Hengelo (Overijssel)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hengelo
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Hengelo Wapen van de gemeente Hengelo
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Hengelo
Situering
Provincie Overijssel
Coördinaten 52° 16′ NB, 6° 47′ OL
Algemeen
Oppervlakte 61,83 km²
- land 60,90 km²
- water 0,93 km²
Inwoners (1 mei 2014) 81.070? (1331 inw/km²)
Hoofdplaats Hengelo
Naam inwoners Hengeloërs
Bijnaam Weendbuuln
Politiek
Burgemeester Sander Schelberg (VVD)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 12.600 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 189.000
WW-uitkeringen (2007) 22 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 7550-7559
Netnummer(s) 074
CBS-code 0164
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.hengelo.nl
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Hengelo (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Nedersaksisch: Hengel) is een plaats en een gemeente in de Nederlandse provincie Overijssel in de landstreek Twente.

De gemeente Hengelo telt 81.070 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) op een oppervlakte van 61,78 km². Naast de stad Hengelo omvat de gemeente ook de kernen Beckum en Oele. Ook de buurtschap Woolde, die grenst aan de bebouwde kom van Hengelo, valt onder de gemeente. De gemeente Hengelo maakt deel uit van het kaderwetgebied Regio Twente. Hengelo is na Enschede, Zwolle en Deventer de vierde stad van Overijssel. Na Enschede is Hengelo de grootste plaats in Twente. Hengelo wordt vaak gezien als een (voormalige) industriestad. Veel technische industrie is van oudsher gevestigd in Hengelo. In de volksmond wordt Hengelo ook wel aangeduid met de naam 'metaalstad'.[1]

Geschiedenis[bewerken]

Het dorp Hengelo ontstond in het kerspel Delden in de buurschap Woolde rond de Hof (te) Hengelo en de daarbij behorende kapel. Tussen circa 1525-1530 bouwde Fredrik van Twickelo op zijn Hof Hengelo het Huis Hengelo. Dit werd gesloopt in 1821. Momenteel zijn alleen de fundamenten nog zichtbaar.

Hoewel uit archeologisch onderzoek is gebleken dat er op de plaats waar de gemeente zich nu bevindt al een paar duizend jaar bewoning is geweest, is de gemeente Hengelo pas ontstaan in 1811, hoewel het dorp al in 1802 een eigen dorpsbestuur kreeg. Op dat moment bestond het dorp uit niet meer dan een honderdtal boerderijen en kleine landarbeidershuisjes. De gemeente begon pas te groeien tijdens de Industriële revolutie van de negentiende eeuw. Aanvankelijk is er ook in Hengelo nog redelijk wat textielindustrie, maar waar deze zich in de loop van de eeuw steeds meer gaat concentreren in Enschede, komt in het Hengelose economisch leven de nadruk steeds meer te liggen op de technische industrie. Bij dit laatste speelde de familie Stork een grote rol. In 1859 vestigde C.T. Stork een fabriek voor machineonderdelen in Hengelo (Gebr. Stork & co). Na de komst van dit bedrijf volgden andere grote fabrieken als Hazemeyer, Heemaf, Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie en Hollandse Signaalapparaten. Door deze ontwikkelingen groeide Hengelo bijzonder snel. Het vroegere dorp kreeg zelfs een stedelijk aanzien. In de Tweede Wereldoorlog werd Hengelo, vooral vanwege de strategische industrie die er gevestigd was, regelmatig gebombardeerd. Daarbij werd het centrum van de stad op 6 en 7 oktober 1944 zo goed als geheel vernietigd. Na de oorlog kreeg Hengelo het aanzien van een typische wederopbouwgemeente. Veel van de nog aanwezige oude gebouwen werden niet gespaard in de jaren zestig. Zo verdween het karakteristieke witte gemeentehuis om plaats te maken voor een modern ontwerp met een toren die lijkt op die van Siena en Florence. Een van de opvallendste bouwwerken die de tand des tijds overleefde is de rooms-katholieke Sint-Lambertusbasiliek uit 1890.

In de jaren 90 werden er plannen ontwikkeld om de gemeenten Enschede, Hengelo en Borne samen te voegen tot één gemeente Twentestad. In 2000 werd van dat plan afgezien, vooral omdat een in Hengelo gehouden referendum had uitgewezen dat er zo goed als geen draagvlak onder de plaatselijke bevolking bestond. Sinds 2001 werd intensiever samengewerkt tussen de gemeenten Enschede, Hengelo, Borne en Almelo, als Netwerkstad Twente. De Netwerkstad werkt samen met Münster en Osnabrück in de Stedendriehoek MONT (Münster, Osnabrück, Netwerkstad Twente).

Geografie[bewerken]

Topografische gemeentekaart van Hengelo, dec. 2013

De gemeente Hengelo ligt grofweg in het midden van Twente en wordt omringd door de plaatsen Borne in het noordwesten, Deurningen in de gemeente Dinkelland in het noorden, Enschede in het zuidoosten, Haaksbergen in het zuiden en Delden in de gemeente Hof van Twente in het westen. Een gedeelte van het landgoed Twickel ligt binnen de gemeentegrenzen. Naast de hoofdplaats Hengelo, kent de gemeente de kernen Beckum en Oele die beide in het zuiden van de gemeente liggen en de buurtschap Woolde ten westen van Hengelo. Hengelo vormt ruimtelijk gezien met Enschede, Borne en het Duitse Gronau een agglomeratie met bijna 400.000 inwoners.

Wijken[bewerken]

Wijkindeling van Hengelo

De gemeente Hengelo is onderverdeeld in negen wijken met daarnaast het buitengebied met de kernen Beckum en Oele.[2]

  • Binnenstad: De binnenstad van Hengelo bestaat uit drie gebieden. Het binnenstad centrum omvat het gebied van het historische dorp Hengelo en kenmerkt zich door een lage bevolkingsdichtheid, veel winkels en horeca. Daarnaast omvat de binnenstad de vooroorlogse Afrikaanderbuurt ten oosten van het centrum en de Dichtersbuurt ten zuidwesten langs de spoorlijn naar Borne.
  • Hengelose Es: Ten noorden van het centrum ligt de Hengelose Es en is onder te verdelen in vier buurten. Tichelwerk ontstond rond 1900 door bebouwing van de gebieden tussen de oude landwegen. 't Wilbert als woonbuurt ontstond in de periode na 1918 nadat het oude landhuis 't Wilbert werd afgebroken. De Hengelose Es Noord ontstond na de Tweede Wereldoorlog als stempelwijk. Een deel van deze bebouwing is in de jaren '90 gesloopt en vervangen door eensgezinswoningen. Ten slotte valt het bedrijventerrein Timmersveld ten zuidwesten van de A1 en de Deurningerstraat als vierde buurt onder de Hengelose Es.[3]
  • Noord: De wijk Noord ligt ten noordoosten van het centrum van Hengelo en wordt in het noorden begrensd door de A1. De wijk is in de woonbuurten De Noork, Noord (in de volksmond ook wel Sterrenbuurt genoemd), Klein Driene en Elsbeek en 't Rot met voornamelijk sportvelden, een begraafplaats en enkele woonhuizen onderverdeeld. Eerstgenoemde drie buurten kenmerken zich voornamelijk als wederopbouwbuurt met een strak stratenpatroon. Elsbeek is vooral een oude woonbuurt nabij het centrum.[4]
  • Hasseler Es: Ten noorden van de A1 ligt de in de jaren '70 aangelegde wijk Hasseler Es op de plek van de voormalige buurtschap Hasselo. De wijk is opgezet als bloemkoolwijk en kenmerkt zich door kronkelende wegen en hofjes. De Hasseler Es bestaat uit tien woonbuurten; de Bovenhoek, de Schothorsthoek, de Bartelinkshoek, de Tijertshoek, de Sogtoenhoek, de Bruninkshoek, de Middelhoek, de Molendijkhoek, de Weijinkshoek en het bedrijventerrein Oosterveld.[5]
  • Groot Driene: Het gebied van de huidige wijk Groot Driene behoorde voor 1937 tot de gemeente Enschede en daarvoor bij Lonneker. Het grootste deel van de wijk werd in de jaren 70 aangelegd. Bijzonder in de wijk is het door architect Piet Blom ontworpen complex De Kasbah. De woningen in de Anninkshoek en Nijhofshoek ten oosten van het centrum maken ook deel uit van de wijk en zijn van wat oudere datum.
  • Berflo Es: De zuidoostelijke wijk van Hengelo is de Berflo Es en kan worden onderverdeeld in vier woonbuurten en een bedrijventerrein. De Berflo Es ligt ten zuiden van de spoorlijn naar Enschede en ten oosten van de Industriestraat en Boekeloseweg. De Berflo Es Noord is een vooroorlogse wijk en omvat onder meer het voormalige industrieterrein van Stork en Dikkers. Berflo Es Zuid kenmerkt zich door vroeg-naoorlogse woningen. De buurten Veldwijk Noord en -Zuid liggen ten oosten van de Berflo Es-buurten en kenmerken zich door voornamelijk gestapelde huurwoningen.[6] Ook is hier het FC Twente-trainingscentrum en het FBK-Stadion gevestigd.
  • Wilderinkshoek: In het zuidwesten van Hengelo ligt de Wilderinkshoek. De wijk ligt ten zuiden van de spoorlijn naar Delden. De oostgrens wordt gevormd door een deel van de Industriestraat, de Loweg en de Boekeloseweg. In de wijk liggen vier woonbuurten: Tuindorp 't Lansink, Tuindorp Zuid, De Nijverheid en Vikkerhoek. Daarnaast valt een deel van het bedrijventerrein onder de Wilderinkshoek. Een groot deel van de woningen in de wijk zijn vooroorlogs. Deze woningen liggen voornamelijk in 't Lansink en de Nijverheid.[7]
  • Woolde: Ten westen en noordwesten van het centrum ligt de wijk Woolde. De wijk bestaat uit de woonbuurten Woolde, Woolder Es en Weidedorp/Thiemsland en de bedrijventerreinen Westermaat en Veltkamp.[8] De zuidelijke grens van de wijk wordt gevormd door de spoorlijn richting Delden.
  • Slangenbeek: Begin jaren 90 is een begin gemaakt met de aanleg van een nieuwe wijk in Hengelo. Ten westen van van de Hasseler Es werd de buurt Roershoek aangelegd. Later volgde in het kader van het Vinex-beleid Vossenbelt-Noord en -Zuid. De uitbreidingswijk is anno 2014 nog steeds in ontwikkeling. Kenmerk van Slangenbeek zijn de eensgezinswoningen, waarvan de helft twee-onder-een-kap of een vrijstaande woning is.
  • Buitengebied: In het buitengebied van Hengelo bevindt zich het kerkdorp Beckum en de buurtschap Oele. Ook Woolde valt gedeeltelijk onder Hengelo.

Water[bewerken]

Het Twentekanaal loopt ten zuiden van Hengelo. Aan het Twentekanaal ligt een haven waar verschillende bedrijven gebruik van maken. Na de haven is er een sluis. Zie: Schutsluis Hengelo.

Ook lopen er verschillende beken door de stad en omgeving. Onder andere:

  • Schoolbeek
  • Slangenbeek
  • Strootbeek
  • Tijertsbeek

Bevolking[bewerken]

De gemeente Hengelo telde in 2012 80.940 inwoners, waarvan het overgrote deel in de stad zelf woonde. Het buitengebied met daaronder de kern Beckum telde 1.955 inwoners.[9] Hengelo is daarmee na Enschede de tweede stad in Twente en de vierde in Overijssel. Met een oppervlakte van 61,83 km² komt dit inwonertal neer op een bevolkingsdichtheid van ongeveer 1300 inwoners per km². Op basis van de omgevingsadressendichtheid, een door het CBS gehanteerde schaal om de stedelijkheid te bepalen, wordt Hengelo met 1.658 inwoners per km² in 2012 als sterk stedelijk ingeschaald.[10]

Bevolkingsontwikkeling[bewerken]

Jaar Inwoners
1830 3.152
1840 3.561
1849 3.638
1859 3.915
1869 5.633
1879 6.502
1889 10.264
1899 14.968
1909 20.073
Jaar Inwoners
1920 26.303
1930 34.338
1947 45.875
1960 61.137
1971 69.360
1995 77.409
2000 79.751
2010 80.772
 

Tot halverwege de 19e eeuw kende Hengelo, net als de andere gemeenten in Twente een bescheiden bevolkingsgroei. Het dorp Hengelo telde bij de eerste volkstelling in 1795 678 inwoners en de buurschappen Beckum, Oele en Woolde respectievelijk 308, 417 en 860 inwoners.[11] Aan de vooravond van de komst van de Hengelose industrieën in 1859 telde de gemeente 3915 inwoners en had daarmee een vergelijkbaar inwonertal als Enschede, Oldenzaal, Almelo en Borne. In die tijd was Lonneker, dat toentertijd het grootste deel van de huidige gemeente Enschede omvatte, met ruim 8500 inwoners de grootste gemeente in de omgeving.

De komst van Stork en in het kielzog de andere industriële ondernemingen zorgde voor de groei van Hengelo. In 1889 was de bevolking meer dan verdubbeld en rond de eeuwwisseling telde de gemeente circa 15.000 inwoners; alleen Enschede had meer inwoners. De groei van Hengelo zette ook na de eeuwwisseling door en kort na de Tweede Wereldoorlog was het inwonertal met bijna 46.000 verdrievoudigd. Na de oorlog zette de groei voort om net als elders in Nederland met de demografische transitie in het derde kwart van de 20e eeuw af te vlakken.

In 2000 passeerde Hengelo de 80.000 inwoners en sindsdien schommelt het inwonertal rond de 81.000 inwoners. De bevolking bereikte in 2007 vooralsnog een hoogtepunt met 81426 inwoners. De prognose is dat de bevolking in de gemeente Hengelo zal groeien tot 85.000 in 2020 en tot circa 87.000 in 2040.[12]

Bevolkingspiramide van Hengelo in 2013

Samenstelling[bewerken]

Van de ruim 80.000 inwoners is 23,5 procent van de Hengeloërs 19 jaar of jonger. Het aandeel 65-plussers in Hengelo ligt op 17,6 procent. De demografische druk, dat is het aandeel personen in de leeftijdscategorieën 0 tot en met 19 en 65-plus ten opzichte van de productieve leeftijdsgroep, ligt met 69,7% boven het landelijk gemiddelde van 66,4%.[13] De gemeente Almelo heeft met 70% een vergelijkbare druk, terwijl die van Enschede met 61,7% onder het landelijk gemiddelde ligt.

Circa 21 procent van de Hengeloërs is van allochtone afkomst. De stad ligt daarmee ongeveer op het landelijk gemiddelde en vier procent boven het Twents gemiddelde. Ongeveer 11,5 procent van de inwoners is niet-westers allochtoon en iets minder dan 10 procent westers allochtoon. De belangrijkste herkomstlanden van de allochtone bevolking zijn Turkije (5,87%), Duitsland (3,48%) en Indonesië (2,92%).[14]

Politiek en bestuur[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Politiek in Hengelo voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Raadszaal van het stadhuis

Het bestuur van de gemeente Hengelo zetelt in het in 1963 gereedgekomen stadhuis. Het gebouw met markante toren, waarvan de de eerste plannen voor een de bouw kort na de Tweede Wereldoorlog werden uitgewerkt, is een gemeentelijk monument en staat op de nominatie om als rijksmonument voor de wederopbouwperiode aangewezen te worden.[15]

Sinds 1 oktober 2012 is Sander Schelberg burgemeester van Hengelo, die daarmee Frank Kerckhaert na een ambtsperiode van twee termijnen (12 jaar) opvolgde. De portefeuilles van burgemeester Schelberg omvatten onder andere openbare orde en veiligheid, dienstverlening en bestuurlijke samenwerking. De gemeenteraad van Hengelo bestaat sinds 2002 uit 37 leden die iedere vier jaar worden gekozen. In de raad zijn naast de landelijke partijen ook twee plaatselijke vertegenwoordigd, Burger Belangen en Pro Hengelo. De raad houdt op dinsdagavond zitting. Naast deze plenaire zittingen kent de gemeente sinds 2006 de raadscommissies fysiek, sociaal en bestuur.[16]

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad bestaat sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 uit 37 zetels. Aan de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 namen tien partijen deel. Bij deze verkiezingen werd de lokale partij Pro Hengelo met 19,4% van de stemmen en zeven zetels de grootste. In aantal zetels eindigde Socialistische Partij gelijk. Beide partijen waren samen met D66, die 4,7% meer kiezers trok de winnaars van de verkiezingen. Oppositiepartijen VVD, CDA en de ChristenUnie wisten hun zetelaantal te behouden. De PvdA verloor, in lijn met de rest van Nederland, een groot deel van het electoraat en GroenLinks en de lokale partij Burger Belangen werden gehalveerd. Nieuwkomer Armoede Partij Nederland mikte vooraf op één zetel,[17] maar wist niet genoeg stemmen te halen om in de raad te komen. Door het verlies van PvdA, GroenLinks en Burger Belangen verloor de coalitie die in 2010 werd gevormd haar meerderheid. Het opkomstpercentage van 53,15 procent lag net onder het landelijk gemiddelde. Eén van de thema's tijdens de verkiezingen was de bouw van het nieuwe stadskantoor de Lange Wemen.

Zetelverdeling 2014
7
4
1
2
4
7
1
6
5
De 37 zetels zijn verdeeld onder:

██ SP: 7

██ PvdA: 4

██ GL: 1

██ BB: 2

██ D66: 4

██ Pro Hengelo: 7

██ CU: 1

██ CDA: 6

██ VVD: 5

Uitslagen gemeenteraadsverkiezingen
Partij 2010 2014 Verschil
aantal perc. zetels aantal perc. zetels perc. zetels
Pro Hengelo 4.713 14,1% 5 6.536 19,5% 7 +5,4% +2
Socialistische Partij (SP) 4.097 12,2% 4 6.003 17,9% 7 +5,7% +3
Christen-Democratisch Appèl (CDA) 5.719 17,1% 6 5.198 15,5% 6 -1,6% 0
Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) 4.156 12,4% 5 4.267 12,7% 5 +0,3% 0
D66 2.573 7,7% 3 4.186 12,5% 4 +4,8% +1
Partij van de Arbeid (PvdA) 5.362 16,0% 6 3.040 9,1% 4 -6,9% -2
Burger Belangen (BB) 3.715 11,1% 4 1.822 5,4% 2 -5,7% -2
GroenLinks (GL) 2.197 6,6% 3 1.093 3,3% 1 -3,3% -2
ChristenUnie (CU) 964 2,9% 1 970 2,9% 1 0,0% 0
Armoede Partij Nederland (APN) 413 1,2% 0 +1,2% 0
Totaal 33.496 100% 37 33.528 100% 37

College van burgemeester en wethouders[bewerken]

Het college voor de periode 2014-2018 wordt gevormd door de partijen SP, D66, CDA en PvdA. De vier coalitiepartijen vormen samen een meerderheid van 21 van de 37 raadszetels. ProHengelo, de grootste partij na de verkiezingen kon tijdens de eerste informatieronde geen meerderheid vinden, waarna de SP het overnam.[18] SP, D66 en PvdA vormden in de periode 2010-2014 samen met GroenLinks en GemeenteBelangen ook al het college. Laatstgenoemde twee partijen verloren bij de verkiezingen van 2014 een groot deel van hun zetels, waardoor er voor de voortzetting van het college geen meerderheid meer bestond.

De vier collegepartijen leverden elk één wethouder, waarbij Mariska ten Heuw (SP), Erik Lievers (D66) en Jan Bron (PvdA) ook al in de voorgaande raadsperiode wethouder waren. Marcel Elferink van het CDA kwam nieuw in het college. Het college, dat in de periode 2014-2018 één wethouder minder dan de voorgaande raadsperiode telt, zet met het coalitieakkoord het beleid van het voorgaande college grotendeels voort.[19]

Partnerstad[bewerken]

De gemeente Hengelo onderhoudt sinds lange tijd een vriendschappelijke band met Emsdetten in Duitsland. In 1991 werd deze band met de Westfaalse stad officieel bekrachtigd. De steden geven voornamelijk op het gebied van sport, onderwijs en cultuur invulling aan het partnerschap.[20] In 2012 werd er een fiets- en wandelroute tussen de twee steden, die op zo'n zeventig kilometer van elkaar liggen, geopend.

