Grafheuvel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een grafheuvel (ook: tumulus) is een heuvel uit de prehistorie die werd gebruikt als begraafplaats. De heuvels werden opgeworpen over menselijke resten in een kuil, boomkist, hunebed, steenkist, grafkist of urn.

Vaak werd de grafheuvel daarna gebruikt voor het begraven van resten van later overleden mensen.

Men vermoedt dat grafheuvels, behalve om de doden een laatste rustplaats te geven, ook gebouwd en gebruikt werden voor verering.

Zogenoemd 'graf van koning Midas' in Gordion, hoofdstad van het vroegere Frygië

Verschillende benamingen[bewerken]

  • In het Engels spreekt men van een barrow
  • Een cairn is een grafheuvel gemaakt van stenen
  • Een brandheuvel is opgeworpen op crematieresten (vaak op de plek van de brandstapel)
  • Als de grafheuvel een (stenen) toegang bezit spreekt men van een ganggraf
  • In Oost-Europa en Rusland spreekt men van koergans
  • Tumulus is de Romeinse benaming voor een grafheuvel die opgetrokken werd boven het crematiegraf van een vooraanstaand burger
  • De rijke grafgiften in Vorstengraven tonen aan dat de persoon, waarvoor deze grafheuvels zijn gemaakt, hoog in aanzien moet zijn geweest

Beschrijvingen[bewerken]

Dwarsdoorsnede van een grafheuvel met meerdere bijzettingen in Dömestorp

Er zijn verschillende beschrijvingen van het gebruik van een grafheuvel. Zo wordt in boek 23 van de Ilias verteld hoe het lijk van Patroclus wordt gecremeerd en hoe daarna een grafheuvel wordt opgeworpen, waarna lijkspelen worden georganiseerd.

Ook in Beowulf wordt verteld over crematies in Gamla Uppsala. Er zijn hier meerdere vorstengraven. De grafheuvel van Eadgils werd in 1874 onderzocht en bleek een man liggend op een berenvel te bevatten. Ook bevatte de grafheuvel twee honden en rijke grafgiften. De grafheuvel van Ongentheow is nog niet onderzocht. Ook Ohtheres grafheuvel werd onderzocht. Het lijk van Beowulf wordt naar Hronesness gebracht, waar het gecremeerd wordt. Er wordt verteld hoe een treurzang wordt gezongen terwijl er in cirkels rond de grafheuvel wordt gelopen.

Dateringen[bewerken]

Verschillende typenn grafheuvels uit "Stonehenge Today and Yesterday"

Grafheuvels werden opgeworpen in de late steentijd, de bronstijd en de ijzertijd.

Neolithicum[bewerken]

In de late steentijd werd men vaak begraven in een kuil, waaroverheen de heuvel werd opgeworpen. De heuvels hadden vaak één of meer kransen van palen door de voet van de heuvel, een traditie die men tot in de vroege bronstijd en ijzertijd terugziet.[1]

Bronstijd[bewerken]

In de koper- en vroege bronstijd van Rusland zien we de verdere ontwikkeling van de koergan. Deze ontwikkeling begon in de Samaracultuur met individuele graven of kleine groepen, soms met steen afgedekt. In de Chvalynskcultuur vinden we groepsgraven. Op en rond de koergans zijn vele koergansteles aangetroffen. De verspreiding van deze koergans is in verband gebracht met de verspreiding van de Indo-Europese talen, men spreekt hierbij van de koerganhypothese.

De grafheuvels uit de midden- en late bronstijd zijn anders opgebouwd en worden ringwalheuvels genoemd. Dit type grafheuvel kenmerkt zich door een heuvel in het midden, met daaromheen een greppel, omgeven door een wal van aarde. In grafheuvels die in de vroege bronstijd zijn opgeworpen bevinden zich soms keien.

Vanaf de vroege tot late bronstijd vindt men crematieurnen met asresten in de heuvel. In de midden-bronstijd wordt de dode soms in een uitgeholde boom (boomkist) begraven.

In Midden-Europa vindt men de zogenaamde grafheuvelcultuur.

IJzertijd[bewerken]

In de ijzertijd werd het lijk verbrand, en de heuvel over deze plek opgeworpen.

De Hallstatt-cultuur kenmerkt zich door enorme grafheuvels, waarvan sommige een stenen kern hebben. De graven zijn voorzien van vele bijgiften, zoals wapens, gebruiksvoorwerpen en in enkele gevallen grote bronzen emmers (z.g. Situlae), waarvan het doel niet helemaal duidelijk is. Uit enkele grafheuvels zijn prachtige houten wagens bekend, net als in de grote grafheuvels van het Hallstatt-kerngebied in Zuid-Duitsland/Oost-Frankrijk.

Van de Scythische volkeren zijn in Oost-Europa en Centraal-Azië vele, vaak zeer grote grafheuvels bekend. In de Altaj werd in een koergan uit de tijd van de Scythische Pazyrykcultuur het graf van de Oekokprinses gevonden.

Lijst van grafheuvels in Europa[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook: Grafheuvels in België en Grafheuvels in Nederland
Tekening van de grafheuvel van Saint-Michel bij Carnac door archeoloog Zacharie Rouzic (1864-1939), dit is de grootste grafheuvel van continentaal Europa
De dubbele ingang in de grafheuvel van Dissignac, Saint-Nazaire, Frankrijk

Buiten Europa[bewerken]

Illustratie van een gedeelte van Cahokia Mounds, de overblijfselen van de woodhenge bij heuvel 72 en heuvel 96 tonen de langste dag de kortste dag en de equinoxen
Grave Creek Mound is een van de grootste grafheuvels van de Verenigde Staten en behoort tot de Adena-cultuur
Eén van de grafheuvels van Xi Han wuling, China
Foto van een dal met grafheuvels in Tibet, 1938
De fukiishi van de Goshikizuka Kofun in Kobe is hersteld
  • Verenigde Staten:
    • Monks Mound is groter dan de Grote Piramide van Gizeh. Ten westen van Monks Mound werd een woodhenge aangetroffen, de palen markeren nachteveningen en zonnewende. Uit grafheuvel 72 werden meer dan 250 doden opgegraven. Cahokia bevatte 120 kunstmatige aarden heuvels, waarvan er nog 80 behouden zijn. Het is een treffend voorbeeld van een complexe chiefdomsamenleving met veel grafheuvel-centra en tal van afgelegen gehuchten en dorpen.
    • De Ojibweg begroeven hun doden in grafheuvels, waar vaak een jiibegamig of “zielenhuis” bovenop geplaatst werd, en die gemarkeerd werden met een houten gedenkteken met de odoodem (het clanteken) van de overledene erop gegraveerd.
    • De Grave Creek Mound is een van de grootste conische grafheuvels van de Verenigde Staten. De diameter is 73 meter en de grafheuvel is 19 meter hoog. Moundsville dankt zijn naam aan deze nabijgelegen grafheuvel.
  • Colombia: de San Agustín-indianen bouwden grafheuvels, het archeologisch park San Agustin staat vermeld op de Werelderfgoedlijst.
  • De vroegste monumenten van de Mayacultuur bestaan uit eenvoudige, soms met cement bedekte grafheuvels. Hieruit ontwikkelden zich de uit steen opgetrokken piramiden.
  • Op de top van Nemrut Dağı ligt een 50 meter hoge grafheuvel in de vorm van een piramide.
  • Het graf van Qin Shi Huang is nooit geopend; de grafheuvel was oorspronkelijk 115 meter hoog en begroeid met gras en bomen, de grafheuvel werd omringd door 10 tot 12 meter dikke muren. Het terracottaleger staat in vijf kuilen op twee kilometer van de grafheuvel.
  • Japan: uit de Kofunperiode is de kofun bekend. Een kofun wordt soms afgedekt met een fukiishi (stenen uit een rivierbedding). In Nabari ligt een sleutelvormige grafheuvel.
  • De Xi Han wuling zijn vijf grafheuvels van keizers van de westerse Han-dynastie, er werden later nog vier grafheuvels opgeworpen.
  • Bahrein: A'ali is beroemd om de Dilmun-grafheuvels, die zich bevinden op (voor zover bekend) de grootste begraafplaats ter wereld (85.000 graven), waarvan sommige teruggaan tot 4100 v.Chr., waarvan de Qal'at al-Bahrein die boven de stad uitsteekt deel uitmaakt.
  • Uit de prehistorische gewone tumuligraven ontwikkelden zich bij de Oude Egyptenaren de mastabagraven en later de piramiden.

Trivia[bewerken]

Romantische impressie uit 1899 van rouwenden bij het graf van Oleg van Kiev die waarschijnlijk stierf in 912

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties