Afrikaners
| Afrikaners | ||||
 |
||||
| Boeren tijdens de Tweede Boerenoorlog. | ||||
| Totale bevolking | Ongeveer 3,2 miljoen. | |||
| Verspreiding |  Zuid-Afrika NamibiëImmigranten in:  Canada Verenigd Koninkrijk Argentinië.svg){kind=small} België Australië Nieuw-Zeeland Nederland Verenigde Staten |
|||
| Taal | Afrikaans. | |||
| Geloof | Protestants, voornamelijk Nederduits Gereformeerd | |||
| Verwante groepen | Nederlanders, Vlamingen, Walen, Fransen, Duitsers, Kleurlingen, Baster. | |||
|
||||
_large.PNG){kind=small}
Afrikaners (vroeger vooral door de Britten ook wel aangeduid als: Boere(n)) zijn de blanke Afrikaans-sprekende inwoners van Zuid-Afrika. Zij waren oorspronkelijk voornamelijk van Nederlandse en Duitse afkomst. Ook hebben vele Afrikaners een (deels) Vlaamse of Franse (vooral Hugenootse) oorsprong. Hun taal, het Afrikaans, is hoofdzakelijk afgeleid uit het Nederlands uit de zeventiende en achttiende eeuw, met leenwoorden uit het Engels, Maleis, Duits, en in mindere mate ook Khoi, San en ook uit enkele Bantoetalen.
Inhoud |
[bewerken] Etymologie
Oorspronkelijk, tot in het begin van de 18de eeuw, had de term Afrikaner betrekking op autochtone slaven en 'vryswartes'. Vervolgens krijgt de term de betekenis van 'in Afrika geboren blanke' ('vryburgers').[1]
De term Boeren heeft betrekking op een deel van de Afrikaners en dan vooral in historische zin. Het was de term die de Britse kolonisten in de 19de en 20ste eeuw gebruikten voor de reeds in de kolonie gevestigde blanken. [2]
[bewerken] Taalverhouding onder de blanken
De Afrikaners maken ongeveer 60% uit van de ongeveer 5,2 miljoen overgebleven blanken van Zuid-Afrika. Het overige blanke bevolkingsdeel bestaat vooral uit afstammelingen van Britse kolonisten en spreekt Engels. De Engelse invloed wordt door sommige Afrikaans-sprekenden op een zeer puristische manier geweerd. Anderzijds zijn er ook veel (vooral jonge) mensen van wie tot bijna een derde van hun woordenschat uit het Engels bestaat.
[bewerken] Samenstelling van de Afrikaans sprekende populatie
Het zijn niet alleen blanken die Afrikaans spreken. Nog net iets talrijker zijn de ongeveer 4 miljoen zogenaamde Kleurlingen van Zuid-Afrika, van wie ongeveer 80% eveneens Afrikaanssprekend is. Overigens zijn de raciaal-blanke Afrikaners vaak nauw verwant aan Kleurlingen.[3]
[bewerken] Afkomst
De grens tussen Afrikaners en Kleurlingen is niet scherp. In een studie van prof. J.A. Heese naar de afkomst van de Afrikaners tot 1807, die wordt aangehaald door Hermann Giliomee[4] komt deze tot de volgende verdeling van voorouders:
- Nederlands: 36,8 %
- Duits: 35 %
- Frans: 14,6 %
- Niet-blank (met name Khoisan en Maleiers): 7,1 %
De meeste Afrikaners zijn afstammelingen van de ongeveer 40.000 Afrikaners die in de 18de eeuw in de oude Kaapkolonie leefden als 'Vryburgers' van de Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC, 1652-1795). Deze Afrikaners stammen ook in belangrijke mate af van de twintig oorspronkelijke kolonisten. Kenan Malik merkt hierover het volgende op:
The Afrikaner population of South Africa, which is today about 2.5 million strong, is mainly descended from one boatload of Dutch immigrants who landed in 1652. Although there was later immigration, the influence of the early colonists is shown by the fact that almost one million living Afrikaners bear the names of just twenty original settlers. That ship of 1652 contained one man who carried the gene for Huntingdon’s disease.[5]As a result, Huntingdon’s is far more common among Afrikaners than within the Dutch population.[6]
Latere immigranten waren blanke, protestantse landverhuizers ten tijde van het bestuur door de VOC en Britse kolonisten die zich in het daaropvolgende Britse koloniale bewind vestigden rond Kaap de Goede Hoop (waar ze soms zijn verafrikaniseerd), maar vooral ook aan de Oost-Kaap en in Natal.
[bewerken] Grote Trek
Tussen 1830 en 1850 vestigden naar schatting 12.000 Boeren-pioniers (Voortrekkers) zich in Natal, Oranje Vrijstaat en Transvaal. Enerzijds was dit uit honger naar land en het verlichten van de druk door overbevolking in de Kaapstreek, anderzijds was dit om te ontkomen aan de greep van het Britse bestuur dat een actieve verengelsing nastreefde en door belastingheffing zware lasten oplegde aan de Afrikaner boeren en diamantzoekers die op militante wijze hun vrijheden verdedigden.
Hoewel sommige historici menen dat deze migraties (later Grote Trek genoemd) ontstonden uit onvrede bij de Boeren over de beperkingen die de Britse regering aan slavernij had gesteld, is het een feit dat deze migrerende boeren juist zelf geen slaven hielden, in tegenstelling tot de (gedeeltelijk verengelste) blanke Boeren die achterbleven in de Westelijke Kaapprovincie. De trekboeren namen echter wel zwarte en gekleurde bedienden met zich mee. 'Bedienden' of knechten stonden niet gelijk aan 'slaven'. Zwarte en gekleurde hulpen en kindermeisjes maakten deel uit van de brede cirkel van het Afrikanergezin en de familie. Het verhandelen van slaven speelde een minder grote rol bij de Boeren. Toch hadden de diverse (kort bestaande) republieken van de Voortrekkers rassenongelijkheid in hun grondwet gevestigd, volgens de in de 19e eeuw heersende rassenopvattingen.
De Grote Trek was voornamelijk een geval van het 'doorbreken van een dam', veroorzaakt door een groeiende bevolkingsdruk. De migratie was al meer dan dertig jaar daarvoor tot staan gekomen.
Daarvoor hadden sommige Boeren zich al over de Oranjerivier gewaagd. Hier kwamen ze in botsing met de naar het zuiden uitbreidende Zoeloes onder koning Dingane. Ondanks het afsluiten van verdragen werden de beide leiders van deze Voortrekkers, Piet Retief en Gert Maritz, en de helft van hun blanke volgelingen door de Zoeloes vermoord.
De Boeren stichtten onafhankelijke staten in wat later de Zuid-Afrikaanse republiek Natalia (nu provincie Kwazulu-Natal), en de voormalige provincies Transvaal (nu onder meer de provincie Gauteng) en Oranje Vrijstaat (nu Vrijstaat) zouden worden. Het Engelse verlangen om hun koloniale macht uit te breiden over deze gebieden leidde tot de twee Boerenoorlogen van 1880-1881 en 1899-1902 die eindigden met opname van deze gebieden in de Britse kolonie.
[bewerken] Unie van Zuid-Afrika
Na het ontstaan van de Unie van Zuid-Afrika in 1910 verbleekte het verschil tussen Britten en Afrikaners enigszins maar de niet-blanke Zuid-Afrikaanse bevolking werd evenwel grotendeels uitgesloten van deelname aan het bestuur van het land wat bekend zou worden onder de naam 'apartheid' (1948, grotendeels vormgegeven door Hendrik Verwoerd).
[bewerken] Afrikaner diaspora
Pas met de officiële benoeming van Nelson Mandela als de eerste zwarte president van Zuid-Afrika in 1994 kwam er een einde aan de apartheidspolitiek. Er brak voor de bevolking van het land een nieuw tijdperk aan. Een democratie moest worden gevormd en bevolkingsgroepen die jarenlang met elkaar hadden gestreden dienden manieren te vinden om weer met elkaar te kunnen leven. Vooral voor het deel van de bevolking dat zich Afrikaners noemde en die jarenlang de macht hadden gehad, bracht de overgang belangrijke veranderingen met zich mee[7]. Zo ontstond er bijvoorbeeld de behoefte onder mensen om hun culturele Afrikaner identiteit te herdefiniëren en kwam er een Afrikaner diaspora op gang.
Tussen 1995 en 2005 verlieten 841.000 blanken Zuid-Afrika[8], het merendeel daarvan Afrikaners, om hun geluk ergens anders te gaan beproeven. De meerderheid van deze Afrikaner emigranten koos ervoor om naar een Engelstalig land te vertrekken[9]. Australië, de Verenigde Staten en Engeland waren met name favoriet. Vooral het gemak om zich aan de taal en culturele gewoonten aan te kunnen passen was hierbij de grootste drijfveer. Ook ging men specifiek op zoek naar betere banen en carrière mogelijkheden in het buitenland. Er ontstond een blanke exodus van hoogopgeleide artsen, leraren, zakenlieden etcetera, welke ook wel de brain drain wordt genoemd[10] en een fenomeen is dat vandaag de dag nog steeds voort duurt.
[bewerken] Verwijdering en toenadering
Hun taal ten spijt, voelen de Afrikaners zich over het algemeen steeds minder verwant aan Nederland of België, niet in de laatste instantie ten gevolge van de verwijdering die onderling is ontstaan ten tijde van de Apartheid die door Nederland als één van de felste anti-apartheidsstaten werd bestreden op internationaal niveau. Sinds de afschaffing van de apartheid is er weer enige toenadering. Ten tijde van de Boerenoorlogen was er juist nog grote steun en bijna een heldenverering in Europa voor de als dapper beschouwde blanke Boeren-guerrillastrijders en hun families in de Britse concentratiekampen tijdens hun ongelijke strijd tegen de aanvallende Britse overmacht. Uit die periode, maar ook nog later, stammen de namen van vele straten en buurten in België en Nederland, bijvoorbeeld "Afrikaanderplein", "Bothastraat", "Cronjéstraat", "Krugerstraat", "Transvaalstraat", "Transvaalwijk", "De la Reyweg", of "Paul Krugerlaan", en zelfs (zoals in Breda en Deventer) vernoemingen naar Marthinus Theunis Steyn en Christiaan de Wet.
[bewerken] Literatuur
- Adriaan van Dis (1990): Het Beloofde Land. Meulenhof, Amsterdam. ISBN 978-90-290-5118-7
- Vernon February (1991): The Africaners of South Africa. Kegan Paul Intl., London. ISBN 978-07-103-0353-0
- Hermann Giliomee (2004): The Afrikaners - Biography of a People (Ook in het Afrikaans verkrijgbaar: Die Afrikaners - 'n biografie). University of Virginia Press, Virginia. ISBN 978-08-139-2237-9
- Giliomee, H. & B. Mbenga (2007): New History of South Africa. Tafelberg Publishers, Cape Town. ISBN 978-06-240-4359-1
- De Graaff, B.J.H. (1993): De mythe van de stamverwantschap: Nederland en de Afrikaners. Suid-Afrikaanse Instituut, Amsterdam. ISBN 978-90-741-1205-5
- Willem de Klerk (2000): Afrikaners, Kroes, Kras, Kordaat. Human & Rousseau Ltd, Cape Town. ISBN 978-07-981-4013-3
[bewerken] Externe link
Bronnen, noten en/of referenties
|
| Etnische groepen in Zuid-Afrika | |
|---|---|
|
Afrikaners · Anglo-Afrikanen · Aziaten (Chinezen en Indiërs) · Griekwa · Kaap-Maleiers · Kleurlings · Khoisan · Ndebele · Basotho · Tsonga · Swazi · Tswana · Venda · Xhosa · Zoeloes |
|
