Zweden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Dit artikel beschrijft het land Zweden. Voor het gelijknamige volk, zie Zweden (volk).
Konungariket Sverige
Vlag van Zweden Greater coat of arms of Sweden.svg
(Details) (Details)
Zweden
Basisgegevens
Officiële landstaal Zweeds
Hoofdstad Stockholm
Regeringsvorm Constitutionele monarchie
Staatsvorm Gedecentraliseerde eenheidsstaat
Staatshoofd Koning Karel XVI Gustaaf van Zweden
Regeringsleider Fredrik Reinfeldt
Democratie-index 9,73 (volledige democratie)
Religie Protestantisme (67,5%)[1]
Oppervlakte 450.295 km² [2] (8,67% water)
Inwoners 8.975.670 (2003)[3]
9.119.423 (2013)[4] (20,3/km² (2013))
Overige
Volkslied Burgerlijk: Du gamla, Du fria
Koninklijk: Ur svenska hjärtans djup en gång
Munteenheid Zweedse kroon (SEK)
UTC +1 (zomer +2)
Nationale feestdag 6 juni
Web | Code | Tel. .se | SWE | 46
Voorgaande staten
Unie tussen Zweden en Noorwegen Unie tussen Zweden en Noorwegen 1905
Topografie
Zweden
Portaal  Portaalicoon   Zweden
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Zweden, officieel het Koninkrijk Zweden (Zweeds: Konungariket Sverige), is een land in Scandinavië in Noord-Europa. Het wordt omringd door Noorwegen in het westen en noorden, Finland in het noordoosten, de Botnische Golf in het oosten, de Oostzee in het zuidoosten en het zuiden en het Skagerrak en het Kattegat in het zuidwesten. In de Oostzee liggen de eilanden Öland en Gotland die ook tot Zweden behoren. De hoofdstad en tevens grootste stad is Stockholm.

Het land heeft een oppervlakte van 450.000 km² en 9.059.651 inwoners (2009). Met 82% vormen de Zweden de grootste bevolkingsgroep van het land. De staat Zweden is ontstaan in de Middeleeuwen en groeide in de Vroegmoderne Tijd uit tot grootmacht, die onder meer delen van de tegenwoordige Baltische staten, Finland en het Heilige Roomse Rijk omvatte. In de 18e, 19e en aan het begin van de 20e eeuw werd echter veel gebied verloren. Sinds 1814, toen het land Noorwegen annexeerde en hiermee vervolgens bijna een eeuw lang een personele unie vormde, is Zweden niet meer in oorlog geweest.

Het huidige Zweden is een constitutionele monarchie en een van de rijkste, welvarendste en meest ontwikkelde landen ter wereld. Zweden staat zevende in de Index van de menselijke ontwikkeling van de Verenigde Naties en eindigde in 2008 als eerste in de democratie-index van het blad The Economist. Zweden is aangesloten bij de Noordse Raad en is sinds 1 januari 1995 lid van de Europese Unie. Het valt wel buiten de eurozone, het betaalmiddel is de Zweedse kroon.

Zweden heeft twee volksliederen: een burgerlijk volkslied (Du gamla, Du fria) en een koninklijk volkslied (Ur svenska hjärtans djup en gång).

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie geschiedenis van Zweden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Zweden zijn een in de Middeleeuwen ontstaan volk, door het samengaan van de Gauten en de Svear. De benaming voor Zweden is afgeleid van die laatste stam.

Na het verval van het tijdperk van de Vikingen vormde Zweden samen met Denemarken en Noorwegen de Unie van Kalmar (Finland was toentertijd een onderdeel van Zweden). Zweden verliet de Unie aan het begin van de 16e eeuw, en verkeerde vele jaren bijna permanent in staat van oorlog met zijn buren. Het nog altijd met Noorwegen verenigde Denemarken kon met name het verlaten van de Unie door Zweden niet accepteren. Denemarken verloor echter aan macht en Zweden veroverde Skåne, Blekinge en Halland.

Ontwikkeling van het Zweedse Rijk
(1560-1814)

In de 17e en 18e eeuw kende Zweden zijn Gouden Eeuw en werd het grondgebied met wapengeweld uitgebreid. In die tijd was Zweden twee keer zo groot als nu, het omvatte naast Finland ook grote delen van de Baltische staten en delen van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Naties, zoals grote delen van Pommeren, Wismar en Bremen-Verden. Binnen een eeuw gingen deze gebieden weer verloren en Finland ging over naar de Russische tsaar. De oorzaak hiervan was de Grote Noordse Oorlog (1700-1721).

Dank zij een politiek van strikte neutraliteit is Zweden sinds 1814 niet meer in oorlog geweest. Deze politiek is ook de reden dat Zweden geen lid is van de NAVO. Toch speelde Zweden in de Tweede Wereldoorlog een dubieuze rol; men leverde ijzererts aan nazi-Duitsland. Ook stond Zweden troepenvervoer toe aan de Duitsers, wat er toe leidde dat Noorse verzetsstrijders ook in Zweden opgepakt konden worden.

In de 19e en het begin van de 20e eeuw was Zweden een van de armste landen in Europa, met veel alcoholmisbruik. In deze tijd emigreerde een aanzienlijk deel van de bevolking naar de Verenigde Staten waar nu nog veel Amerikanen op Zweedse voorouders kunnen wijzen.

Door technische verbeteringen in transport werd het land in staat gesteld om natuurlijke hulpbronnen in verschillende delen van het land goed te gebruiken, met name hout uit de uitgestrekte bossen en ijzererts uit Kiruna en Malmberget. Dit vormde de basis voor de verzorgingsstaat zoals die zich in het begin van de 20e eeuw vormde.

Zweden is sinds 1995 lid van de Europese Unie. Sinds 19 september 1973 is Karel XVI Gustaaf koning van Zweden.

Geografie[bewerken]

Fysieke kenmerken[bewerken]

Lapporten, een hangend trogdal

Zweden is het grootste land van Scandinavië; het is 11 keer zo groot als Nederland en 15 keer zo groot als België.

Het land is voor het grootste deel bedekt met uitgestrekte naaldbossen, met name in het noordelijk deel van het land. Het zuidelijk en oostelijk deel is vlak tot glooiend, waarbij de binnenlanden die aan Noorwegen grenzen, steeds meer reliëf vertonen en in het Scandinavisch Hoogland overgaan. Het hoogste punt van Zweden is de Kebnekaise met 2114 m.

Het land is bezaaid met meren, circa 96.000. De twee grootste liggen in het zuiden: het Vättermeer (Zweeds Vättern) en het Vänermeer (Zweeds Vänern), het grootste meer van Zweden. De langste rivier van Zweden is de Göta älv. Enkele grote eilanden zijn Gotland, Öland, Orust, Hisingen en Värmdön.

Cultureel, geografisch en historisch wordt Zweden opgedeeld in drie landsdelen, welke op hun beurt in 25 zogeheten landschappen zijn onderverdeeld: Norrland, met de landschappen Ångermanland, Gästrikland, Hälsingland, Härjedalen, Jämtland, Lapland, Medelpad, Norrbotten en Västerbotten; Svealand met de landschappen Dalarna, Närke, Södermanland, Uppland, Värmland en Västmanland; Götaland, met de landschappen Blekinge, Bohuslän, Dalsland, Gotland, Halland, Öland, Östergötland, Skåne, Småland en Västergötland.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie provincies van Zweden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zweden kent 21 provincies (län): Blekinge, Dalarna, Gävleborg, Gotland, Halland, Jämtland, Jönköping, Kalmar, Kronoberg, Norrbotten, Örebro, Östergötland, Skåne, Södermanland, Stockholm, Uppsala, Värmland, Västerbotten, Västernorrland, Västmanland en Västra Götaland.

In iedere provincie is er een vertegenwoordiging van de Staat (länsstyrelse) met een gouverneur aan het hoofd (landshövding).

Voor het lokale en regionale zelfbestuur is Zweden ingedeeld in 20 provincieraden (landsting) en 290 gemeenten (kommuner). De gemeente Gotland oefent tevens de bevoegdheden van een provincieraad uit. Het volksvertegenwoordigende orgaan in de provincieraden en gemeenten wordt landstingsfullmäktige respectievelijk kommunfullmäktige genoemd. Het uitvoerende orgaan wordt landstingsstyrelse respectievelijk kommunstyrelse genoemd.

Natuur[bewerken]

Een eland in het elandenpark Grönåsen
Vlakbij de Kebnekaise in Lapland
Zicht op Gamla Stan (oude stad) in Stockholm
Traditionele Zweedse stuga, huisje, in het kenmerkende Falurood
Meer bij de kust in Midden-Zweden
Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van nationale parken in Zweden

Zweden kent nog relatief grote oppervlakten aan ongerept natuurgebied. Deze liggen met name in het noorden van het land en in het berggebied aan de grens met Noorwegen. Bossen bedekken een groot deel van het land, maar het merendeel hiervan is productiebos dat relatief soortenarm is. Het bosgebied in het noorden en de berggebieden bestaat grotendeels uit naaldbossen. Het uiterste noorden gaat over in toendra met schaarse boomgroei. Verder naar het zuiden en richting de Oostzee komt steeds meer gemengd loofbos voor, bestaande uit beuken, eiken, berken en dergelijke. Hier komt de natuur veel overeen met die van West- en Midden-Europa. In de Zweedse natuur komen nog gezonde populaties voor van grote zoogdieren zoals elanden, beren en lynxen. In sommige streken zijn er ook nog wolven en veelvraten, maar die zijn veel zeldzamer.

De natuur wordt in Zweden door de overheid beschermd door middel van natuurreservaten en nationale parken. De natuurreservaten vallen onder de verantwoordelijkheid van het länsbestuur, terwijl de nationale parken een aangelegenheid van de centrale rijksoverheid zijn.

Het noordwesten van Zweden maakt deel uit van Lapland of Sápmi, het uitgestrekte woongebied van de Saami, die de oorspronkelijke bewoners van Noord-Scandinavië zijn en die traditioneel rendierhoeders waren. In Noord-Zweden zijn natuurverschijnselen als de middernachtzon en het noorderlicht waarneembaar.

In Zweden bestaat het allemansrecht; men mag particuliere grond betreden om van de vrije natuur te genieten.

Klimaat[bewerken]

Zuidwest-Zweden kent een gematigd zeeklimaat dat in oostelijke en noordelijke richting geleidelijk overgaat in een landklimaat. De gemiddelde temperaturen zijn in de zuidelijke helft van Zweden niet of nauwelijks lager dan in Nederland. Wel zet het koude seizoen eerder in (september/oktober) en eindigt het later (april/mei) dan in de Benelux gebruikelijk is. Het warme seizoen (mei-september) kent daarentegen meer zonneschijn door langere dagen, stabielere temperaturen en een geringe luchtvochtigheid. In de zomer zijn er vaak lange en warme periodes met gemiddelden tussen 25 en 30 graden Celsius. In de hoger gelegen gebieden van het uiterste noorden heerst een poolklimaat met veel sneeuw en regen en vaak extreem lage wintertemperaturen.

Belangrijke steden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook de lijst van grote Zweedse steden en de lijst van gemeenten in Zweden

De inwoners wonen vooral in het zuidelijk deel van Zweden; daar bevinden zich de drie grootste steden: de hoofdstad Stockholm aan de oostkust, Göteborg aan de westkust en Malmö in het uiterste zuiden van het land.

Demografie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Zweden (volk).

Bevolking[bewerken]

Tussen 1820 en 1930 emigreerden ongeveer 1,3 miljoen Zweden, toentertijd een derde van de bevolking, naar Noord-Amerika. Tegenwoordig zijn er 4,4 miljoen Zweedse Amerikanen en 330.000 Zweedse Canadezen.

Er zijn geen officiële statistieken die de etniciteit van de Zweedse bevolking noteren. Volgens een schatting van 2011 zijn er 1.858.000 (19,6%) Zweden van buitenlandse afkomst. Dit zijn allochtone Zweden. Zijzelf of hun beide ouders zijn buiten Zweden geboren.

Zweden heeft 9.119.423 (2013) inwoners en een bevolkingsdichtheid van 20,3/km² (2013). Veel van hen zijn Zweden, en verder wonen er al lange tijd Samen, Noren en Finnen in het land. Sinds de jaren zestig komen er ook mensen uit alle delen van de wereld, voornamelijk uit het voormalige Joegoslavië, uit Iran, Irak, Syrië, Chili, Turkije, Polen, Hongarije en Argentinië en in mindere mate uit Somalië en Marokko.

Taal[bewerken]

De Vikingen spraken een gemeenschappelijke Germaanse taal, Oudnoors of Norrön. Tegenwoordig is er duidelijk onderscheid tussen het Deens, Noors en het Zweeds. Zweeds is pas in 2009 formeel de officiële taal van het land gemaakt nadat dit uiteraard de facto al langer het geval was. Erkende minderheidstalen zijn het Samisch, het Meänkieli, het Fins, het Jiddish en het Roma.

Bij een enquête van de Eurobarometer in 2005 blijkt dat 89% van de Zweedse bevolking Engels kan praten en verstaan.

Religie[bewerken]

Rond het jaar 1000 werd het Zweedse volk gekerstend. De rooms-katholieke Kerk vestigde een aartsbisdom in Uppsala en zes bisdommen elders (1164). Bekende heiligen zijn de 12e-eeuwse Erik de Heilige en de 14e-eeuwse mystica Birgitta van Zweden. De Rijksdag te Västerås brak in 1527 de contacten met Rome af. Het episcopaat ging over naar het lutheranisme, maar hield vast aan de apostolische successie. Liturgie, ambtskleding en kerkorde bleven vrijwel ongewijzigd. Tot 1781 bleef het katholicisme in Zweden strikt verboden. Vanaf 1783 benoemde de paus er apostolisch vicarissen. Het apostolisch vicariaat werd in 1953 verheven tot bisdom.

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Katholieke Kerk in Zweden

De overheersende godsdienst is tegenwoordig de evangelisch-lutherse Zweedse Kerk. Andere christenen zijn katholieken, orthodox-christenen en baptisten. Daarnaast kent Zweden kleine groepen moslims, joden en boeddhisten. Sommige Samen praktiseren het animisme. In 1952 werd de status van de Zweedse Kerk als staatskerk opgeheven en volledige godsdienstvrijheid ingevoerd. Sinds 2000 zijn Zweden bij hun geboorte niet meer automatisch lid van de staatskerk.

Zweden kent sinds het einde van de 20e eeuw een zekere ontkerstening, waardoor een groeiende groep mensen officieel geen godsdienst aanhangt. Minder dan 4% van de leden van de Kerk bezocht in een gemiddelde week een kerkdienst, en ongeveer 2% van de leden kan als regelmatige kerkganger beschouwd worden.[5] In 2012 was 68% van de bevolking lid van de Zweedse Kerk.[1]

Zweedse Kerk[6]
Jaar Bevolking Leden Percentage
1972 8.146.000 7.754.784 95,2%
1980 8.278.000 7.690.636 92,9%
1990 8.573.000 7.630.350 89,0%
2000 8.880.000 7.360.825 82,9%
2005 9.048.000 6.967.498 77,0%
2006 9.119.000 6.893.901 75,6%
2007 9.179.000 6.820.161 74,3%
2008 9.262.000 6.751.952 72,9%
2009 9.340.000 6.664.064 71,3%
2010 9.415.000 6.589.769 70,0%
2011 9.482.000 6.519.889 68,8%
2012 9.556.000 6.446.729 67,5%[1]

In 2011 werd ongeveer 52,9% van de baby's gedoopt in de Zweedse staatskerk.[7] Hoewel de meerderheid van de Zweedse bevolking dus nog wel gedoopt is, wordt het percentage van atheïsten in Zweden in diverse onderzoeken geschat tussen 46% en 85%.[bron?] Daartegenover staat dat het aantal kerkelijke huwelijken toeneemt en dat 80% van de volwassenen kerkbelasting aan de Zweedse Kerk betaalt.

