur baie (veel) in gemeen het met dié van Engelssprekende blanke Suid-Afrikaners.
  3. Statistics South Africa, Census 2001
  4. Hermann Giliomee (2004): The Afrikaners - Biography of a People.
  5. Zie Ziekte van Huntington. De spelling Huntingdon is niet correct, maar wordt ook aangetroffen.
  6. Kenan Malik (2008): Strange Fruit: Why both sides are wrong in the race debate.
  7. Visser, W. (2007). "Post-Hegemonic Afrikanerdom and Diaspora. Redefining Afrikaner Identity in Post-Apartheid South Africa". In: New Contree. 54: 1-30
  8. De Lange, J., Immigrasie moet regkom om SA ekonomie te red
  9. Du Toit, B. M. (2003). "Boers, Afrikaners, and diasporas". In: Historia: amptelike orgaan. 48 (1): 15-54
  10. Giliomee, H. (2004). Die Afrikaners: ‘n Biografie. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers.