Kapel (gebouw)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Dit artikel gaat over het begrip kapel als zelfstandig bouwwerk; voor het bouwkundig onderdeel van een kerk, zie Kapel (kerkdeel)
Kapel gewijd aan Antonius van Padua in Fließ, Tirol
Ruïne van de slotkapel van het kasteel van Valkenburg
Vervallen kapel in Pozzonovo, Italië
Middeleeuwse universiteitskapel van King's College, Cambridge, Engeland

Met een kapel wordt meestal een klein christelijk kerkgebouw bedoeld, bij voorbeeld een dorpskapel of een veldkapel op het platteland. Ook bedehuizen die eigendom zijn van individuele personen of instellingen kunnen aangeduid worden met de benaming kapel. Voorbeelden van die laatste categorie zijn: een slotkapel in een kasteel, een kloosterkapel in een klooster, een gevangeniskapel, een ziekenhuiskapel, een school- of universiteitskapel, enz. De betekenis van het woord kan echter per land en per geloofsrichting sterk verschillen.

Etymologie[bewerken]

Het woord kapel is afgeleid van het Latijnse cappa = mantel, verkleinwoord capella, en verwijst naar de mantel van Sint Maarten, bisschop van Tours (316 - 397).[bron?] Sint Maarten gaf zijn halve mantel weg aan een arme, de halve mantel werd een relikwie en de ruimte waarin de mantel werd bewaard ging capella of kapel heten. Van relikwiebewaarplaats werd kapel een naam voor een bedehuis.

Kapellen in diverse religies[bewerken]

Katholieke Kerk[bewerken]

In de Rooms-Katholieke Kerk wordt met kapel meestal een klein bedehuis aangeduid dat niet rechtstreeks valt onder verantwoordelijkheid van een pastoor. Een dergelijke kapel wordt over het algemeen niet voor missen gebruikt, wel voor individuele devotie. Een dergelijke kapel, vaak aangeduid als veldkapel of bedevaartkapel, is een plaats voor bezinning of godsvrucht en fungeert soms als een halteplaats bij processies. Veel kapellen zijn gebouwd op plaatsen waar een wonder is gebeurd. Sommige kapelletjes zijn gebouwd op een kapelberg. Sommige kapelletje zijn zo klein dat men ze niet betreden kan en bevatten slechts een klein beeldje of een afbeelding in een nis.

Soms wordt ook een kerkgebouw dat (nog) geen volwaardige parochiekerk is aangeduid als kapel. In dat geval vinden er wel missen plaats. Zo'n kerk wordt echter niet door een pastoor maar door een kapelaan of rector bediend.

Orthodoxe kerken[bewerken]

In de Grieks-Orthodoxe Kerk is een kapel een kleine kerk waar slechts af en toe liturgische handelingen plaatsvinden met een beperkt aantal aanwezigen. Voor de Russisch-Orthodoxe Kerk is een kapel een heiligdom zonder altaar, waar dus geen missen kunnen worden opgedragen.

Protestantisme[bewerken]

Protestantse christenen kennen geen kapellen in de zin van heiligdommen met beelden van heiligen. Het woord kapel wordt soms in algemene zin gebruikt voor een kerkgebouw of kerkzaal. In Nederland is dit ongebruikelijk. In Duitsland worden kerkgebouwen van de Evangelisch-Lutherse Kerk van kleine gemeenten die een predikant delen met andere gemeenten, Kapelle genoemd. Bij de Freikirche werden vroeger alle kerkgebouwen Kapelle genoemd, waarmee men zich onderscheidde van de staatskerk. Inmiddels worden de termen Kirche of Gemeindezentrum meer gebruikt. In het Verenigd Koninkrijk worden kerkgebouwen van de Anglicaanse Kerk aangeduid met church. Ter onderscheiding noemen sommige niet-anglicaanse kerkgenootschappen (nonconformist) hun bedehuizen chapels.

Soorten kapellen[bewerken]

Zijkapel, straalkapel, doopkapel[bewerken]

Met de aanduiding kapel wordt in dit artikel een vrijstaand bouwwerk bedoeld, maar de term kan ook betrekking hebben op een bouwkundig onderdeel van een kerk of kathedraal. Een doopkapel of bapisterium kan zowel onderdeel van een kerkgebouw als een vrijstaand gebouw zijn.

Nuvola single chevron right.svg Zie Kapel (kerkdeel), Zijkapel, Straalkapel en Baptisterium voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Slotkapel, hofkapel[bewerken]

Een slot-, paleis- of hofkapel is een gebedsruimte in een kasteel of paleis. Het kan zowel een vrijstaande als een inpandige kapel betreffen.

Nuvola single chevron right.svg Zie Hofkapel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Kloosterkapel[bewerken]

Een kloosterkapel of -kerk is de belangrijkste ruimte in een klooster. Kloosterkapellen kunnen behoorlijk groot zijn, soms met de afmetingen van een forse kerk. In een kloosterkapel wordt dagelijks de mis gelezen en de sacramenten bedeeld. Een kloosterkapel is primair bedoeld voor de kloostergemeenschap, maar is meestal ook voor andere belangstellenden toegankelijk.

Instellingskapel[bewerken]

Sommige instellingen zoals scholen, universiteiten, ziekenhuizen, gevangenissen en kazernes beschikken over een eigen kapel of gebedsruimte. Soms wordt een instellingskapel door meerdere geloofsgemeenschappen gebruikt (bijvoorbeeld katholiek en protestants), waardoor de inrichting zo neutraal mogelijk wordt gehouden. Bekende universiteitskapellen zijn de college chapels van de universiteiten van Oxford en Cambridge. In Engeland en Duitsland zijn ook diverse leprozenkapellen bewaard gebleven, vroeger onderdeel van een leprozenhospitaal.

Huwelijkskapel[bewerken]

Huwelijkskapellen zijn een typisch Amerikaans verschijnsel en zijn met name in Las Vegas in grote getale te vinden.

Rouwkapel[bewerken]

Een rouwkapel is een kapel die zich op een begraafplaats of bij een uitvaartcentrum of crematorium bevindt en waar uitvaartplechtigheden plaats vinden. Een rouwkapel op een begraafplaats wordt meestal kerkhofkapel genoemd.

Grafkapel[bewerken]

Een grafkapel is een monumentaal graf waarvan het bovengrondse deel de vorm van een kerk of kapel heeft. Een grafmonument met een zekere allure wordt een mausoleum genoemd. Niet alle mausolea echter hebben de vorm of functie van een kapel.

Nuvola single chevron right.svg Zie Mausoleum voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Herdenkingskapel[bewerken]

Een herdenkingskapel is een kapel die gebouwd is op een plek waar een traumatische gebeurtenis (bijvoorbeeld een oorlogshandeling, een aanslag of een verkeersramp) heeft plaatsgevonden.

Bedevaartkapel, Mariakapel[bewerken]

Een bedevaartkapel is opgericht op een specifieke plek om een gebeurtenis te herdenken of een heilige te eren. Bedevaartkapellen zijn vaak toegewijd aan Maria. Loretokapellen en Lourdesgrotten zijn een bijzondere vorm van Mariakapellen.

Nuvola single chevron right.svg Zie Mariakapel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Veldkapel[bewerken]

Een veldkapel of wegkapelletje is een kapel of ander heiligdom dat meestal gebouwd is in een landelijke omgeving. Veldkapellen zijn een uiting van volksdevotie.

Nuvola single chevron right.svg Zie Veldkapel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Overige[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]