Drenthe

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Dit artikel gaat over de provincie. Voor het dorp in de Verenigde Staten, zie Drenthe (Michigan).
Drenthe
Provincie van Nederland Vlag van Nederland
Provincievlag Provinciewapen
(Details) (Details)
Kaart: Provincie Drenthe in Nederland Zeeland Zuid-Holland Baarle-Hertog Noord-Brabant Groningen Duitsland Limburg Friesland Flevoland Drenthe Noord-Holland IJsselmeer Utrecht Overijssel Gelderland Frankrijk België Noordzee
Over deze afbeelding
Geografie
Hoofdstad Assen
Oppervlakte
- Land
- Water
2.680,37 km²
2.641,09 km²
39,28 km²
Coördinaten 52° 55′ NB, 6° 35′ OL
Bevolking
Inwoners (30 september 2012) 489.912
– Bevolkingsdichtheid 185 inw./km²
– Aantal gemeenten 12
Politiek
Commissaris van
de Koning
(lijst)
Jacques Tichelaar (PvdA)
Overige informatie
Volkslied Mijn Drenthe (officieus)
Religie (2005 [1]) Protestant (PKN) 19,3%
Orthodox-gereformeerd 3,4%
Katholiek 7,6%
Moslims 1,7%
ISO 3166 NL-DR
Website www.drenthe.nl
Detailkaart
OSM - provincie Drenthe.PNG
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Drenthe (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Nedersaksisch: Drenthe, Drentie) is een provincie in Nederland, gelegen in het noordoosten van het land. Grofweg gezien grenst ze in het noorden aan de provincie Groningen, in het oosten aan de Duitse deelstaat Nedersaksen, in het zuiden aan de provincie Overijssel en in het westen aan de provincie Friesland. De hoofdstad en tevens grootste plaats is Assen; de gemeente met de meeste inwoners is Emmen.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie geschiedenis van Drenthe voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Dat Drenthe al tijdens het Neolithicum werd bewoond, blijkt uit de aanwezigheid van 51 hunebedden. Dit zijn megalithische grafmonumenten, bestaande uit zwerfstenen die aangevoerd zijn in de voorlaatste ijstijd. Van de 53 die in Nederland voorkomen staan er 51 in Drenthe, de overige twee in de provincie Groningen. Dergelijke hunebedden zijn trouwens ook in het noorden van Duitsland te vinden. Ook uit latere perioden zijn in de provincie veel tastbare overblijfselen bewaard gebleven, zoals grafheuvels.

De eerste vermelding van Drenthe is gevonden in een document uit het jaar 820 waarin wordt gesproken van de pago Treanth, de gouw Drenthe. Uit archiefstukken in het Utrechts Archief blijkt dat in 1024 en 1025 over Drenthe als graafschap wordt gesproken. De naam Drenthe is waarschijnlijk een verwijzing naar het getal drie, er zouden oorspronkelijk drie dingspelen in Drenthe geweest zijn, hoewel er uit latere tijd zes bekend zijn.

Oorspronkelijk behoorde de stad Groningen en het omringende Gorecht tot het graafschap Drenthe, terwijl Coevorden er niet toe behoorde. De Stellingwerven, die tegenwoordig in Friesland liggen, hoorden oorspronkelijk ook bij Drenthe. Over de grenzen in de veenstreken is tussen Drenthe en de aanliggende landen herhaaldelijk geschil geweest, wellicht doordat in de veengrond de opgerichte grensstenen of -palen wegzakten en zo de toestand dubieus werd.

In 1046 schonk keizer Hendrik III het graafschap aan bisschop Bernold van Utrecht. In 1227 versloeg een legertje van Drentse boeren onder leiding van Rudolf II van Coevorden het ruiterleger van de bisschop in de Slag bij Ane, door de paarden een moeras in te lokken. Het volgend jaar herstelde de nieuwe bisschop zijn gezag over de Drenten.

Hoewel Drenthe eigen staten had (Ridderschap en Eigenerfden) erkende de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden Drenthe niet als volwaardig gewest en beschouwden het als een achtergebleven gebied dat geen vertegenwoordiging in de Staten-Generaal verdiende. Bestuurlijk bleef Drenthe wel een zelfstandig gewest, anders dan de generaliteitslanden. Bij de oprichting van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden in 1815 werd het wel een volwaardige provincie.

In het begin van de negentiende eeuw was Drenthe nog grotendeels een geïsoleerde landstreek. De woeste grond die een groot deel van de provincie nog bedekte werd echter langzaam maar zeker ontgonnen. In het zuidwesten van de provincie gebeurde dat door de Maatschappij van Weldadigheid die een kolonisatieproject begon rond Frederiksoord. De Smildervenen werden steeds verder afgegraven, in het zuidoosten werden nieuwe kolonies gesticht langs de verlengde Hoogeveense Vaart en het Oranjekanaal. Het convenant van Bareveld gaf een grote impuls aan de vervening in het Oostermoergebied.

Het isolement van Drenthe werd in de twintigste eeuw definitief doorbroken. Na de venen werden nu ook de uitgebreide heidecomplexen ontgonnen. Naast de traditionele kleinschalige landbouw op de zandgronden ontstonden grotere bedrijven in de nieuwe ontginningsgebieden. Dorpen als Hoogeveen en vooral Emmen ontwikkelden zich tot industriekernen. Assen, oorspronkelijk slechts een kern bij het klooster Mariënkamp, groeide uit tot een echte provinciehoofdstad, de komst van de TT zette de plaats ook internationaal op de kaart.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Vanaf de Middeleeuwen bestond Drenthe uit zes dingspelen, met daaronder kerspelen, die tegelijk de kerkelijke en bestuurlijke gemeenten vormden. De kerspelen bestonden weer uit buurschappen, de dorpsgemeenschappen. In de Franse tijd werden de dingspelen afgeschaft en de kerspelen omgevormd tot uiteindelijk 35 burgerlijke gemeenten. Behalve de splitsing van de gemeente Dalen in Dalen en Schoonebeek in 1884 bleef deze gemeentelijke indeling ongewijzigd tot de grootschalige herindeling van 1998. Sinds 1 januari van dat jaar zijn er nog twaalf gemeenten over:

  1. Aa en Hunze
  2. Assen
  3. Borger-Odoorn
  4. Coevorden
  5. Emmen
  6. Hoogeveen
  7. Meppel
  8. Midden-Drenthe
  9. Noordenveld
  10. Tynaarlo
  11. Westerveld
  12. De Wolden
Borger-Odoorn Emmen Coevorden Hoogeveen De Wolden Meppel Westerveld Midden-Drenthe Aa en Hunze Assen Tynaarlo NoordenveldGemeenten in Drenthe
Over deze afbeelding

Zie ook:

De Landschap Drenthe werd in 1815 een volwaardige provincie. De Provinciale Staten bestaan uit 41 leden, het college van Gedeputeerde Staten bestaat uit zes leden. Drenthe wordt bestuurd door een coalitie van PvdA, VVD en ChristenUnie.

Geografie[bewerken]

Provincie Drenthe, impressie van het landschap en indeling van gemeenten (2013)
Drenthe in 1866, uit Kuypers Gemeente Atlas 1865-1870
Stroomdal van de Drentsche Aa bij Schipborg
Heidegebied in Drenthe (Drouwenerzand)

Fysische geografie[bewerken]

Het grootste deel van de provincie bevindt zich op het Drents Plateau. Dit gebied, dat grotendeels boven NAP ligt, is voornamelijk opgebouwd uit keileem, afgezet in de voorlaatste ijstijd. Hierboven ligt vaak een laag dekzand uit de laatste ijstijd en lokaal veen. Er zijn weinig grote hoogteverschillen, het gehele plateau ligt voornamelijk tussen de 10 en 20 meter boven NAP. Het reliëf is vooral gevormd door het landijs in de voorlaatste ijstijd. Op veel plekken liet het ijs langwerpige rechte ruggen in het landschap achter; het mooiste voorbeeld hiervan is de Hondsrug in het noordoosten van Drenthe. De Hondsrug strekt zich uit van voorbij Emmen in het zuidoosten tot in de stad Groningen in het noorden. Op sommige plekken stuwde het ijs de ondergrond zelfs op tot kleine stuwwallen, een voorbeeld hiervan is de Havelterberg. Na de voorlaatste ijstijd werd dit landschap aangetast door beekjes en riviertjes, die grotendeels het patroon van de door het ijs gevormde ruggen volgden. Toen ook de mens zijn intrede in het landschap deed werd het reliëf beïnvloed door opgehoogde bouwlanden en oude stuifduinen.

Het hoogste natuurlijke punt van de provincie ligt 32 meter boven NAP ten noordwesten van Emmen. Het absoluut hoogste punt van de provincie (56 meter) is de VAM-berg bij Wijster, bestaande uit vuilnis. Boven op de heuvel ligt het bezoekerscentrum de Blinkerd. Bij deze heuvel ligt het natuurontwikkelingsgebied de Zuidmaten.[2]

De randen van de provincie liggen een stuk lager, delen in het noordwesten en zuidwesten liggen zelfs onder NAP.

Bij Schoonebeek in de gemeente Emmen wordt vanaf 1947 tot heden, met een onderbreking tussen 1996 en 2011, aardolie gewonnen. Daarnaast wordt er verspreid over de provincie aardgas gewonnen. Het hoofdkantoor van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), verantwoordelijk voor aardolie- en aardgaswinning, bevindt zich in Assen.

Topografie[bewerken]

2013-Top33-R03-Drenthe.jpg

Topografische kaart van de provincie Drenthe (8468 pix breed).

Landschap[bewerken]

Ruwweg ziet de provincie Drenthe er uit als een omgekeerd bord; het midden is relatief hoog en de randen liggen lager. Met uitzondering van de Hondsrug gaat het om een hoogteverschil van slechts enkele meters. Toch is er een duidelijk verschil in landschap, geschiedenis en bevolking tussen de twee delen.

Zandgebieden[bewerken]

Het centrale, iets hoger gelegen deel van de provincie wordt gevormd door zandgronden, ook wel het 'oude Drenthe' genoemd. Hier vindt men van oudsher het esdorpenlandschap, dat gekarakteriseerd werd door brinkdorpen, essen, heidevelden en groenlanden in de beekdalen.

Veeteelt, vooral schapenteelt, stond in dienst van de landbouw. De mest van de schapen, die 's zomers weidden op de heide en 's winters gevoed werden met het hooi uit de beekdalen, werd vermengd met heideplaggen en gebruikt om de essen vruchtbaar te maken. Door deze vorm van bemesting kregen de essen hun karakteristieke bolle vorm. Door de uitvinding van de kunstmest, eind 19e eeuw, werd de schapenteelt minder belangrijk en konden grote delen van de 'overbodig' geworden heidevelden worden ontgonnen als landbouwgebied.

Een ander deel van de heide werd bebost door het destijds opgerichte Staatsbosbeheer om in de toenemende houtbehoefte te voorzien. De groenlanden langs de beken worden tegenwoordig vooral als weideland gebruikt. De beken zijn bovendien op veel plaatsen rechtgetrokken. De essen zijn door ruilverkavelingen ook ingrijpend in aanzien veranderd.

Van de eens zo uitgestrekte heidevelden zijn nog maar enkele grote en een redelijk aantal kleine velden over. Anders dan honderd jaar geleden beschikt Drenthe nu wel over uitgestrekte bosgebieden, die overigens voor het ontstaan (door begrazing) van de heidevelden en (door kap) van de essen ook veelvuldig aanwezig waren.

Een van de weinige gave voorbeelden van een esdorpenlandschap is te vinden in het stroomgebied van de Drentsche Aa, ten noordoosten van Assen. Dit vrij unieke gebied is daarom (als enige cultuurlandschap) aangewezen als nationaal park: het Nationaal beek- en esdorpenlandschap Drentsche Aa.

Veengebieden[bewerken]

De lager gelegen delen langs de grenzen van de provincie vormen de veengronden, die vanaf de Middeleeuwen tot halverwege de 20e eeuw geleidelijk aan zijn ontgonnen voor de turfwinning. De grote veenmoerassen werden door kanalen en wijken ontwaterd, het veen werd afgegraven door de turf weg te steken. Het werd na droging naar elders vervoerd om als brandstof te dienen. Op de dalgronden die hierdoor ontstonden vestigden zich vervolgens boeren, die vaak van buiten de provincie kwamen.

Het landschap in de veengebieden wordt gekenmerkt door rechte lijnen met veel sloten, wijken en kanalen. Er is veel lintbebouwing te vinden. Plaatsnamen bevatten vaak woorden die verwijzen naar het (vroegere) landschap of de ligging, zoals veen, peel, moer, veld, wold, beek, kanaal, wijk, sloot en mond, of met nieuw naar de kolonisatie. De oudste veendorpen zijn Ruinerwold en Schoonebeek, die dateren uit de Middeleeuwen. Het jongste dorp van Drenthe is Witteveen, dat werd gesticht in 1926.

Er zijn ook twee gebieden over die niet (volledig) ontgonnen zijn en waar het oorspronkelijke hoogveen nog aanwezig is: het Bargerveen in het uiterste zuidoosten van Drenthe en het Fochteloërveen in het noordwesten op de grens met Friesland.

Kanalen[bewerken]

Omdat de riviertjes en beekjes doorgaans te smal waren om te bevaren, zijn ter verbetering van de bereikbaarheid en voor de afvoer van turf in de 19e eeuw veel kanalen aangelegd.

De belangrijkste zijn:

Door de ontwikkeling van de autowegen is verkeer en vervoer over het water steeds minder belangrijk geworden. Tegenwoordig worden de kanalen vooral gebruikt voor de pleziervaart en als viswater.

Natuur[bewerken]

Er zijn diverse natuurgebieden en boswachterijen in Drenthe. Er zijn drie nationale parken:

Plaatsen[bewerken]

Wimpel van de provincie Drenthe

Drenthe is de dunstbevolkte provincie van Nederland en heeft zijn landelijke karakter goed weten te behouden. Echt grote steden zijn er dan ook niet en het overgrote deel van de bevolking woont in de dorpen op het platteland.

Assen is vooral bekend om zijn TT-races op het circuit ter plaatse.

Emmen geniet bekendheid vanwege het Dierenpark Emmen (voorheen Noorder Dierenpark), dat qua bezoekersaantal de grootste attractie van het noorden is (1 jan. 2006 ruim een miljoen bezoekers). Emmen is tevens bekend van de profclub FC Emmen en topamateurclub WKE.

Zuidlaren is vooral bekend van de Zuidlaardermarkt, Europa's grootste najaarsmarkt voor paarden. Jaarlijks trekt deze markt zo'n 150.000 bezoekers en worden er meer dan 2.000 paarden verhandeld. Ook is Zuidlaren bekend van Berend Botje en van de Prins Bernhardhoeve, tot de verkoop in 2006 met 40.000 m² het op 2 na grootste beurzencomplex van Nederland, na de Jaarbeurs Utrecht en de RAI Amsterdam.

Coevorden (in 1408), Meppel (in 1644 [3] en 1809) en Assen (in 1809) zijn de enige plaatsen in Drenthe die ooit stadsrechten kregen. Coevorden was de stad waar de drost van Drenthe resideerde en was een belangrijke vestingstad, omdat lange tijd de enige verbinding met het noorden langs de stad liep. Meppel ontwikkelde zich vanaf de 15e eeuw door de turfwinning in de omgeving en werd later een handelscentrum, als nieuwe 'toegang' tot het noorden.

Cultuur[bewerken]

Kasteel van Coevorden
Kamp Westerbork
Hunebed van Borger
Agrarisch landschap ten noorden van Vries
Drenthe landschapstuin

Bezienswaardigheden[bewerken]

Zie ook

Evenementen[bewerken]

Attracties[bewerken]

Tradities, gewoonten en Drentse eigenschappen[bewerken]

Musea[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van musea in Drenthe voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ziekenhuizen[bewerken]

Taal[bewerken]

In de loop van tijd is de bevolking van Drenthe minder Drents gaan praten. Toch spreekt nog een deel van de inwoners in de dagelijkse omgang Drents, dat als dialect van het Nedersaksisch officieel erkend is als regionale taal.

Ieder dorp heeft een eigen variatie dat in meer of mindere mate afwijkt van de buurdorpen. Grofweg loopt er een scheidslijn tussen het noorden en het zuiden van de provincie. De noordelijke dialecten zijn verwant aan het Gronings, de zuidelijke dialecten vertonen een grote mate van overeenkomst met die van Salland. Ook is er een verschil tussen de dialecten van het 'zand' en het 'veen'.

Religie[bewerken]

Anno 2005 is ongeveer een op de drie Drenten aangesloten bij een kerk. Net zoals in de andere noordelijke provincies zoals Groningen, Friesland en Flevoland is de meerderheid niet kerkelijk. Per eind 2005 was ongeveer 25 procent van de Drentse bevolking protestant en iets minder dan 8 procent van de bevolking was katholiek[5]. In religieus opzicht was de provincie lange tijd erg homogeen. Bij de Reformatie ging eind 16e eeuw de hele provincie over op het Calvinisme, zij het dat die overgang van bovenaf opgelegd werd en niet overal even soepel verliep. Pas vanaf begin negentiende eeuw komen er, van buitenaf, weer katholieken in Drenthe: in de veenkoloniën in het zuidoosten (vanuit Duitsland en Twente) en in de kolonies van de Maatschappij van Weldadigheid in het zuidwesten en noordwesten. Kleinere dorpen als Barger-Compascuum, Nieuw-Schoonebeek, Weiteveen, en Zwartemeer en het voormalige Barger-Oosterveld (tegenwoordig een wijk in Emmen) in het uiterste zuidoosten zijn daardoor overwegend katholiek, net als het Drents-Groningse dorp Zandberg en de voormalige MvW-kolonie Zorgvlied.

In de loop van de 19e eeuw scheidden zich groepen gereformeerden af van de Nederlandse Hervormde Kerk. In de zandgebieden kregen zij relatief weinig aanhang, maar in de veengebieden vestigden zich veel gereformeerden uit Groningen en Friesland, waardoor daar een grotere verscheidenheid aan kerkgenootschappen bestond.

Over het algemeen zijn er in Drenthe weinig orthodoxe protestanten te vinden en juist relatief veel vrijzinnigen, vooral in de zandgebieden. Veel van hen zijn inmiddels ontkerkelijkt.

Politiek[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Politiek in Drenthe voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Drenthe wordt bestuurd vanuit het provinciehuis in Assen. In deze provincie laten de Provinciale Statenverkiezingen van de afgelopen jaren een terugval zien van PvdA, CDA en provinciale partijen en de opkomst van PVV, SP en D66. Gedeputeerde Staten bestaan in de periode 2011-2015 uit een coalitie van PvdA en VVD, onder voorzitterschap van commissaris van de koning(in) Jacques Tichelaar (PvdA). De coalitie beschikt over 21 van de 41 Statenzetels. In de vorige periode (2007-2011) was ook de ChristenUnie van de partij en leverde zij een gedeputeerde. Het aantal gedeputeerden is ten opzichte van de vorige periode teruggebracht van zes naar vier.

Zetelverdeling Provinciale Staten 2011
Uitslag Statenverkiezingen in procenten
Partijen 2003 2007 2011
PvdA 36,5 27,2 26,4
VVD 18,0 16,7 18,9
CDA 23,9 21,2 14,7
PVV - - 9,8
SP - 12,3 9,7
D66 3,7 1,9 6,2
ChristenUnie 4,6 7,6 5,5
GroenLinks 6,7 4,7 5,3
50Plus - - 1,8
Overige* 6,6 8,4 1,7
Opkomst 56,1 51,2 58,8

'* Vooral provinciale partijen.

Bevolkingsontwikkeling[bewerken]

Niet-werkende werkzoekenden in de provincie Drenthe in 2007 als percentage van de totale beroepsbevolking -
grafiek gebaseerd op gegevens van het Centrum voor Arbeid en Beleid te Groningen.

Op 30 september 2012 had Drenthe 489.912 inwoners.

In 2001 nam de bevolking van Drenthe per saldo toe met 4300 mensen. In 2004 waren dit er nog slechts 851.

Verkeer en vervoer[bewerken]

De belangrijkste autosnelweg in Drenthe is de A28, die van noord (De Punt) naar zuid (Meppel) de provincie doorkruist. De A32, bij Meppel, en de A37, bij Hoogeveen zijn beide afsplitsingen van de A28. Vanaf Assen loopt de N33 naar het noorden, het oosten van de provincie wordt mede ontsloten door de N34, voorheen een rijksweg, sinds 2007 in beheer bij de provincie.

Voor het openbaar vervoer is Drenthe vooral afhankelijk van de bus. Er lopen twee spoorlijnen door de provincie, de lijn Zwolle - Groningen die in Drenthe Meppel, Hoogeveen, Beilen en Assen bedient, en de lijn Zwolle - Emmen. Voor de bus zie het lemma: Lijst van buslijnen in en door Drenthe

In Hoogeveen is Vliegveld Hoogeveen en in Eelde bevindt zich Groningen Airport Eelde, dat ondanks wat de naam doet vermoeden in Drenthe ligt.

Media[bewerken]

Eten en drinken[bewerken]

Muziek[bewerken]

Bekende Drenten[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Geloven in het publieke domein. Verkenningen van een dubbele transformatie (W.B.H.J. van de Donk, A.P. Jonkers, G.J. Kronjee en R.J.J.M. Plum, red.), december 2006, ISBN 90-5356-936-7
  2. Handboek, uitgegeven door: Het Drentse Landschap druk 2008, blz. 78-80
  3. Meppel kreeg in 1644 van de drost van Drenthe voorwaarden waarop men zich in het stadje kon vestigen en burgerrecht had., Encyclopedie van Drenthe
  4. Collectie brands.nl
  5. Geloven in het publieke domein. Verkenningen van een dubbele transformatie