Hallenhuisboerderij

Boerderij van het Hallenhuistype in Duitsland

Een hallenhuisboerderij is een boerderijtype dat voorkomt in Oost- en Midden-Nederland.

Ontwikkeling en regionale variaties

Van oorsprong is het een langgestrekt, driebeukig gebouw met de deel in het midden en de stallen aan weerszijden. Uit het hallenhuis ontwikkelde zich de langgevelboerderij, die voornamelijk in Noord-Brabant en de aangrenzende delen van Limburg en België voorkomt. Typisch voor het hallenhuis is het ankerbalkgebint. De boerderijen waren ooit allemaal met stro of riet gedekt en hadden lemen vakwerkwanden. Verstening van de muren en opkomst van de dakpan is een ontwikkeling van de laatste paar eeuwen, toen de welvaart op het platteland steeg. Ook in de Stellingwerven (in het oosten van Friesland) komt een hallenhuistype voor. In deze zanderige streek was de behoefte aan mest groter dan in de rest van Friesland, waardoor de potstal het er langer heeft volgehouden. Het hallenhuistype dat rond het Overijsselse Staphorst voorkomt, wordt door zijn langgerekte vorm wel eens - onterecht - ingedeeld bij het langgeveltype.

Saksisch?

de verspreiding van hallenhuizen

De benaming Saksische boerderij werd gegeven omdat men een verband veronderstelde tussen de volksstam der Saksen en de ontwikkeling van het boerderijtype. Onderzoek toonde echter aan dat dit niet klopt en dat er tussen de ontwikkeling van de boerderij (in de late middeleeuwen en vroeg-moderne tijd) en het bestaan van de Saksen (in de vroege middeleeuwen en eerder) vele honderden jaren verschil zaten. Ook de ontwikkeling van de Frankische boerderij werd op een dergelijke manier niet beïnvloed door de volksstam der Franken. Het idee dat dat wel zo was, komt voort uit het volstrekt toevallige feit dat de verspreiding van beide boerderijtypen gedeeltelijk overeenkomt met de vroeg-middeleeuwse verspreiding van beide bevolkingsgroepen. De benamingen Saksische boerderij en Frankische boerderij zijn dus feitelijk onjuist.

Noord-Brabant

In Noord-Brabant vindt men langs de rivier de Maas in de verschillende dorpen nog boerderijen van het hallenhuistype. Deze zijn vaak bijna vierkant qua vorm. Dit type boerderij was gewoonlijk in de lengterichting in drieën gedeeld. In het voorste gedeelte bevond zich het woongedeelte, in de 2 overige gedeelten werd het vee gehouden. Veel van deze boerderijen in Brabant hadden een potstal. Niet al deze boerderijen hadden een brandmuur tussen woon- en stalgedeelte. Er bestaat nog discussie tussen de verschillende bouwhistorici of dit nu wel of niet thuishoort in dit type boerderij.

Monumentale hallenhuisboerderijen

• Hallenhuisboerderij (Veenhof 3), te Veenhof (Drenthe)

Mediabestanden

Zie de categorie Low German houses van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.