Politiek[bewerken]

De Zweedse premier Fredrik Reinfeldt met zijn echtgenote tijdens de viering van de nationale feestdag van Zweden in Skansen
Nuvola single chevron right.svg Zie Politiek in Zweden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zweden is een constitutionele en parlementaire monarchie en democratie. De constitutie bestaat uit vier grondwettelijke documenten:

  1. de eigenlijke grondwet, Regeringsformen, van kracht sinds 1975, waarin zijn vastgelegd de rechten en vrijheden van staatsburgers en de organisatie van de staat;
  2. de wet op de troonopvolging, Successionsordningen uit 1810, laatstelijk gewijzigd in 1979 om vrouwelijke opvolging mogelijk te maken;
  3. de wet op de persvrijheid, Tryckfrihetsförordningen uit 1766, die naast de vrijheid van drukpers ook de vrije toegang tot overheidsdocumenten regelt;
  4. de grondwet op de vrijheid van meningsuiting, Yttrandefrihetsgrundlag. Deze grondwet uit 1992 vormt een aanvulling op de wet op de persvrijheid.

In Zweden kent men een ceremonieel koningschap. Het staatshoofd is geen lid van de regering. De functie is louter ceremonieel; zo worden bijvoorbeeld internationale verdragen niet ondertekend namens het staatshoofd maar namens de regering, in tegenstelling tot bij alle andere leden van de EU.

Sinds 19 september 1973 is koning Karel XVI Gustaaf van Zweden staatshoofd. Hij zal te zijner tijd worden opgevolgd door prinses Victoria Ingrid Alice Desiree (14 juli 1977).

De premier, in Zweden staatsminister genoemd, wordt gekozen door het parlement. Hij benoemt de ministers, die in Zweden staatsraden heten. Sinds 2006 is Fredrik Reinfeldt regeringsleider, nadat hij in dat jaar de parlementsverkiezingen wist te winnen.

De Zweedse politiek wordt gekenmerkt door een sterk liberaal karakter gecombineerd met een sterke nationale drang tot het scheppen van gelijke kansen voor ieder individu. Het land staat meestal zeer hoog genoteerd in de index van de menselijke ontwikkeling van de Verenigde Naties.

De regering wordt sinds 5 oktober 2006 gevormd door de vier partijen van de centrum-rechtse Alliantie voor Zweden: Moderaterna (de gematigden), Centerpartiet (de centrumpartij), Folkpartiet (de liberale volkspartij) en Kristdemokraterna (de christendemocraten).

Het Zweedse parlement, de Rijksdag, bestaat uit één kamer. Deze telt 349 leden. 310 hiervan worden gekozen in 28 districten, waarna er uiteraard een "minder proportionele verdeling" kan optreden. Om dat effect tegen te gaan worden de overgebleven 39 zetels volgens nationale proporties (zoals in Nederland met alle 150 gebeurt) verdeeld, zodat de uiteindelijke samenstelling van het parlement het werkelijke kiesgedrag weerspiegelt. Voor kleine partijen is er echter een drempel: men moet ten minste 4% van de totale stemmen hebben als partij om in aanmerking te komen voor de 39 proportioneel verdeelde zetels. Ook kan men sinds 1998 makkelijker voorkeurstemmen uitbrengen. Men wordt met voorkeurstemmen gekozen als men ten minste 8% van het totale aantal stemmen behaalt dat de partij in totaliteit behaalde. 26% van de Zweden bracht in 2002 een voorkeurstem uit, en uiteindelijk kwamen daardoor 10 van de 349 leden met voorkeurstemmen in de Rijksdag. (Bron: Modern Europe, Gallagher, Laver and Mair).

Ook in Zweden is de links/rechts-opdeling erg belangrijk. In het verleden heeft de arbeidersbeweging zich dan ook georganiseerd en is er een sociaaldemocratische partij, de Socialdemokraterna, ontstaan. Deze partij is vanaf 1930 tot midden jaren zeventig aan de macht geweest, wat overigens niet betekent dat ze altijd een meerderheid had. Ze hebben vaak minderheidsregeringen gevormd met bijvoorbeeld de steun van de kleinere linkse partijen Vänsterpartiet en Miljöpartiet. Zweden kent tevens een extreemrechtse partij, Sverigedemokraterna, die in 2010 voor het eerst de kiesdrempel van 4% wist te halen en sindsdien in de Rijksdag vertegenwoordigd is.

De uitslag van laatste parlementsverkiezingen (19 september 2010), vergeleken met de uitslag van de voorlaatste:

Partij Stemmen  % Verschil (%-punt) Zetels Verschil
Socialdemokraterna 1.780.974 Gedaald 137.121 30,9 Gedaald 4,4 113 Gedaald 17
Moderaterna 1.729.010 Gestegen 272.996 30,0 Gestegen 3,9 107 Gestegen 10
Miljöpartiet 415.879 Gestegen 134.824 7,2 Gestegen 2,0 25 Gestegen 6
Folkpartiet 407.816 Gedaald 1.151 7,1 Gedaald 0,4 24 Gedaald 4
Centerpartiet 380.215 Gedaald 50.128 6,6 Gedaald 1,3 22 Gedaald 7
Sverigedemokraterna 330.157 Gestegen 169.946 5,7 Gestegen 2,8 20 Gestegen 20
Kristdemokraterna 324.715 Gedaald 35.987 5,6 Gedaald 1,0 19 Gedaald 5
Vänsterpartiet 321.854 Gestegen 4.005 5,6 Gedaald 0,3 19 Gedaald 3
Totaal: 349

Cultuur[bewerken]

Op populair cultureel gebied is Zweden in het buitenland vooral bekend om de kinderboeken, zoals Pippi Langkous en Nils Holgersson, popgroepen als ABBA, Roxette, Europe, The Cardigans en Ace of Base, maar ook house-artiesten als Eric Prydz, Avicii en Swedish House Mafia.

Daarnaast wordt Zweden, net als andere Scandinavische landen, internationaal geroemd om haar muziek in het metalgenre (Göteborgmetal). Zweden heeft een aantal invloedrijke metalbands voortgebracht, waarvan In Flames, Dark Tranquillity en At the Gates de bekendste pleitbezorgers zijn. Andere metalbands van Zweedse komaf zijn Opeth, Amon Amarth, Arch Enemy, Meshuggah, Pain of Salvation en Sabaton.

De Zweedse cultuur wordt meestal onder de Scandinavische culturen gevat. Daar de Scandinavische landen erg veel met elkaar gemeen hebben op cultuurgebied is een onderscheid vaak moeilijk te maken, zeker voor niet-Scandinaviërs. Cultuuraspecten met wortels in Zweden worden niet per definitie "Zweeds" genoemd, maar daarentegen worden 'geïmporteerde' cultuuraspecten vaak wel als Zweeds ervaren - ook door de Zweden zelf. Het is daardoor onontkoombaar dat het begrip "Zweedse cultuur" niet goed af te bakenen valt, en op alles betrekking heeft dat over het algemeen als Zweeds ervaren wordt. Hierdoor heeft het begrip van de Zweedse cultuur, zowel in Zweden als elders, door de eeuwen heen sterk gefluctueerd.

De Zweedse taal is een belangrijke cultuurdrager, ook enkele typische Zweedse tradities zoals midzomer en zogenaamde kräftskivor moeten zeker onder de Zweedse cultuur worden gevat.

Culturele minderheden hebben deels hun eigen muziek behouden. Sofia Jannok, een Zweedse zangeres, zingt zowel in het Zweeds als in het Noord-Samisch en mengt traditionele joik met vispop en popmuziek.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Het koninklijk slot Drottningholm

Zie ook:

Zweedse feestdagen[bewerken]

Naast de traditionele christelijke feest- en gedenkdagen kent Zweden ook enkele eigen feestdagen:

De nationale feestdag van Zweden (Svenska flaggans dag) is 6 juni, een datum die sinds de 19e eeuw als zodanig wordt beschouwd. De dag werd gevierd ter nagedachtenis van 6 juni 1523, toen Gustav Vasa de personele unie met Denemarken afbrak en koning van de zelfstandige staat Zweden werd.

Eten en drinken[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Zweedse keuken voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Zweedse keuken geldt, zoals dat ook voor andere Scandinavische keukens het geval is, van oudsher als praktisch en eenvoudig. Vis, wild en aardappelen vormen traditioneel de hoofdingrediënten. Bekende Zweedse gerechten zijn köttbullar (gehaktballetjes), kräftskiva (rivierkreeftjes), pyttipanna (een eenpansgerecht met aardappelen, uien en vlees), smörgåsbord (een feestmaaltijd met vier gangen), ärtsoppa med pannkakor (erwtensoep met pannenkoekjes) en surströmming (zure haring). Kanelbullar (koeken met kaneel) zijn één van de meest typisch Zweedse koekjes.