Naast het officiële partnerschap met Emsdetten onderhoudt de gemeente banden met Pilsen in Tsjechië en in het verleden met Ogre in Letland.[21]

Symboliek[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Wapen van Hengelo (Overijssel) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Wapen en vlag van Hengelo

Kort nadat het gemeentehuis van Hengelo in 1868 gereedkwam, werd in de gemeenteraad besloten tot het voeren van een gemeentewapen. Het ontwerp van de gemeente-architect werd op 1 april 1870 per Koninklijk Besluit vastgesteld en als volgt omschreven: "Van lazuur waarover een golvende bande van zilver, het schild ter linkerzijde beladen met eene bijenkorf en eene bijenzwerm van goud, ter regterzijde met eene korenschoof waarin een zeis en een dorschvlegel, alles van goud."

De verdeling stelt de beek voor die door de stad stroomt, terwijl de bijenkorf en korenschoof de belangrijke middelen van bestaan uitbeelden.

Cultuur[bewerken]

Bezienswaardigheden[bewerken]

Sint Lambertusbasiliek

Hengelo is een relatief jonge stad die pas in de negentiende eeuw tot groei kwam. De stad was in de Tweede Wereldoorlog vanwege de strategische ligging als knooppunt van spoorlijnen richting Duitsland en de aanwezigheid van industrieën regelmatig doelwit voor geallieerde bombardementen, waarbij het centrum grotendeels werd verwoest. Ook tijdens de wederopbouw zijn veel gebouwen afgebroken. Van de vooroorlogse binnenstad zijn daarom slechts fragmenten overgebleven. De havezate Huis Hengelo is reeds in de negentiende eeuw afgebroken en maakte plaats voor het fabrieksterrein van Heemaf. Tegenwoordig is er op de plek van de oude havezate een kunstwerk met de contouren van het Huis Hengelo te zien. De oude poort van het Huis Hengelo is bewaard gebleven en markeert tegenwoordig het landgoed Het Stroot in de buurtschap Twekkelo.

Herkenningspunten voor de binnenstad van Hengelo zijn de torens van de Sint-Lambertusbasiliek en het stadhuis. De in neogotische stijl gebouwde Sint-Lambertusbasiliek aan de Enschedesestraat dateert van 1890 en heeft een hoogte van bijna 80 meter. De kerk bleef tijdens de bombardementen in de Tweede Wereldoorlog grotendeels gespaard. Het stadhuis is een voorbeeld van de Delftse School en is opgenomen in het Beschermingsprogramma Wederopbouw 1959-1965. Het gebouw werd in 1963 opgeleverd en is geïnspireerd op het stadhuis van Stockholm.[22] In de stadhuistoren bevindt zich een carillon met 47 klokken. Voor het stadhuis staat een door de Hengelose kunstenaar Pieter de Monchy ontworpen herdenkingsmonument. Het monument bestaat uit een in een vijver geplaatste natuurstenen beeld van twee handen die een duif vrijlaten. Ook andere delen van de binnenstad werden opgebouwd naar de ideeën van de Delftse School. De aan de markt gelegen winkelpanden Bischoff (tegenwoordig een poolcentrum) en Coöperatieve Samenwerking (tegenwoordig een discotheek) en de Telgenflat staan inmiddels op de gemeentelijke monumentenlijst.

Dr. Poolhuis aan de Pastoriestraat

Een concentratie van vooroorlogse bebouwing in het centrum is te vinden in de Pastoriestraat. Tegenwoordig is de Pastoriestraat één van de drukkere uitgaansstraten in de stad met veel cafés. In deze straat bevindt zich onder andere het circa 1650 gebouwde en oudste café van Hengelo, 't Neutje. De zijgevel van het pand is gemaakt van wilgentenen, leem, mest en stro. Het Dr. Poolhuis is vernoemd naar de Joodse dokter Pool, die in 1730 in Hengelo vestigde.[23] Tijdens een restauratie van het huis kwam een middeleeuwse vloer tevoorschijn. Ook de dorpsboerderij het Thomassonhuis uit vermoedelijk de zeventiende eeuw bevindt zich in deze straat.[24] Aan de Langestraat staat eveneens een dorpsboerderij, het Lambooyhuis. In de boerderij van het hallehuistype woonde kunstenaar Theo Wolvecamp. Tegenwoordig is er een kunstsociëteit gevestigd.

Waterstaatskerk

De voormalige hervormde waterstaatskerk aan de Deldenerstraat werd in 1839 gebouwd. De neoclassicistische kerk moest de rond 1500 gebouwde dorpskerk nabij het Huis Hengelo vervangen.[25] Sinds begin jaren 90 doet de kerk dienst als concertzaal voor de muziekschool. Naast de waterstaatskerk en de Sint Lambertusbasiliek staat ook de Onze-Lieve-Vrouwekerk op de rijksmonumentenlijst. De kerk met zowel neogotische invloeden als kenmerken in de stijl van de Delftse School werd in 1927 ingezegend door de aartsbisschop van Utrecht. Andere markante kerkgebouwen in de stad zijn onder andere de Sint Raphaelkerk en de voormalige Bethlehemkerk.

De Oude Algemene Begraafplaats aan de Bornsestraat is de oudste begraafplaats in Hengelo. De begraafplaats ontstond rond de kapel van het Huis Hengelo en de oudste grafsteen dateert van 1625. Het poortgebouw met bijbehorende woning werd in 1885 gebouwd. Omdat de bestaande begraafplaats te klein werd, werd in 1910 buiten het centrum aan de Oldenzaalsestraat de nieuwe Algemene Begraafplaats naar ontwerp van Leonard Springer in Engelse landschapsstijl aangelegd. De neoclassicistische entree vormt de toegang tot de begraafplaats. Aan het einde van de achttiende eeuw verzocht de Joods gemeenschap in Hengelo om een eigen begraafplaats. Tot die tijd werden de overledenen op een gezamenlijke begraafplaats met de gemeenschappen in Delden en Borne in de buurtschap Buren begraven. Baron Mulert stelde de gemeenschap een stuk grond aan de huidige Dennenbosweg ter beschikking. De Amsterdamse tekenaar Fré Cohen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Borne ondergedoken was ligt hier begraven.[26]

Perronoverkapping van Station Hengelo

Het huidige derde treinstation van Hengelo werd in 1951 geopend. Het stationsgebouw is uitgevoerd in een constructie van gewapend beton en heeft enige gelijkenis met het station Enschede. De gietijzeren perronoverkapping dateert echter uit 1900 en heeft de status van rijksmonument. Bij de meest recente renovatie van het station in 2010 is de binnenzijde van het stationsgebouw aangepakt. Onder het westelijk deel van het perron loopt de Europatunnel. Deze tunnel werd in het kader van de wederopbouw aangelegd en is sindsdien nauwelijks gewijzigd, wat vrij bijzonder is voor spoorwegviaducten uit die periode.[27]

Voormalige Wilhelminaschool

Het industrieel erfgoed van Hengelo bevindt zich voornamelijk ten zuiden van het station Hengelo. Direct achter het station bevinden zich de kantoorgebouwen van Siemens AG, voorheen Stork en bevinden zich aan weerszijden van de Industriestraat de (voormalige) fabrieksgebouwen van Stork en Dikkers. De voormalige watertoren van Stork van 1917 aan de Lansinkesweg is geïntegreerd in de brandweerkazerne van de stad. Ook de voorloper van deze toren, de watertoren van 1902, is vanaf de weg nog te zien. Rond de voormalige ijzergieterij van Stork is in de jaren 2000 een school voor middelbaar beroepsonderwijs gebouwd. De firma Stork richtte en eigen fabrieksschool op om zo jonge arbeiders op te leiden voor verschillende functies binnen het bedrijf. In 1917 werd deze school gevestigd in de Wilhelminaschool, waar het Twents Techniekmuseum HEIM is gevestigd. Aan de achterzijde van de Wilhelminaschool bevinden zich nog twee koeltorens van de voormalige Stork krachtcentrale.

De Kasbah

Als gevolg van de snelle economische groei in Hengelo aan het begin van de twintigste eeuw ontstond de noodzaak tot een goede huisvesting voor de arbeiders. Coenraad Frederik Stork deed inzichten op in Europa bij verschillende arbeiderscomplexen. Uiteindelijk op basis van de ideeën van het Agnetapark in Delft liet hij de architect Karel Muller plannen uitwerken voor de bouw van de wijk Tuindorp 't Lansink. De wijk is tegenwoordig een beschermd dorpsgezicht en diverse huizen staan op de rijksmonumentenlijst. Een ander bijzonder woningbouwcomplex is het door Piet Blom ontworpen De Kasbah aan de rand van de stad in de wijk Groot Driene uit 1973. In zijn ontwerpstudie zocht Blom naar een stedelijke woon- en werkomgeving waarin sociale contacten werden bevorderd. De woningen werden op palen gebouwd, waardoor de begane grond vrijkwam voor gemeenschappelijke voorzieningen.

Boortoren aan de Mensinkweg in Hengelo

Vanaf 1933 begon de Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie met zoutboringen in het zuidoosten van Hengelo. Voor het oppompen van het zout verrezen er verschillende boortorens in het landschap. De oude houten torens zijn inmiddels niet meer in gebruik en vervangen door kleine huisjes, van waaruit het zout wordt opgepompt. Drie van de oude houten torens zijn als rijksmonument aangewezen. Ook de schutsluis Hengelo als onderdeel van het sluiscomplex De Waarbeek in het Twentekanaal staat op die monumentenlijst.

Nabij de buurtschap Oele bevond zich vroeger een van de zes havezaten die het richterambt Delden rijk was. De in 1690 gebouwde korenwatermolen Oldemeule herinnert nog aan deze inmiddels verdwenen en gelijknamige havezate. De gronden rondom de havezate behoren tot de landgoed Twickel dat deels op Hengelo's en Deels op Deldens grondgebied ligt.

Musea[bewerken]

Historisch Museum Hengelo aan de Beekstraat

De geschiedenis en cultuur van Hengelo wordt belicht in het Historisch Museum Hengelo. Het museum, dat in 1976 als oudheidkamer Oald Hengel van start ging, is gevestigd in een oude patriciërswoning aan de Beekstraat. De collectie bestaat uit onder andere textiel en koperwerk van de firma Dikkers. Daarnaast bezit het museum een omvangrijk archief en organiseert het regelmatig stadswandelingen. Het Twents Techniekmuseum HEIM ontstond als Hengelo's Educatief en Industrieel Museum uit de werkgroep industriële archeologie van Oald Hengel. Met ondersteuning van Hollandse Signaalapparaten en Holec ging het museum in 1983 in het voormalige Twentsch Centraal Station aan de Bornsestraat van start. Sinds 2005 is het museum in de voormalige Wilhelminaschool aan de Industriestraat gevestigd. In het museum wordt de Twentse textiel- en (elektro)techniekhistorie getoond.

Naast het historisch museum en 't HEIM zijn er nog een aantal andere musea te vinden in de stad. In het Electro Radio Nostalgie Museum staat de geschiedenis van de radio en geluidsregistratie centraal. Het Piet Blom museum dat in De Kasbah is gevestigd, houdt het gedachtegoed van de architect Piet Blom levend.

Film, theater en muziek[bewerken]

Poppodium Metropool achter het station

Aan de Beekstraat in Hengelo is de bioscoop Cinema Hengelo gevestigd. Het bioscoopgebouw met opvallende betongevel werd in 2004 geopend als opvolger van Bellevue. Het Filmhuis Hengelo is een vrijwilligersorganisatie die in 1990 is ontstaan en arthousefilms vertoont in het Rabotheater. Een andere belangrijke publiekstrekker voor films is CineStar met 10 zalen aan de rand van Enschede.

Tegenover de voorzijde van het station bevindt zich het Rabotheater, waar naast films ook theater- en muziekevenementen worden georganiseerd. Het theater opende in 2001 zijn deuren en is de opvolger van de schouwburg die voordien op deze locatie was gevestigd. Aan de achterzijde van het station is Poppodium Metropool gevestigd, dat tot één van de kernpodia van Nederland wordt gerekend.

Er zijn ook diverse expositieruimtes voor beeldende kunst, zoals het Kunstcentrum Hengelo, Galerie de Pook, Galerie Lans-Uylen, Gallery Signaal en Kunstsociëteit Lambooijhuis. Ook is er een vestiging van de landelijke kunstuitleenorganisatie SBK.

Media[bewerken]

De regionale omroep voor de provincie Overijssel, RTV Oost heeft zijn studio's gevestigd in Hengelo. De omroep ontstond in 1979 als afsplitsing van de RONO en was tot midden jaren '90 gevestigd aan de Beursstraat in het centrum van Hengelo. Tegenwoordig is de omroep gehuisvest in een pand op het industrieterrein Westermaat. Naast de regionale omroep, heeft de stad een lokale omroep: Radio Hengelo TV.

Tot in de jaren '90 waren er twee dagbladuitgevers in Hengelo gevestigd. De Twentsche Courant was een dagblad van katholieke signatuur en had haar hoofdvestiging in het centrum van de stad. Daarnaast kende de stad het Hengelosch Dagblad, dat later een kopblad werd van Dagblad Tubantia. In 1996 fuseerden beide dagbladen tot De Twentsche Courant Tubantia en werden de redacties samengevoegd in Enschede.[28]

Economie[bewerken]

Detailhandel[bewerken]

Marktplein in Hengelo met lichtlinde

De gemeente Hengelo heeft een winkelvloeroppervlak van circa 190.000 m², wat meer dan gemiddeld is voor kernen van vergelijkbare omvang.[29] Het winkelaanbod is verspreid over het centrum, Westermaat Plein en diverse wijk- en buurtcentra. Het winkelhart van Hengelo bevindt zich in het centrum met als belangrijkste winkelgebied de Enschedesestraat, Markt, Telgen, Brinkstraat en Nieuwstraat. Met name modezaken zijn goed vertegenwoordigd in het centrum. Andere veelvoorkomende winkeltypen zijn levensmiddelen, juweliers, opticiens, schoenen en lederwaren.[30] De winkelleegstand in het centrum van Hengelo als gevolg van een sterk veranderend koopgedrag, de economische omstandigheden, online aankopen en ontwikkelingen in de periferie ligt boven het landelijk gemiddelde. In de stad is sprake van een structurele leegstand.[30]

Op woensdag en op zaterdag is er een warenmarkt in Hengelo op het Marktplein. De binnenstad kent jaarlijks 16 koopzondagen, terwijl de winkels aan Westermaat Plein elke zondag de deuren mogen openen.[31]

In de jaren 90 veranderde het rijksbeleid ten aanzien van detailhandel. Waar voorheen de detailhandel voornamelijk in de binnensteden moest worden geconcentreerd, wees de rijksoverheid met dit nieuwe beleid dertien locaties in Nederland aan voor grootschalige detailhandelsvestigingen. Het Westermaat Plein dat ingeklemd ligt tussen de A1 en Borne is een van deze dertien locaties. Op het terrein zijn grootschalige winkels gevestigd met een vloeroppervlak van ten minste 1.500 m². Het totale winkelvloeroppervlak beslaat ruim 42.000 m² en onder andere Ikea, Mediamarkt en Intersport hebben hier een vestiging. Westermaat Plein is daarmee na het centrum het grootste winkelgebied van Hengelo. Een belangrijk deel van de bezoekers is afkomstig uit Duitsland.[32]

Infrastructuur en vervoer[bewerken]

Wegen[bewerken]

Bij Knooppunt Buren ten noordwesten van Hengelo splitsen zich de A1 en A35

De A1 is een van de drie hoofdverbindingsassen in Nederland voor het goederenvervoer naar Duitsland, Polen en de Baltische staten. De snelweg voert van Amsterdam in westoostelijke richting naar de grensovergang bij De Lutte alwaar hij overgaat in de Bundesautobahn 30 richting Osnabrück en uiteindelijk Berlijn. Vanaf knooppunt Hoevelaken is deze autosnelweg onderdeel van de Europese weg 30. Het gedeelte langs Hengelo, dat ook wel de kardinaalshoed wordt genoemd, kwam gereed in 1988. Bij knooppunt Buren ten noordwesten van Hengelo kruist de A1 de rijksweg 35 (A35/N35). Deze weg voert dwars door de provincie Overijssel van Zwolle in het noordwesten tot aan de Duitse grens bij Glanerbrug. Vanaf de grens gaat de weg over in de Bundesstraße 54 richting Münster en verder. De weg is tussen Wierden en Enschede als autosnelweg uitgevoerd.

Voordat de A1 werd aangelegd moest al het doorgaande (inter)nationale verkeer door de binnenstad van Hengelo. Via de Deldenerstraat, Bornsestraat, en Oldenzaalsestraat werd het verkeer afgehandeld van en naar het westen en de grensovergang bij De Poppe. In de jaren '70 passeerden zo dagelijks 1200 vrachtwagens het centrum van de stad. Nadat de snelweg langs Hengelo en in 1992 de doortrekking tot de Duitse grens gereed kwam, nam ook het belang van de straten door het centrum van de stad af en werden deels omgevormd tot provinciale weg.

De N342, die in het verlengde van de Oldenzaalsestraat via Oldenzaal en Denekamp naar de Duitse grens loopt en de N346, die vanaf Zutphen, via Lochem, Goor en Delden uitkomt op de Deldenerstraat in Hengelo zijn tegenwoordig de benaming voor de voormalige doorgaande weg. Overige N-wegen naar Hengelo zijn de N738 vanuit Weerselo, de N739 vanuit Haaksbergen en de N743 vanuit Almelo, via Zenderen en Borne.

Spoorwegen[bewerken]

Hoofdingang van het station Hengelo

Met de opkomst van de textiel- en machine-industrie in Twente ontstond ook de wens tot het exploiteren van een spoorlijn voor de aanvoer van steenkool. In 1858 werden onder leiding van Charles Stork de eerste plannen uitgewerkt om te komen tot de aanleg van een spoorlijn van Almelo via Hengelo naar Salzbergen in het Koninkrijk Hannover. Hier bevond zich een overslagplaats van steenkool dat gedolven werd in het nabijgelegen Ibbenbüren en in het Ruhrgebied. Op 18 oktober 1865 werd de spoorlijn officieel in gebruik genomen. Tegelijkertijd lobbyde de gemeente Hengelo bij de rijksoverheid voor de aansluiting van Hengelo met de rest van Nederland. Nauwelijks een halve maand na de opening van de lijn naar Salzbergen werd de lijn Hengelo – Zutphen op 1 november 1865 geopend en op 1 juli 1866 was de verlenging naar Enschede een feit.

Nadat in 1878 de Locaalspoor- en tramwegwet van kracht werd, waarbij er minder hoge eisen werden gesteld ten aanzien van de beveiliging, werd er enkele jaren later door de Geldersch-Overijsselsche Lokaalspoorweg-Maatschappij een spoorlijn aangelegd tussen Hengelo via Boekelo en Haaksbergen naar Winterswijk. De spoorlijn werd geopend op 15 oktober 1884. In 1935 werd de dienstregeling voor het personenvervoer opgeheven en later de gehele lijn. Het eindpunt van de spoorlijn was Station Hengelo GOLS, dat zich nabij het huidige gebouw van de voormalige Hofstede MTS bevond. De Parallelweg L. S. herinnert nog aan deze spoorlijn.

Tegenwoordig telt Hengelo drie treinstations. Het belangrijkste station is station Hengelo, dat in de Tweede Wereldoorlog werd gebombardeerd en in 1951 werd heropend. Op het station stoppen de NS-intercitytreinen van Enschede naar Schiphol en Den Haag. Ook onderhoudt de NS treindiensten met Zwolle en Apeldoorn. Internationaal is station Hengelo de laatste Nederlandse stopplaats op de treindienst Amsterdam – Berlijn, die door DB Fernverkehr en NS International wordt uitgebaat. Naast station Hengelo zijn er nog twee stations in de stad. Zowel station Hengelo Oost als station Hengelo Gezondheidspark, dat op 9 december 2012 werd geopend, liggen op het traject Zutphen – Oldenzaal. De dienstregeling op deze spoorlijn wordt verzorgd door Syntus Twente.

Stads- en streekvervoer[bewerken]

Busstation Hengelo

Het stads- en streekvervoer in Hengelo wordt tegenwoordig in samenwerking met de andere Twentse gemeenten beheerd door de Regio Twente. Sinds 8 december 2013 is Syntus 10 jaar lang concessiehouder voor de regio. Het bedrijf verzorgt onder de naam Twents het busvervoer in en om Hengelo. Naast een aantal stadsdiensten, waarbij het bedrijf Hengelo een aantal lijnen heeft gekoppeld met Enschede, verzorgt het bedrijf het vervoer naar Almelo, Borne, Tubbergen, Weerselo en Haaksbergen.

Net als tegenwoordig was ook in de jaren '20 van de twintigste eeuw het stads- en streekvervoer een particuliere aangelegenheid. Verschillende bedrijven verzorgden het busvervoer in Twente, waaronder de Hengelosche Autobus Dienst van Klaaskate. Eind jaren '20 exploiteerde de Twentsche Electrische Tramweg Maatschappij (kortweg: TET) een streekdienst tussen Hengelo en Enschede. Na de Tweede Wereldoorlog werd de TET aangewezen als de belangrijkste vervoerder voor het oosten van Overijssel en waren ver verbindingen naar Glanerbrug, Haaksbergen en Almelo. Daarnaast verzorgde het bedrijf het stadsvervoer in Hengelo.[33]

Eind jaren '50 besloot de gemeente Hengelo de subsidie voor de stadsdiensten stop te zetten met als gevolg dat de TET de dienstverlening in Hengelo staakte. Het touringcarbedrijf Reiscentrale Twenthe nam de concessie in 1957 over. In 1972 werd het bedrijf gesplitst en werd het openbaar vervoer in Hengelo ondergebracht in de Hengelose Autobus Dienst-Onderneming (HADO). Vijf jaar later werd de HADO bij de TET ingelijfd en waren het stads- en streekvervoer weer in dezelfde handen.[34] In de golf van fusies vanaf midden jaren '90 ontstond uiteindelijk Connexxion dat tot eind 2013 het busvervoer in en om Hengelo verzorgde.

Waterwegen[bewerken]

Haven van Hengelo aan het Twentekanaal

Voor het goederenvervoer over het water is Hengelo aangewezen op het Twentekanaal. De haven van Hengelo is de grootste binnenhaven in Twente en heeft twee insteekhavens en een buitenhaven. Aan het begin van de twintigste eeuw ontstonden de eerste plannen voor de aanleg van een kanaal naar Twente. Het duurde echter nog tot 1930 voordat er een begin werd gemaakt met de aanleg van het kanaal. In 1935 werd het kanaal geopend en konden de eerste binnenvaartschepen hun lading laden en lossen aan de kade even voor de schutsluis Hengelo.

Er zijn al lange tijd plannen om het Twentekanaal door te trekken naar Duitsland en daar aan te laten sluiten op het Mittellandkanaal, maar deze lijken financieel niet haalbaar.[35] Vanwege de toenemende grootte en diepgang van de binnenvaartschepen zijn er plannen gemaakt om het kanaal tot 2020 te verdiepen. Tegen die tijd moeten schepen van de zogenaamde klasse Va-schepen met een diepgang tot 2,80 m. de havens in Twente, waaronder Hengelo, kunnen bereiken.[36]

Luchtvaart[bewerken]

In de driehoek Enschede – Oldenzaal – Hengelo ligt het voormalige vliegveld Twente. Dit is echter niet het eerste vliegveld bij Hengelo. Reeds in 1920 had de stad kortstondig twee vliegvelden. Twee lokale initiatieven kwamen tot de aanleg van een vliegveld. Het ene lag aan de Bornsestraat, terwijl het andere vliegveld op het Pruisische veld werd aangelegd. Lang hebben deze vliegveldjes niet bestaan en in 1921 werd ten noorden van het Pruisische veld en naast het huidige vliegveld op het grondgebied van Lonneker een vliegterrein aangelegd. Uiteindelijk werden eind jaren '20 de plannen concreter voor de aanleg van het definitieve vliegveld, dat in 1931 werd geopend. Het vliegveld was een initiatief van de Twentse industriëlen. Het vliegveld werd in de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter omgebouwd tot Fliegerhorst en na de oorlog deed het terrein dienst als Nederlandse luchtmachtbasis. Op 11 februari 1992 stortte een F-16 die terugkeerde naar de vliegbasis neer op de Hengelose wijk Hasseler Es. Hierbij vielen geen slachtoffers. Nadat het vliegveld in 2008 werd gesloten zijn er plannen gemaakt voor een herstart, maar onduidelijk is of deze plannen zullen worden uitgevoerd. Er bestaat veel politieke weerstand tegen de heropening bij onder andere de gemeente Hengelo.[37]

Onderwijs, welzijn en sport[bewerken]

Onderwijs[bewerken]

Interieur van het ROC van Twente in de voormalige ijzergieterij van Stork.

In Hengelo zijn diverse scholen voor basis-, middelbaar- en beroepsonderwijs gevestigd. In het basisonderwijs zijn zowel openbare als confessionele scholen gevestigd. Daarnaast kent Hengelo scholen voor speciaal-, jenaplan- en daltononderwijs.

Tegenwoordig kent Hengelo drie grote scholengemeenschappen, met verschillende vestigingen verdeeld over de stad. Onder de Openbare Scholengemeenschap Hengelo vallen het Bataafs Lyceum, het Gilde College, 't Genseler en het Montessori College Twente. Daarnaast kent Hengelo twee scholengemeenschappen van Rooms-Katholieke signatuur die beide vallen onder Stichting Carmelcollege. De Scholengemeenschap De Grundel heeft drie vestigingen. Scholengemeenschap Twickel was oorspronkelijk een dependance van de Grundel, maar is tegenwoordig een zelfstandige scholengemeenschap.

In de voormalige ijzergieterij van Stork bevindt zich de belangrijkste locatie van ROC van Twente voor middelbaar beroepsonderwijs in Hengelo. Tevens zijn er twee hoger beroepsonderwijsinstellingen in Hengelo gevestigd. De pedagogische academie Hogeschool Edith Stein/Onderwijscentrum Twente is gevestigd aan de M.A. de Ruyterstraat en Hogeschool Tio heeft zijn vestiging in aan de Lansinkesweg.

Gezondheidszorg[bewerken]

Tot 1990 kende Hengelo twee ziekenhuizen. Aan de Oldenzaalsestraat stond het katholieke Sint Gerardus Majellaziekenhuis, dat eind jaren '80 fuseerde met het Julianaziekenhuis nabij de Geerdinksweg in de wijk Woolde tot het Streekziekenhuis Midden-Twente. De locatie aan de Oldenzaalsestraat werd in 1990 gesloten en afgebroken om plaats te maken voor woningen. Het overgebleven ziekenhuis behoort tegenwoordig tot de Ziekenhuis Groep Twente met vestigingen in Hengelo en Almelo en staat bekend als ZGT Hengelo.

Het gebied rondom het ziekenhuis staat bekend als het gezondheidspark Hengelo en naast het ziekenhuis zijn hier onder andere organisaties voor thuiszorg, jeugdzorg en een zorgcomplex voor ouderen en chronisch zieken, het voormalige Borsthuis, gevestigd.

Sport[bewerken]

Mr. Hengelo Haile Gebrselassie tijdens de FBK Games in 2009

Diverse topsporten hebben of hadden in Hengelo hun thuisbasis. Ieder jaar worden de Fanny Blankers-Koen Games gehouden. Dit atletiektoernooi is vernoemd naar Fanny Blankers-Koen die door winst op Olympische Spelen van 1948 bekend werd als 'De vliegende huisvrouw' en 'The Flying Dutchmam'. Het Fanny Blankers-Koen Stadion in Hengelo is naar haar vernoemd, hier worden de FBK Games gehouden. Daarnaast is Hengelo thuishaven van het trainingscomplex van de Enschedese voetbalclub FC Twente. Het FC Twente-trainingscentrum bevindt zich pal naast het Fanny Blankers-Koen Stadion.

Jarenlang speelde Biljartclub Hengelo mee om de landstitel in de eredivisie driebanden. Onder andere de voormalige wereldkampioen Torbjörn Blomdahl speelde voor de club die zijn wedstrijden speelde in zaal Veldkamp aan de Oldenzaalsestraat. Met Blomdahl werd BC Hengelo in 1994 voor het eerst Nederlands kampioen.[38] In 1972 werd in Hengelo het wereldkampioenschap dammen georganiseerd. De Nederlander Ton Sijbrands wist dit toernooi te winnen.

De Nacht van Hengelo is een jaarlijks terugkerend wielerevenement in de stad. Sinds 1975 wordt de profronde door het centrum van de stad verreden. De ronde kent talloze (inter)nationale winnaars en ook Hengeloër Joost Posthuma won de ronde in 2005.

Naast topsport kent Hengelo verschillende vormen van breedtesport. In Hengelo ligt accommodatie De Bijenkorf, thuisbasis van voetbalvereniging HVV Tubantia. HVV Tubantia speelde van 1955 tot 1967 betaald voetbal in het wat het huidige FBK stadion is geworden. Ook ligt hier het gemeentelijk bezit Sportpark Slangenbeek, waar ATC' 65 gevestigd is.

De gemeente kent twee zwembaden; het overdekte Twentebad nabij industrieterrein Timmersveld in de Hengelose Es en het natuurbad in de Tuindorpvijver, dat tevens op de rijksmonumentenlijst staat. De voormalige klei-afgravingen nabij het Twentebad, het Castorbad, Weusthagbad, deden vroeger eveneens dienst als zwembad, net als het inmiddels gesloten Kristalbad.

Bekende Hengeloërs[bewerken]

Willem Ripperda
Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van Hengeloërs voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Hoewel Hengelo als gemeente slechts een relatief korte geschiedenis kent, zijn er een aantal bekende persoonlijkheden die met de stad geassocieerd kunnen worden. Een van de bekendste inwoners van het Huis Hengelo was Willem Ripperda, die als gevolmachtigd ambassadeur deelnam aan de vredesonderhandelingen die leidden tot de Vrede van Münster. Bekende industriëlen die in de stad actief waren Charles Theodorus Stork en zijn zoon Dirk Willem Stork, Rento Hofstede Crull medeoprichter van Heemaf en Floris Hazemeyer, grondlegger van Hazemeyer en Hollandse Signaalapparaten.

Op sportgebied is de hardloper Haile Gebrselassie een belangrijke ambassadeur voor de stad geweest. Mr. Hengelo, zoals zijn bijnaam luidt, liep meerdere wereldrecords tijdens de FBK Games. De beeldhouwer Pieter de Monchy werd in Hengelo geboren evenals Cobra-kunstenaar Theo Wolvecamp. Architect Karel Muller ontwierp vele woningen in het tuindorp 't Lansink. Lokale bekendheid genoot de in Saint Lucia geboren Joseph Sylvester, die in Hengelo bekendstond als Menthol.

Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Historie van Holec
  2. Wijken in Hengelo. Gemeente Hengelo
  3. Wijkanalyse Hengelose Es 2010, Gemeente Hengelo
  4. Wijkanalyse Noord 2011, Gemeente Hengelo
  5. Wijkperspectief Hasseler Es 2011-2021, Gemeente Hengelo
  6. Buurten in Berflo Es, Gemeente Hengelo
  7. Wijkanalyse Wilderinkshoek 2008, Gemeente Hengelo
  8. Wijkplan Woolde 2009-2012, Gemeente Hengelo
  9. Kerncijfers wijken en buurten, CBS, geraadpleegd op 16 januari 2014
  10. Kerncijfers wijken en buurten, CBS, geraadpleegd op 17 januari 2014
  11. Volkstellingen 1795-1971
  12. Bevolkingsgroei per gemeente 2012-2040
  13. Demografische druk 2013, Nationale Atlas Volksgezondheid
  14. Bevolking; leeftijd, herkomstgroepering, geslacht en regio, 1 januari, CBS
  15. Definitieve lijst topmonumenten wederopbouw bekend, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (26 september 2013)
  16. Raadscommissies, Gemeente Hengelo
  17. Tien brutale vragen aan Ben Geelen (Armoede Partij Nederland), Tubantia 12 februari 2014
  18. Leidende rol SP bij vormen college, Tubantia (1 april 2014)
  19. Coalitie bereikt akkoord voor 2014-2018, brief aan de gemeenteraad van 23 april 2014
  20. Emsdetten, gemeente Hengelo
  21. Beleidsbrief actualisatie Kadernota 2007-2010, Gemeente Hengelo
  22. Ronald Stenvert, Chris Kolman, Ben Olde Meierink, Jan ten Hove, Marieke Knuijt en Ben Kooij, Monumenten in Nederland. Overijssel. Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist / Waanders Uitgevers, Zwolle 1998
  23. Wilmink, D.J.F. (1967). Hengelo in oude ansichten
  24. Stadswandeling Hengelo, Bureau Hengelo
  25. Christelijk Hengelo, Lambertusbasiliek Hengelo
  26. Joodse Begraafplaats aan de Dennenbosweg, Een kijk op de Hengelose Es
  27. Monument: Hengelo, Europatunnel, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
  28. Ook in Twente verschijnt nog maar één krant, Volkskrant, 2 oktober 1996
  29. Detailhandelsvisie Hengelo 2006 – 2016: Geactualiseerde beleidsvisie 2012. Gemeente Hengelo, 2012
  30. a b Centrumvisie en actieplan, Centrummanagement Hengelo
  31. Hengelo krijgt veel meer koopzondagen, De Weekkrant (8 januari 2014)
  32. Toelichting op het ontwerpbestemmingsplan Herziening Westermaat Plein, fase III
  33. Langs de wegen TET, Autobus Documentatie Vereniging, geraadpleegd op 10 februari 2014
  34. Langs de wegen_Reis-Central Twenthe, Autobus Documentatie Vereniging, geraadpleegd op 10 februari 2014
  35. Doortrekken Twentekanaal naar Duitsland niet haalbaar, RTV Oost (22 januari 2013)
  36. Verruiming Twentekanalen: Planuitwerking tweede fase, Rijkswaterstaat (2013)
  37. Financiële steun van politiek in Twente aan luchthaven minimaal, Tubantia (1 maart 2014)
  38. Hengelo dankt eerste titel aan weergaloze Blomdahl, Volkskrant, 11 april 1994