Sport[bewerken]

In Zweden zijn enkele wintersporten als ijshockey, bandy, innebandy, schaatsen en skiën populair, mede in verband met de lange winters. In de zomer is er veel watersport op de meren. Ook is voetbal een populaire sport in Zweden (zie Voetbal in Zweden). In totaal zijn er meer dan 2 miljoen Zweden lid van een sportvereniging, vooral in de sporten voetbal (1 miljoen leden), golf (600.000) en atletiek (200.000). Ook de paardensport heeft veel leden. Bekende sportevenementen zijn:

Media[bewerken]

Enkele Zweedse kranten zijn onder andere Aftonbladet, Dagens Nyheter, Expressen, Göteborgs-Posten, Svenska Dagbladet en Sydsvenskan. Sveriges Television is de nationale omroep.

Economie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Economie van Zweden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
De kopermijn van Falun was eeuwenlang een belangrijk industriegebied

Op economisch gebied is Zweden in het buitenland vooral bekend om het Zweeds ontwerp, multinationale winkelketens, zoals de IKEA en H&M, en de houtproductie. Aan het begin van de 21e eeuw is het land nog altijd een grote houtproducent. Daarnaast exporteert het ijzererts (via het staatsbedrijf LKAB), staal, elektronica, motorvoertuigen en machines.

De munteenheid is nog steeds de Zweedse kroon (SEK) (meervoud: Zweedse kronen). 1 Zweedse kroon bestaat uit 100 öre. 1 euro is ongeveer 9,0 Zweedse kronen waard en 1 Zweedse kroon dus ongeveer 11,1 eurocent (17 juni 2014). In september 2003 werd er een referendum gehouden over de invoering van de euro als wettig betaalmiddel. Dit werd door een meerderheid van 62% door het Zweedse volk afgewezen. Ook al is Zweden door het lidmaatschap van de EU verplicht tot het invoeren van de euro (men heeft niet zoals het Verenigd Koninkrijk en Denemarken een uitzonderingspositie verkregen), zal men pas een nieuw referendum houden als de publieke opinie veranderd is.[8] Inmiddels is veel wetgeving aangepast, zodat de euro gelijkgesteld is met de kroon ten behoeve van de Europese handel met Zweden. Geld overmaken naar en van Zweedse bankrekeningen in euro's is bijvoorbeeld kosteloos, net als binnen de eurozone.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Tussen Zweden en Denemarken ligt een gecombineerde brug/tunnel, waarvan de Sontbrug het opvallendste gedeelte is. Ook zijn er internationale veerdiensten van en naar Duitsland, Denemarken, Polen, Estland en Finland. Internationaal vliegverkeer is mogelijk van en naar Malmö, Göteborg en Stockholm. Het Zweedse spoorwegennet heeft een lengte van 11.481 kilometer, waarvan 9400 geëlektrificeerd. Het beheer van het spoorwegennet is in handen van de overheidsdienst Banverket, die ook voor de verkeersleiding zorgt. Op de hoofdlijnen wordt vooral door het voormalige staatsbedrijf Statens Järnvägar (SJ) personenvervoer bedreven. Bekende treinen van de SJ zijn de hogesnelheidslijnen X2000.

Het wegennet is 210.760 km lang. Op doorgaande wegen in Zweden mag men in de regel 70 of 90 km/h en in enkele gevallen in het midden en noorden ook 120 km/h rijden. Op de autosnelwegen is meestal 120 km/h toegestaan. Op de Zweedse wegen wordt aan de rechterzijde van de weg gereden. Tot Dagen H in 1967 reed men echter links.

Energie[bewerken]

De energiemarkt in Zweden is bijna volledig geprivatiseerd. Dat wil echter niet zeggen dat de de staat geen invloed heeft op de wijze waarop Zweden zijn energie verkrijgt; met name na de oliecrisis van 1973 heeft de Zweedse overheid besloten zich te richten op de opwekking van elektriciteit via kernenergie en waterkracht. Kernenergie produceert 47% van de benodigde elektriciteit en het aandeel van waterkracht is 44%. Zweden streeft naar onafhankelijkheid van olie in 2020.

Beroemde Zweden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie de sectie Beroemde Zweden in het artikel over de Zweden

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties