Werelderfgoedlijst

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Werelderfgoedlijst
Type Internationaal
Instantie UNESCO
Opgericht 1972
Status Online
URL (en) UNESCO's lijst van Werelderfgoed

De Werelderfgoedlijst is een lijst met Werelderfgoed samengesteld door de Commissie voor het Werelderfgoed van de UNESCO op voordracht van de aangesloten landen. De Overeenkomst voor het Werelderfgoed is door 190 van de 193 bij de UNESCO aangesloten landen geratificeerd. Het Cultuurgoederenverdrag van Den Haag, dat aan de basis ligt van UNESCO en de taken omtrent cultureel erfgoed, beschrijft de verantwoordelijkheden van UNESCO en de verdragsstaten ten aanzien van culturele objecten.

Het materieel werelderfgoed bestaat sinds de 38e sessie van de Commissie (2014) uit 1007 werelderfgoederen verspreid over 161 landen. Hiervan zijn 779 cultuurerfgoederen (C), 197 natuurerfgoederen (N) en 31 gemengde erfgoederen, die een combinatie van beide zijn (C/N). Er staan 46 werelderfgoederen op de lijst van bedreigd werelderfgoed, omdat ze als werelderfgoed gevaar lopen om in hun waarde aangetast te worden door bijvoorbeeld bebouwing, ontbossing, illegale activiteiten of oorlog.

Naast de onroerende werelderfgoederen heeft de UNESCO ook documenten en archieven aangemerkt als cultuurerfgoed. Deze staan op de werelderfgoedlijst voor documenten. Het immateriële werelderfgoed is door de UNESCO opgenomen in een aparte lijst van meesterwerken van het orale en immateriële erfgoed van de mensheid.

Laatst toegevoegd[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie 38e sessie van de Commissie voor het Werelderfgoed voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Geografische spreiding van het werelderfgoed[bewerken]

Binnen UNESCO en de Commissie voor het Werelderfgoed is er een groeiende aandacht voor dat de sites en patrimonia niet alleen dienen te voldoen aan de eisen en criteria die aan het werelderfgoed gesteld dienen te worden, maar dat er ook een zekere evenredigheid zou moeten bestaan tussen de verschillende wereldregio's en tussen het natuur- en cultuurerfgoed. Er heerst enig ongenoegen over het overwicht aan sites in Europa.[1]

In onderstaande tabel worden de erfgoedsites naast een verdeling tussen natuur- cultuur- en gemengde sites ook opgedeeld per regio.

De commissie hanteert bij de geografische locatie vijf regio's. "Europa en Noord-Amerika" slaat op Europa, Rusland, Turkije, de landen in de Kaukasus, Israël, de Verenigde Staten en Canada. "Latijns-Amerika en de Caraïben" omvat naast Latijns-Amerika en de Caraïben eveneens Belize, Guyana, Suriname en Frans-Guyana. "Azië en de Grote Oceaan" omvat in Azië niet Rusland, wel ook Australië en Oceanië. Met de regio "Afrika" wordt Sub-Saharisch Afrika aangeduid. Noord-Afrika en het Midden-Oosten worden aangeduid met de regio "Arabische Staten".

De 5 geografische zones gedefinieerd door UNESCO:

██ Afrika

██ Arabische Staten

██ Azië en de Grote Oceaan

██ Europa en Noord-Amerika

██ Latijns-Amerika en de Caraïben

Cultureel Natuur Gemengd Totaal Percentage
Afrika 48 37 4 89 8,84%
Arabische Staten 71 4 2 77 7,65%
Azië en de Grote Oceaan 161 59 11 [2] 231 22,94%
Europa en Noord-Amerika 408 61 10 [2] 479 47,57%
Latijns-Amerika en Caraïben 91 36 4 131 13,01%
Totaal 779 197 31 1007 100%
Percentage 77,36% 19,56% 3,08% 100%

Lijsten van Werelderfgoederen per land[bewerken]


C = Cultuurerfgoed, N = Natuurerfgoed, C/N = Gemengd erfgoed, Rood = Bedreigd werelderfgoed


Afghanistan[bewerken]

2002 C Minaret en archeologische ruïnes van Jam
2003 C Cultuurlandschap en archeologische ruïnes van de Bamiyanvallei

Albanië[bewerken]

1992 C Butrint (uitgebreid in 1999 en 2007)
2005 C Historische centra van Gjirokastër en Berat (uitgebreid in 2008)

Algerije[bewerken]

1980 C Al Qal'a van Beni Hammad
1982 C/N Tassili n'Ajjer
1982 C M'Zabvallei
1982 C Djémila
1982 C Tipaza
1982 C Timgad
1992 C Kasba van Algiers

Andorra[bewerken]

2004 C Madriu-Claror-Perafitavallei (uitgebreid in 2006)

Angola[bewerken]

1996 C Fort Penedo

Argentinië[bewerken]

1981 N Nationaal park Los Glaciares
1983 C Jezuïetenmissies van de Guaraní: San Ignacio Mini, Santa Ana, Nuestra Señora de Loreto, Santa Maria Mayor en de ruínes van São Miguel das Missões (gedeeltelijk in Brazilië; uitgebreid in 1984)
1984 N Nationaal park Iguazú
1999 C Cueva de las Manos, Río Pinturas
1999 N Valdés-schiereiland
2000 C Jezuïetenkwartier en Estancias van Córdoba
2000 N Natuurparken Ischigualasto en Talampaya
2003 C Quebrada de Humahuaca
2014 C Qhapac Ñan, wegennetwerk van de Andes (in Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Ecuador, Peru)

Armenië[bewerken]

1996 C Kloosters van Haghpat en Sanahin (uitgebreid in 2000)
2000 C Klooster van Geghard en de Boven-Azatvallei
2000 C Kathedraal en kerken van Echmiatsin en archeologisch Zvartnots

Australië[bewerken]

1981 N Groot Barrièrerif
1981 C/N Nationaal park Kakadu (uitgebreid in 1987 en 1992)
1981 C/N Willandramerengebied
1982 C/N Tasmaanse wildernis (uitgebreid in 1989)
1982 N Lord Howe-archipel
1986 N Gondwanaregenwouden van Australië (uitgebreid in 1994)
1987 C/N Nationaal park Uluṟu-Kata Tjuṯa (uitgebreid in 1994)
1988 N Tropisch regenwoud van Queensland
1991 N Sharkbaai
1992 N Frasereiland
1994 N Australische plaatsen met zoogdierfossielen (Riversleigh/Naracoorte)
1997 N Heard en MacDonaldeilanden
1997 N Macquarie-eiland
2000 N Blue Mountainsgebied
2003 N Nationaal park Purnululu
2004 C Royal Exhibition Building en Carlton Gardens
2007 C Sydney Opera House
2010 C Australische dwangarbeiderskolonies
2011 N Ningaloo-kust

Azerbeidzjan[bewerken]

2000 C Bakoe met Paleis van de Shirvanshah en Maagdentoren
2007 C Cultuurlandschap en rotskunst in Nationaal Park Gobustan

Bahrein[bewerken]

2005 C Qal'at al-Bahrein - oude haven en hoofdstad van Dilmun
2012 C Parelvisserij, getuigenis van een eilandeconomie

Bangladesh[bewerken]

1985 C Historische moskeeënstad Bagerhat
1985 C Ruïnes van de boeddhistische Vihara bij Paharpur
1997 N Sundarbans

Barbados[bewerken]

2011 C Historisch centrum van Bridgetown en zijn garnizoen

België[bewerken]

1998 C Vlaamse begijnhoven
1998 C Scheepsliften in het Canal du Centre en de omgeving, La Louvière en Le Rœulx (Henegouwen)
1998 C Grote Markt van Brussel
1999 C Belforten in België en Frankrijk (uitgebreid in 2005)
2000 C Historisch centrum van Brugge
2000 C Herenhuizen van de architect Victor Horta (Brussel)
2000 C Neolithische vuursteenmijnen in Spiennes (Bergen)
2000 C Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Doornik
2005 C Plantin-Moretuscomplex
2009 C Stocletpaleis
2012 C Belangrijkste mijnsites van Wallonië

Belize[bewerken]

1996 N Barrièrerif van Belize

Benin[bewerken]

1985 C Koninklijke paleizen van Abomey (uitgebreid in 2007)

Bolivia[bewerken]

1987 C Potosí
1990 C Jezuïetenmissies van de Chiquitos
1991 C Historisch centrum van Sucre
1998 C Fuerte de Samaipata
2000 N Nationaal park Noel Kempff Mercado
2000 C Tiwanaku: spiritueel en politiek centrum van de Tiwanakucultuur
2014 C Qhapac Ñan, wegennetwerk van de Andes (in Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Ecuador, Peru)

Bosnië en Herzegovina[bewerken]

2005 C Oude brug en binnenstad van Mostar
2007 C Mehmed Paša Sokolovićbrug in Višegrad

Botswana[bewerken]

2001 C Tsodilo
2014 N Okavangodelta

Brazilië[bewerken]

1980 C Historisch centrum van Ouro Preto
1982 C Historisch centrum van Olinda
1983 C Jezuïetenmissies van de Guaraní: San Ignacio Mini, Santa Ana, Nuestra Señora de Loreto, Santa Maria Mayor, en de ruïnes van São Miguel das Missões (gedeeltelijk in Argentinië;uitgebreid in 1984)
1985 C Historisch centrum van Salvador de Bahia
1985 C Heiligdom van Bom Jesus do Congonhas
1986 N Nationaal park Iguaçu
1987 C Brasilia
1991 C Nationaal park Serra da Capivara
1997 C Historisch centrum van São Luís
1999 C Historisch centrum van Diamantina
1999 N Atlantische woudreservaten aan de Discovery Coast
1999 N Zuidoostelijke Atlantische woudreservaten
2000 N Beschermd natuurgebied van Pantanal
2000 N Beschermd Centraal-Amazone gebied (uitgebreid in 2003)
2001 N Beschermde gebieden van de cerrado: Chapada dos Veadeiros en Emas
2001 N Braziliaanse Atlantische eilanden: Fernando de Noronha en Atol das Rocas
2001 C Historisch centrum van Goiás
2010 C São Franciscoplein in de stad São Cristóvão

Bulgarije[bewerken]

1979 C Boyanakerk in Sofia
1979 C Ruiter van Madara
1979 C Rotskerken van Ivanovo
1979 C Thracisch graf van Kazanlak
1983 C Oude centrum van Nessebar
1983 N Natuurreservaat Srebarna
1983 N Nationaal park Pirin (uitgebreid in 2010)
1983 C Rilaklooster
1985 C Thracisch graf van Sveshtari

Burkina Faso[bewerken]

2009 C Ruïnes van Loropéni

Cambodja[bewerken]

1992 C Angkor
2008 C Preah Vihear Tempel

Canada[bewerken]

1978 C L'Anse aux Meadows
1978 N Nationaal park Nahanni
1979 N Provinciaal park Dinosaur
1979 N Kluane / Wrangell-St. Elias / Glacier Bay / Tatshenshini-Alsek (gedeeltelijk in de Verenigde Staten; uitgebreid in 1992 en 1994)
1981 C SGang Gwaay
1981 C Head-Smashed-In Buffalo Jump
1983 N Nationaal park Wood Buffalo
1984 N Parken in de Canadese Rocky Mountains (uitgebreid in 1990)
1985 C Historische wijk van Oud-Quebec
1987 N Nationaal park Gros Morne
1995 C Oude stad Lunenburg
1995 N Waterton Glacier International Peace Park (gedeeltelijk in de Verenigde Staten)
1999 N Nationaal park Miguasha
2007 C Rideau Canal
2008 N Fossielkliffen van Joggins
2012 C Het landschap van Grand-Pré
2013 C Baskische walvishaven van Red Bay

Centraal-Afrikaanse Republiek[bewerken]

1988 N Nationaal park Manovo-Gounda St. Floris
2012 N Sangha trinational (gedeeltelijk in Congo en Kameroen)

Chili[bewerken]

1995 C Nationaal park Rapa Nui (Paaseiland)
2000 C Kerken van Chiloé
2003 C Historische wijk van de havenstad Valparaíso
2005 C Salpetergroeves Humberstone en Santa Laura
2006 C Mijnstad Sewell
2014 C Qhapac Ñan, wegennetwerk van de Andes (in Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Ecuador, Peru)

China[bewerken]

1987 C Chinese Muur
1987 C/N Heilige berg Taishan
1987 C Keizerlijke paleizen van de Ming- en Qing-dynastieën in Peking en Shenyang (uitgebreid in 2004)
1987 C Mogao-grotten
1987 C Mausoleum van de eerste Qin-keizer (Terracottaleger)
1987 C Vindplaats van de Pekingmens in Zhoukoudian
1990 C/N Huangshan
1992 N Jiuzhaigou-vallei
1992 N Berglandschap van Huanglong
1992 N Berglandschap van Wulingyuan
1994 C Bergresidentie en afgelegen tempels van Chengde
1994 C Tempel en begraafplaats van Confucius en het huis van de familie Kong in Qufu
1994 C Oud gebouwencomplex in de Wudangbergen
1994 C Historisch ensemble van het Potala-paleis in Lhasa (uitgebreid in 2000 en 2001)
1996 C Nationaal park Lushan
1996 C/N Landschap rond de berg Emei, inbegrepen het gebied van de Grote Boeddha van Leshan
1997 C Oude stad Lijiang
1997 C Oude stad Ping Yao
1997 C Klassieke tuinen van Suzhou (uitgebreid in 2000)
1998 C Zomerpaleis, een keizerlijke tuin in Peking
1998 C Tempel van de hemel, een keizerlijk offeraltaar in Peking
1999 C/N Wuyigebergte
1999 C Rotsgraveringen van Dazu
2000 C Qingcheng en Dujiangyan-irrigatiesysteem
2000 C Oude dorpen in zuidelijk Anhui - Xidi en Hongcun
2000 C Grotten van Longmen
2000 C Keizerlijke graven van de Ming- en Qing-dynastieën (uitgebreid in 2003 en 2004)
2001 C Grotten van Yungang
2003 N Beschermd Drie Parallelle Rivieren gebied in Yunnan
2004 C Hoofdsteden en graven van het oude koninkrijk Koguryo
2005 C Historisch centrum van Macao
2006 C Yin Xu
2006 N Reservaten van de reuzenpanda in Sichuan
2007 C Diaolou en dorpen in Kaiping
2007 N Zuid-Chinese karstlandschap (Fase II) (uitgebreid in 2014)
2008 C Tulou van Fujian
2008 N Nationaal park Sanqingshan
2009 C Wutai Shan
2010 C Historische monumenten van Dengfeng in het "Centrum van Hemel en Aarde"
2010 N Danxia van China
2011 C Cultuurlandschap van het Westelijke Meer van Hangzhou
2012 N Fossielsite van Chengjiang
2012 C Site van Xanadu
2013 N Tiensjan in Sinkiang
2013 C Cultuurlandschap van rijstterrassen van de Hani in Honghe
2014 C Het Grote Kanaal
2014 C Zijderoute: het wegennetwerk van de Chang'an-Tiensjancorridor (gedeeltelijk in Kazachstan en Kirgizië)

Colombia[bewerken]

1984 C Haven, forten en groep monumenten in Cartagena
1994 N Nationaal park Los Katios
1995 C Historisch centrum van Santa Cruz de Mompox
1995 C Nationaal archeologisch park Tierradentro
1995 C Archeologisch park San Agustín
2006 N Reservaat Malpelo
2011 C Cultuurlandschap van de koffie van Colombia
2014 C Qhapac Ñan, wegennetwerk van de Andes (in Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Ecuador, Peru)

Congo-Brazzaville[bewerken]

2012 N Sangha trinational (gedeeltelijk in de Centraal-Afrikaanse Republiek en Kameroen)

Congo-Kinshasa[bewerken]

1979 N Nationaal park Virunga
1980 N Nationaal park Kahuzi-Biéga
1980 N Nationaal park Garamba
1984 N Nationaal park Salonga
1996 N Okapi wildpark

Costa Rica[bewerken]

1983 N Talamanca Range-La Amistad reservaat / Nationaal park La Amistad (gedeeltelijk in Panama; uitgebreid in 1990)
1997 N Nationaal park Cocoseiland (uitgebreid in 2002)
1999 N Beschermd gebied van Guanacaste (uitgebreid in 2004)
2014 C Precolumbiaanse nederzettingen met stenen ballen van de Diquís

Cuba[bewerken]

1982 C Oud Havana en zijn vestingwerken
1988 C Trinidad en Valle de los Ingenios
1997 C Kasteel San Pedro de la Roca in Santiago de Cuba
1999 N Nationaal park Desembarco del Granma
1999 C Viñales-vallei
2000 C Archeologisch landschap van de eerste koffieplantages in het zuidoosten van Cuba
2001 N Nationaal park Alejandro de Humboldt
2005 C Historisch centrum van Cienfuegos
2008 C Historisch centrum van Camagüey

Cyprus[bewerken]

1980 C Paphos
1985 C Beschilderde kerken in het Troodosgebergte (uitgebreid in 2001)
1998 C Choirokoitia

Denemarken[bewerken]

1994 C Grafheuvels, runenstenen en kerk van Jelling
1995 C Kathedraal van Roskilde
2000 C Kasteel Kronborg
2004 N IJsfjord van Ilulissat (Groenland)
2014 N Waddenzee (gedeeltelijk in Duitsland en Nederland; uitgebreid in 2014)
2014 N Stevns Klint

Dominica[bewerken]

1997 N Nationaal park Morne Trois Pitons

Dominicaanse Republiek[bewerken]

1990 C Koloniale stad Santo Domingo

Duitsland[bewerken]

1978 C Dom van Aken
1981 C Dom van Speyer
1981 C Residentie van Würzburg
1983 C Bedevaartskerk van Wies
1984 C Slot Augustusburg en slot Falkenlust in Brühl
1985 C Dom en Michaeliskirche in Hildesheim
1986 C Romeinse monumenten, Dom en Onze-Lieve-Vrouwekerk in Trier
1987 C Grenzen van het Romeinse Rijk (gedeeltelijk in het Verenigd Koninkrijk; uitgebreid in 2005 en 2008)
1987 C Hanzestad Lübeck
1990 C Paleizen en parken van Potsdam en Berlijn (uitgebreid in 1992 en 1999)
1991 C Abdij en Altenmünster van Lorsch
1992 C Rammelsbergmijnen, historisch centrum van Goslar en hydraulisch watersysteem van de Opper-Harz (uitgebreid in 2008 en 2010)
1993 C Bamberg
1993 C Abdij van Maulbronn
1994 C Stiftskerk, kasteel en historisch centrum van Quedlinburg
1994 C IJzersmelterij van Völklingen
1995 N Fossielenvindplaats Groeve Messel
1996 C Dom van Keulen
1996 C Bauhauslocaties in Weimar en Dessau
1996 C Luthergedenkplaatsen in Eisleben en Wittenberg
1998 C Klassiek Weimar
1999 C Museumsinsel in Berlijn
1999 C Kasteel Wartburg
2000 C Parklandschap Dessau-Wörlitz
2000 C Kloostereiland Reichenau
2001 C Kolenmijn en industriecomplex Zeche Zollverein in Essen
2002 C Bovenloop van het Midden-Rijndal
2002 C Historische centrum van Stralsund en Wismar
2004 C Stadhuis en Rolandstandbeeld van Bremen
2004 C Muskauer Park / Park Muzakowski (gedeeltelijk in Polen)
2006 C Historisch centrum van Regensburg met Stadtamhof
2007 N Voorhistorische beukenbossen van de Karpaten en de oude beukenbossen van Duitsland (gedeeltelijk in Oekraïne en Slowakije, uitgebreid in 2011)
2008 C Modernistische woonwijken in Berlijn
2009 N Waddenzee (gedeeltelijk in Denemarken en Nederland; uitgebreid in 2014)
2011 C Fagusfabriek in Alfeld
2011 C Prehistorische paalwoningen in de Alpen (gedeeltelijk in Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Slovenië en Zwitserland)
2012 C Markgrafelijk Operahuis in Bayreuth
2013 C Bergpark Wilhelmshöhe
2014 C Karolingisch westwerk en Civitas Corvey

Ecuador[bewerken]

1978 N Galapagoseilanden (uitgebreid in 2001)
1978 C Quito
1983 N Nationaal park Sangay
1999 C Historisch centrum van Santa Ana de los Ríos de Cuenca
2014 C Qhapac Ñan, wegennetwerk van de Andes (in Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Ecuador, Peru)

Egypte[bewerken]

1979 C Memphis en zijn necropolis: de piramidevelden van Gizeh tot Dahshur
1979 C Oud Thebe en zijn necropolis
1979 C Nubische monumenten van Aboe Simbel tot Philae
1979 C Historisch Caïro
1979 C Aboe Mena
2002 C Sint-Catharinagebied
2005 N Wadi Al-Hitan ( Walvisvallei )

El Salvador[bewerken]

1993 C Archeologisch Joya de Cerén

Estland[bewerken]

1997 C Historisch centrum van Tallinn (uitgebreid in 2008)
2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne)

Ethiopië[bewerken]

1978 C Rotskerken van Lalibela
1978 N Nationaal park Simien
1979 C Fasil Ghebbi
1980 C Aksum
1980 C Dal van de benedenloop van de Awash
1980 C Dal van de benedenloop van de Omo
1980 C Tiya
2006 C Harar Jugol, historische vestingstad
2011 C Cultuurlandschap van Konso

Fiji[bewerken]

2013 C Historische havenstad Levuka

Filipijnen[bewerken]

1993 N Maritiem park van de Tubbataha-riffen (uitgebreid in 2009)
1993 C Barokkerken van de Filipijnen
1995 C Rijstterrassen van de Filipijnse Cordilleras
1999 C Historische stad Vigan
1999 N Nationaal park St Paul's Subterranean River
2014 N Mount Hamiguitan Range Wildlife Sanctuary

Finland[bewerken]

1991 C Oud Rauma
1991 C Fort Suomenlinna
1994 C Oude kerk van Petäjävesi
1996 C Hout- en kartonmolen van Verla
1999 C Grafveld van Sammallahdenmäki uit de bronstijd
2000 N Hoge Kust / Kvarkenarchipel (gedeeltelijk in Zweden; uitgebreid in 2006)
2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne).

Frankrijk[bewerken]

1979 C Mont Saint-Michel en omliggende baai (uitgebreid in 2007)
1979 C Kathedraal van Chartres
1979 C Paleis en park van Versailles (uitgebreid in 2007)
1979 C Basiliek van Vézelay op de Colline Eternelle (uitgebreid in 2007)
1979 C Prehistorische locaties en beschilderde grotten in de Vézèrevallei
1981 C Paleis en park van Fontainebleau
1981 C Kathedraal van Amiens
1981 C Romeins theater met omgeving en de Triomfboog van Orange (uitgebreid in 2007)
1981 C Arles, Romeinse en romaanse monumenten
1981 C Cisterciënzer Abdij van Fontenay (uitgebreid in 2007)
1982 C Van de zoutziederij van Salins-les-Bains tot de koninklijke zoutziederij van Arc-et-Senans, de productie van zout in zoutpannen (uitgebreid in 2009)
1983 C Place Stanislas, Place de la Carrière en Place d'Alliance in Nancy
1983 C Abdijkerk van Saint-Savin-sur-Gartempe (uitgebreid in 2007)
1983 N Golf van Porto: Calanches de Piana, Golf van Girolata, Scandola-reservaat
1985 C Pont du Gard (Romeins aquaduct) (uitgebreid in 2007)
1988 C Straatsburg: Grande-Île
1991 C Parijs: oevers van de Seine
1991 C Kathedraal Notre-Dame, voormalig klooster van Saint-Remi en Paleis van Tau in Reims
1992 C Kathedraal van Bourges
1995 C Historisch centrum van Avignon: pauselijk paleis, bisschoppelijk ensemble en brug
1996 C Canal du Midi
1997 C Historische vestingstad Carcassonne
1997 C/N Pyrénées-Mont Perdu (gedeeltelijk in Spanje; uitgebreid in 1999)
1998 C Pelgrimsroutes in Frankrijk naar Santiago de Compostella
1998 C Historisch Lyon
1999 C Rechtsgebied van Saint-Émilion
2000 C Loirevallei tussen Sully-sur-Loire en Chalonnes-sur-Loire
2001 C Provins, stad van middeleeuwse jaarmarkten
2005 C Le Havre, stad herbouwd door Auguste Perret
1999 C Belforten in België en Frankrijk (uitgebreid in 2005)
2007 C Bordeaux, Port de la Lune
2008 C Vestingwerken van Vauban
2008 N Lagunes van Nieuw-Caledonië: rifdiversiteit en ecosystemen
2010 C Bisschopsstad Albi
2010 N Pitons, cirques en "remparts" van het eiland Réunion
2011 C De Causses en de Cevennen, Mediterraans agro-pastoraal cultuurlandschap
2011 C Prehistorische paalwoningen in de Alpen (gedeeltelijk in Duitsland, Italië, Oostenrijk, Slovenië en Zwitserland)
2012 C Steenkoolbekken van Nord-Pas-de-Calais
2014 C Beschilderde grot van Pont d'Arc, bekend als de Grotte Chauvet-Pont d’Arc, Ardèche

Gabon[bewerken]

2007 C/N Ecosysteem en cultuurlandschap van Lopé-Okanda

Gambia[bewerken]

2003 C Kunta Kinteh Island en verwante gebieden
2006 C Steencirkels van Senegambia (gedeeltelijk in Senegal)

Georgië[bewerken]

1994 C Historische monumenten van Mtskheta
1994 C Kathedraal van Bagrati en klooster van Gelati
1996 C Opper-Svaneti

Ghana[bewerken]

1979 C Forten en kastelen, Volta, Groot-Accra en de centrale en westelijke regio's
1980 C Traditionele Ashantigebouwen

Griekenland[bewerken]

1986 C Tempel van Apollo Epicurius in Bassae
1987 C Archeologisch Delphi
1987 C Akropolis van Athene
1988 C/N Berg Athos
1988 C/N Meteora
1988 C Vroeg-christelijke en byzantijnse monumenten in Thessaloniki
1988 C Heiligdom van Asklepios in Epidaurus
1988 C Middeleeuwse stad Rhodos
1989 C Archeologisch Mystras
1989 C Archeologisch Olympia
1990 C Delos
1990 C Kloosters van Daphni, Osios Loukas en Nea Moni (Chios)
1992 C Pythagoreion en Heraion van Samos
1996 C Archeologische site van Aigai (moderne naam Vergina)
1999 C Archeologisch Mycene en Tiryns
1999 C Historisch centrum (Chorá) met klooster van de Heilige Johannes "de Theoloog" en grot van de Apocalyps op het eiland Pátmos
2007 C Oude stad Korfoe

Guatemala[bewerken]

1979 C/N Nationaal park Tikal
1979 C Antigua Guatemala
1981 C Archeologisch park en ruïnes van Quiriguá

Guinee[bewerken]

1981 N Natuurreservaat Mont Nimba (gedeeltelijk in Ivoorkust; uitgebreid in 1982)

Haïti[bewerken]

1982 C Nationaal historisch park Citadel, Sans-Souci, Ramiers

Honduras[bewerken]

1980 C Mayastad Copán
1982 N Biosfeerreservaat Río Plátano

Hongarije[bewerken]

1987 C Boedapest, waaronder de Donauoevers, het Burchtdistrict van Boeda en de Andrássyboulevard (uitgebreid in 2002)
1987 C Oud dorp Hollókő en omgeving
1995 N Grotten van de Aggtelek Karst en Slowaakse Karst (gedeeltelijk in Slowakije; uitgebreid in 2000)
1996 C Duizendjarige benedictijnenabdij van Pannonhalma en haar natuurlijke omgeving
1999 C Nationaal Park Hortobágy - Puszta
2000 C Vroeg-christelijke begraafplaats van Pécs (Sopianae)
2001 C Cultuurlandschap van Fertő/Neusiedler Meer (gedeeltelijk in Oostenrijk)
2002 C Historische cultuurlandschap van de wijnstreek Tokaj

Ierland[bewerken]

1993 C Brú na Bóinne - Archeologisch ensemble van de Bend of the Boyne
1996 C Sceilg Mhichíl

IJsland[bewerken]

2004 C Nationaal park Þingvellir
2008 N Surtsey

India[bewerken]

1983 C Grotten van Ajanta
1983 C Grotten van Ellora
1983 C Fort van Agra
1983 C Taj Mahal
1984 C Zonnetempel van Konarak
1984 C Monumentengroep bij Mahabalipuram
1985 N Nationaal park Kaziranga
1985 N Wildpark Manas
1985 N Nationaal park Keoladeo
1986 C Kerken en kloosters van Goa
1986 C Monumentengroep bij Khajuraho
1986 C Monumentengroep bij Hampi
1986 C Fatehpur Sikri
1987 C Monumentengroep bij Pattadakal
1987 C Grotten van Elephanta
1987 C Chola-tempels (uitgebreid in 2004)
1987 N Nationaal park Sundarbans
1988 N Nationale parken Nanda Devi en Bloemenvallei (uitgebreid in 2005)
1989 C Boeddhistische monumenten bij Sanchi
1993 C Humayun's tombe, Delhi
1993 C Qutb Minar en zijn monumenten, Delhi
1999 C Bergspoorwegen van India (uitgebreid in 2005 en 2008)
2002 C Mahabodi tempelcomplex, Bodh Gaya
2003 C Rotsschuilplaatsen van Bhimbetka
2004 C Archeologisch park Champaner-Pavagadh
2004 C Chhatrapati Shivaji Terminus (voormalig Victoria Station)
2007 C Rode Fortcomplex
2010 C Jantar Mantar
2012 N West-Ghats
2013 C Heuvelforten van Rajasthan
2014 C Rani ki vav (the Queen’s Stepwell) in Patan, Gujarat
2014 N Nationaal park Great Himalayan

Indonesië[bewerken]

1991 C Tempelcomplex van Borobudur
1991 N Nationaal park Ujung Kulon
1991 N Nationaal park Komodo
1991 C Tempelcomplex van Prambanan
1996 C Sangiran, vindplaats van de vroege mens
1999 N Nationaal park Lorentz
2004 N Tropisch regenwoud van Sumatra
2012 C Cultuurlandschap van de provincie Bali: het subaksysteem als een manifestatie van de Tri Hita Karana-filosofie

Irak[bewerken]

1985 C Hatra
2003 C Assur (Qal'at Sherqat)
2007 C Archeologische stad Samarra
2014 C Citadel van Arbil

Iran[bewerken]

1979 C Chogha Zanbil
1979 C Persepolis
1979 C Meidan Emam, Isfahan
2003 C Takht-E Soleyman
2003 C Pasargadae
2004 C Bam en zijn cultuurlandschap (uitgebreid in 2007)
2005 C Soltaniyeh
2006 C Behistuninscriptie
2008 C Armeense kloosterensembles in Iran
2009 C Historisch hydraulisch systeem van Shushtar
2010 C De khānegāh en het heiligdom van sjeik Safi al-Din in Ardebil
2010 C Historische bazaar van Tabriz
2011 C De Perzische tuin
2012 C Masjed-e Jāmé van Isfahan
2012 C Gonbad-e Qabus
2013 C Golestanpaleis
2014 C Shahr-e Sukhteh

Israël[bewerken]

2001 C Massada
2001 C Oude stad Acre (Akko)
2003 C Witte stad van Tel Aviv - The Modern Movement
2005 C Bijbelse nederzettingen: Megiddo, Hazor en Beër Sjeva
2005 C Wierookroute - Woestijnsteden in de Negev
2008 C Heilige plaatsen van het bahá'í-geloof in Haifa en West-Galilea
2012 C Sites van menselijke evolutie van de Karmelberg: de grotten van Nahal Me'arot/Wadi el-Mughara
2014 C Grotten van Maresha en Bet Guvrin in het Judese laagland als een microkosmos van het Land van de Grotten

Italië[bewerken]

1979 C Rotstekeningen in Valcamonica
1980 C Kerk en Dominicanerklooster van Santa Maria delle Grazie met "Het laatste avondmaal" van Leonardo da Vinci
1980 C Historisch centrum van Rome, de bezittingen van de Heilige Stoel in die stad met speciale territoriale rechten en Sint-Paulus buiten de Muren (uitgebreid in 1990, gedeeltelijk in Vaticaanstad)
1982 C Historisch centrum van Florence
1987 C Venetië met zijn lagune
1987 C Domplein van Pisa (uitgebreid in 2007)
1990 C Historisch centrum van San Gimignano
1993 C Sassi en het park met de rotskerken van Matera
1994 C Vicenza (stad) en de Palladiaanse villa's in Veneto (uitgebreid in 1996)
1995 C Historisch centrum van Siena
1995 C Historisch centrum van Napels
1995 C Crespi d'Adda
1995 C Ferrara, stad van de Renaissance in de Podelta (uitgebreid in 1999)
1996 C Castel del Monte
1996 C Trulli van Alberobello
1996 C Vroeg-christelijke monumenten van Ravenna
1996 C Historisch centrum van Pienza
1997 C 18e-Eeuws Koninklijk Paleis van Caserta met park, aquaduct van Vanvitelli en San Leuciocomplex
1997 C Residenties van het Koninklijk Huis van Savoye
1997 C Botanische tuin in Padua
1997 C Portovenere, Cinque Terre en de eilanden Palmaria, Tino en Tinetto
1997 C Kathedraal, Torre Civica en Piazza Grande, Modena
1997 C Archeologisch Pompeï, Herculaneum en Torre Annunziata
1997 C Amalfitaanse kust
1997 C Archeologisch Agrigento
1997 C Villa Romana del Casale
1997 C Nuraghe Su Nuraxi bij Barumini
1998 C Nationaal Park Cilento e Vallo di Diano met archeologisch Paestum en Velia, en Kartuizerklooster van Padula
1998 C Historisch centrum van Urbino
1998 C Archeologische opgravingen en Patriarchale Basiliek van Aquileia
1999 C Villa Adriana, Tivoli
2000 N Eolische eilanden
2000 C Assisi, Sint-Franciscusbasiliek en andere Franciscaanse locaties
2000 C Verona (stad)
2001 C Villa d'Este, Tivoli
2002 C Laatbarokke steden in het Val di Noto (Zuidoost-Sicilië)
2003 C Heilige bergen (Sacri Monti) van Piëmont en Lombardije
2003 N Monte San Giorgio (gedeeltelijk in Zwitserland; uitgebreid in 2010)
2004 C Etruskische begraafplaatsen van Cerveteri en Tarquinia.
2004 C Val d'Orcia
2005 C Syracuse en de rotsnecropolis van Pantalica
2006 C Genua: Le Strade Nuove en het systeem van de Palazzi dei Rolli
2008 C Mantua en Sabbioneta
2008 C Rhätische Bahn in het Albula / Bernina-landschap (gedeeltelijk in Zwitserland)
2009 N Dolomieten
2011 C Longobarden in Italië. Plaatsen van macht (568-774 na Christus)
2011 C Prehistorische paalwoningen in de Alpen (gedeeltelijk in Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk, Slovenië en Zwitserland)
2013 N Etna
2013 C Villa's en tuinen van de Medici in Toscane
2014 C Wijngaardlandschap van Piëmont: Langhe-Roero en Monferrato

Ivoorkust[bewerken]

1981 N Natuurreservaat Mont Nimba (gedeeltelijk in Guinee) (uitgebreid in 1982)
1982 N Nationaal park Taï
1983 N Nationaal park Comoé
2012 C Historische stad Grand-Bassam

Japan[bewerken]

1993 C Boeddhistische monumenten in het Horyu-ji-gebied
1993 C Kasteel Himeji
1993 N Yakushima
1993 N Shirakami-Sanchi
1994 C Historische monumenten van oud-Kioto (Kioto, Uji en Otsu)
1995 C Historische dorpen van Shirakawa-gō en Gokayama
1996 C Vredesmonument van Hiroshima (Genbaku Dome)
1996 C Itsukushima-schrijn
1998 C Historische monumenten van oud-Nara
1999 C Schrijnen en tempels van Nikko
2000 C Gusuku en plaatsen van het Koninkrijk Ryukyu
2004 C Heilige plaatsen en pelgrimsroute in het Kii-gebergte
2005 N Shiretoko
2007 C Zilvermijn Iwami Ginzan en zijn cultuurlandschap
2011 N Ogasawara-eilanden
2011 C Hiraizumi - Tempels, tuinen en archeologische sites die het boeddhistische Pure Land vertegenwoordigen
2013 C Fujisan, heilige plaats en bron van artistieke inspiratie
2014 C Zijdefabriek van Tomioka en aanverwante sites

Jemen[bewerken]

1982 C Oude ommuurde stad Shibam
1986 C Oude stad Sana'a
1993 C Historische stad Zabid
2008 N Socotra-archipel

Jeruzalem[bewerken]

1981 C Oude stad Jeruzalem en haar stadsmuren (ingediend door Jordanië)

Jordanië[bewerken]

1985 C Petra
1985 C Quseir Amra
2004 C Um er-Rasas (Kastrom Mefa'a)
2011 C/N Beschermde zone van Wadi Rum

Kaapverdië[bewerken]

2009 C Cidade Velha, historisch centrum van Ribeira Grande

Kameroen[bewerken]

1987 N Wildreservaat Dja
2012 N Sangha trinational (gedeeltelijk in de Centraal-Afrikaanse Republiek en Congo)

Kazachstan[bewerken]

2003 C Mausoleum van Hodja Ahmed Yasawi
2004 C Rotsgraveringen in het archeologisch landschap van Tamgaly
2008 N Saryarka - steppe en meren van Noord-Kazachstan
2014 C Zijderoute: het wegennetwerk van de Chang'an-Tiensjancorridor (gedeeltelijk in China en Kirgizië)

Kenia[bewerken]

1997 N Nationaal Park/natuurwoud Mount Kenya (uitgebreid in 2013)
1997 N Nationaal parken van het Turkanameer (uitgebreid in 2001)
2001 C Oude stad Lamu
2008 C Heilige Kaya-wouden van Mijikenda
2011 C Fort Jesus, Mombasa
2011 N Systeem van Keniaanse meren in de Grote Riftvallei

Kirgizië[bewerken]

2009 C Heilige berg Soelajman-Too
2014 C Zijderoute: het wegennetwerk van de Chang'an-Tiensjancorridor (gedeeltelijk in China en Kazachstan)
 

Kiribati[bewerken]

2010 N Beschermde zone van de Phoenixeilanden

Kroatië[bewerken]

1979 C Oude stad Dubrovnik (uitgebreid in 1994)
1979 C Historisch complex van Split met het paleis van Diocletianus
1979 N Nationaal park Plitvicemeren (uitgebreid in 2000)
1997 C Episcopaal complex van de Euphrasiusbasiliek in het historische centrum van Poreč
1997 C Historische stad Trogir
2000 C St. Jacobuskathedraal in Šibenik
2008 C Vlakte van Stari Grad

Laos[bewerken]

1995 C Stad Luang Prabang
2001 C Wat Phou en bijbehorende oude nederzettingen in het cultuurlandschap van Champasak.

Lesotho[bewerken]

2000 C/N Sehlabathebe National Park, deel van het Maloti-Drakensberg Park (gedeeltelijk in Zuid-Afrika; uitgebreid in 2013)

Letland[bewerken]

1997 C Historisch centrum van Riga
2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne)

Libanon[bewerken]

1984 C Anjar
1984 C Baalbek
1984 C Byblos
1984 C Tyrus
1998 C Qadisha-vallei en het Bos van de ceders van God (Heilige Vallei en Horsh Arz el-Rab)

Libië[bewerken]

1982 C Archeologisch Leptis Magna
1982 C Archeologisch Sabratha
1982 C Archeologisch Cyrene
1985 C Rotstekeningen van Tadrart Acacus
1986 C Oude stad Ghadames

Litouwen[bewerken]

1994 C Historisch centrum van Vilnius
2000 C Koerse Schoorwal (gedeeltelijk in Rusland)
2004 C Archeologisch Kernavė (Cultuurreservaat van Kernavė)
2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne).

Luxemburg[bewerken]

1994 C Stad Luxemburg: oude wijken en vestingwerken

Macedonië[bewerken]

1979 C/N Natuurlijk en cultureel erfgoed van de regio Ohrid (uitgebreid in 1980)

Madagaskar[bewerken]

1990 N Natuurreservaat Tsingy de Bemaraha
2001 C Koninklijke heuvel van Ambohimanga
2007 N Regenwouden van de Atsinanana

Malawi[bewerken]

1984 N Nationaal park Lake Malawi
2006 C Rotskunst van Chongoni

Maleisië[bewerken]

2000 N Nationaal park Gunung Mulu
2000 N Park Kinabalu
2008 C Melaka en George Town, twee historische steden van de Straat van Malakka
2012 C Archeologische erfenis van de Lenggongvallei

Mali[bewerken]

1988 C Oude stad Djenné
1988 C Timboektoe
1989 C/N Klif van Bandiagara (Land van de Dogon)
2004 C Tombe van Askia

Malta[bewerken]

1980 C Hal Saflieni Hypogeum
1980 C Stad Valletta
1980 C Megalithische tempels van Malta (uitgebreid in 1992)

Marokko[bewerken]

1981 C Medina van Fez
1985 C Medina van Marrakesh
1987 C Kasba van AitBenHaddou
1996 C Historische stad Meknes
1997 C Archeologisch Volubilis
1997 C Medina van Tétouan (voormalig Titawin)
2001 C Medina van Essaouira (voormalig Mogador)
2004 C Portugese stad Mazagan (El Jadida)
2012 C Rabat, moderne hoofdstad en historische stad: een gedeelde erfenis

Marshalleilanden[bewerken]

2010 C Bikini (atol); nucleair testgebied

Mauritanië[bewerken]

1989 N Nationaal park Banc d'Arguin
1996 C Oude Ksour van Ouadane, Chinguetti, Tichitt en Oualata

Mauritius[bewerken]

2006 C Aapravasi Ghat
2008 C Cultuurlandschap van Le Morne

Mexico[bewerken]

1987 N Sian Ka'an
1987 C Precolumbiaanse stad en nationaal park Palenque
1987 C Historisch centrum van Mexico-Stad en Xochimilco
1987 C Precolumbiaanse stad Teotihuacán
1987 C Historisch centrum van Oaxaca en archeologisch Monte Albán
1987 C Historisch centrum van Puebla
1988 C Historische stad Guanajuato en aangrenzende mijnen
1988 C Precolumbiaanse stad Chichén Itzá
1991 C Historisch centrum van Morelia
1992 C Precolumbiaanse stad El Tajín
1993 N Walvisreservaat van El Vizcaino
1993 C Historisch centrum van Zacatecas
1993 C Rotstekeningen van de Sierra de San Francisco
1994 C Vroeg-16e-eeuwse kloosters op de hellingen van de Popocatépetl
1996 C Precolumbiaanse stad Uxmal
1996 C Historische monumentenzone van Querétaro
1997 C Hospicio Cabañas, Guadalajara
1998 C Historische monumentenzone van Tlacotalpan
1998 C Archeologische zone van Paquimé, Casas Grandes
1999 C Historische versterkte stad Campeche
1999 C Archeologische monumentenzone van Xochicalco
2002 C Oude Mayastad en beschermde tropische regenwouden van Calakmul, Campeche (uitgebreid in 2014)
2003 C Franciscaanse missieposten in de Sierra Gorda van Queretaro
2004 C Luis Barragán-huis en studio
2005 N Eilanden en beschermde gebieden in de Golf van Californië (uitgebreid in 2007)
2006 C Agavelandschap en oude industriële faciliteiten van Tequila
2007 C Centrale Universiteitsstadscampus van de Nationale Autonome Universiteit van Mexico
2008 C Beschermde stad San Miguel en het Heiligdom van Jesús de Nazareno de Atotonilco
2008 N Biosfeerreservaat van de monarchvlinder
2010 C Camino Real de Tierra Adentro
2010 C Prehistorische grotten van Yagul en Mitla in het centrum van de Oaxacavallei
2013 N Biosfeerreservaat El Pinacate y Gran Desierto de Altar

Moldavië[bewerken]

2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne)

Mongolië[bewerken]

2003 N Uvs Nuur-bekken (gedeeltelijk in Rusland)
2004 C Cultuurlandschap van de Orhonvallei
2011 C Gehelen van petrogliefen van de Mongoolse Altaj

Montenegro[bewerken]

1979 C Natuurlijke en cultuurhistorische omgeving van Kotor
1980 N Nationaal park Durmitor (uitgebreid in 2005)

Mozambique[bewerken]

1991 C Ilha de Moçambique

Namibië[bewerken]

2007 C Twyfelfontein of /Ul-//aes
2013 N Zandzee van de Namib

Myanmar[bewerken]

2014 C Oude Pyu-steden

Nederland[bewerken]

1995 C Schokland en omgeving
1996 C Waterlinie Amsterdam (Stelling van Amsterdam)
1997 C Molens bij Kinderdijk/Elshout
1997 C Historisch gebied van Willemstad, binnenstad en haven, Curaçao
1998 C Ir. D.F. Woudagemaal
1999 C Droogmakerij de Beemster
2000 C Rietveld Schröderhuis
2009 N Waddenzee (gedeeltelijk in Denemarken en Duitsland; uitgebreid in 2014)
2010 C Zeventiende-eeuwse grachtengordel van Amsterdam binnen de Singelgracht
2014 C Van Nellefabriek

Nepal[bewerken]

1979 N Nationaal park Sagarmatha
1979 C Kathmandu-vallei
1984 N Nationaal Park Chitwan
1997 C Lumbini, de geboorteplaats van Gautama Boeddha

Nicaragua[bewerken]

2000 C Ruïnes van León Viejo
2011 C Kathedraal van León

Nieuw-Zeeland[bewerken]

1986 N Te Wahipounamu; Zuid-West Nieuw-Zeeland (in 1990 groepering van de in 1986 erkende parken Westland, Mount Cook en Fiordland met het in 1990 erkende Nationaal park Mount Aspiring)
1990 C/N Nationaal park Tongariro (uitgebreid in 1993)
1998 N Nieuw-Zeelandse sub-antarctische eilanden

Niger[bewerken]

1991 N Natuurreservaten Aïr en Ténéré
1996 N Nationaal park W
2013 C Historisch centrum van Agadez

Nigeria[bewerken]

1999 C Cultuurlandschap Sukur
2005 C Heilig Bos van Osun-Osogbo

Noord-Korea[bewerken]

2004 C Complex van Koguryo-graven
2013 C Historische monumenten en sites in Kaesŏng

Noorwegen[bewerken]

1979 C Staafkerk van Urnes
1979 C Bryggen
1980 C Mijnstad Røros en de omgeving (uitgebreid in 2010)
1985 C Rotskunst van Alta
2004 C Vega-archipel
2005 N West-Noorse fjorden: Geirangerfjord en Nærøyfjord
2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne)

Oeganda[bewerken]

1994 N Nationaal park Bwindi Impenetrable
1994 N Nationaal park Rwenzori Mountains
2001 C Graftomben van koningen van Boeganda in Kasubi, de Tombes van Kasubi

Oekraïne[bewerken]

1990 C Kiev: Sint-Sophiakathedraal en bijbehorende kloostergebouwen, Kiev-Petsjersk Lavra
1998 C L'viv - ensemble van het historische centrum
2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne)
2007 N Voorhistorische beukenbossen van de Karpaten en de oude beukenbossen van Duitsland (gedeeltelijk in Duitsland en Slowakije, uitgebreid in 2011)
2011 C Tsjernivtsi: Residentie van de metropolieten van Boekovina en Dalmatië
2013 C Houten tserkva's van de Karpaten in Polen en Oekraïne (gedeeltelijk in Polen)
2013 C Oude stad Taurisch Chersonesos en zijn chora

Oezbekistan[bewerken]

1990 C Itchan Kala
1993 C Historische centrum van Buchara
2000 C Historische centrum van Sachrisabz
2001 C Samarkand, kruispunt van culturen

Oman[bewerken]

1987 C Fort Bahla
1988 C Archeologische plaatsen Bat, Al-Khutm en Al-Ayn
2000 C Land van de Olibanum
2006 C Aflaj-irrigatiesystemen van Oman

Oostenrijk[bewerken]

1996 C Historisch centrum van de stad Salzburg
1996 C Paleis en tuinen van Schönbrunn
1997 C Cultuurlandschap Hallstatt-Dachstein/Salzkammergut
1998 C Semmeringspoorlijn
1999 C Stad Graz - historisch centrum en slot Eggenberg (uitgebreid in 2010)
2000 C Cultuurlandschap Wachau
2001 C Historisch centrum van Wenen
2001 C Cultuurlandschap Fertö/Neusiedlermeer (gedeeltelijk in Hongarije)
2011 C Prehistorische paalwoningen in de Alpen (gedeeltelijk in Duitsland, Frankrijk, Italië, Slovenië en Zwitserland)

Pakistan[bewerken]

1980 C Archeologische ruïnes van Moenjodaro
1980 C Taxila
1980 C Boeddhistische ruïnes van Takht-i-Bahi en aangrenzende stadsresten van Sahr-i-Bahlol
1981 C Historische monumenten te Makli, Thatta
1981 C Fort en Shalamar-tuinen in Lahore
1997 C Fort Rohtas

Palau[bewerken]

2012 C/N Zuidelijke Lagune van de Rock Islands

Palestina[bewerken]

1980 C Geboorteplaats van Jezus: Geboortekerk en de pelgrimsroute, Bethlehem
2014 C Palestina: land van olijven en wijngaarden - Cultuurlandschap van zuidelijk Jeruzalem, Battir

Panama[bewerken]

1980 C Vestingwerken aan de Caraïbische zijde van Panama: Portobelo-San Lorenzo
1981 N Nationaal Park Darién
1983 N Talamanca Range-La Amistad reservaat / Nationaal park La Amistad (gedeeltelijk in Costa Rica; uitgebreid in 1990)
1997 C Archeologisch Panamá Viejo en historisch district van Panama-Stad (uitgebreid in 2003)
2005 N Nationaal Park Coiba en beschermde maritieme zone

Papoea-Nieuw-Guinea[bewerken]

2008 C Vroege landbouwgebied van Kuk

Paraguay[bewerken]

1993 C Jezuïetenmissies van La Santisima Trinidad de Paraná en Jesús de Tavarangue

Peru[bewerken]

1983 C Stad Cuzco
1983 C/N Historisch heiligdom van Machu Picchu
1985 C Archeologisch Chavin
1985 N Nationaal park Huascarán
1986 C Archeologische zone Chan Chan
1987 N Nationaal park Manú
1988 C Historisch centrum van Lima (uitgebreid in 1991)
1990 C/N Nationaal park Rio Abiseo (uitgebreid in 1992)
1994 C Lijnen en geogliefen van Nazca en Pampas de Jumana
2000 C Historisch centrum van de stad Arequipa
2009 C Heilige stad Caral-Supe
2014 C Qhapac Ñan, wegennetwerk van de Andes (in Argentinië, Bolivia, Chili, Colombia, Ecuador, Peru)

Polen[bewerken]

1978 C Historisch centrum van Krakau (Kraków)
1978 C Koninklijke Wieliczka- en Bochnia-zoutmijnen (uitgebreid in 2008 en 2013)
1979 C Auschwitz-Birkenau: Duits naziconcentratie- en vernietigingskamp (1940-1945)
1979 N Woud van Białowieża (gedeeltelijk in Wit-Rusland, uitgebreid in 1992 en 2014)
1980 C Historisch centrum van Warschau
1992 C Oude stad Zamość
1997 C Middeleeuwse stad Toruń
1997 C Kasteel van de Duitse ridderorde in Malbork
1999 C Kalwaria Zebrzydowska: het maniëristisch architectuur- en parklandschapscomplex en bedevaartspark
2001 C Vredeskerken in Jawor en Świdnica
2003 C Houten kerken van zuidelijk Małopolska
2004 C Muskauer Park / Park Muzakowski (gedeeltelijk in Duitsland)
2006 C Hala Stulecia in Wrocław
2013 C Houten tserkva's van de Karpaten in Polen en Oekraïne (gedeeltelijk in Oekraïne)

Portugal[bewerken]

1983 C Stadscentrum van Angra do Heroísmo op de Azoren
1983 C Hiëronymietenklooster en toren van Belém in Lissabon
1983 C Klooster van Batalha
1983 C Convent van Christus in Tomar
1986 C Historisch centrum van Évora
1989 C Klooster van Alcobaça
1995 C Cultuurlandschap van Sintra
1996 C Historisch centrum van Porto
1998 C Vindplaatsen van prehistorische rotskunst in de Côavallei en Siega Verde (gedeeltelijk in Spanje; uitgebreid in 2010)
1999 N Laurisilva van Madeira
2001 C Wijnstreek Alto Douro
2001 C Historisch centrum van Guimarães
2004 C Landschap van de wijncultuur op het eiland Pico
2012 C Grensgarnizoenstad Elvas en haar versterkingswerken
2013 C Universiteit van Coimbra - Alta en Sofia

Qatar[bewerken]

2013 C Archeologische site van Al Zubarah

Roemenië[bewerken]

1991 N Donaudelta
1993 C Dorpen met weerkerken in Transsylvanië (uitgebreid in 1999)
1993 C Klooster van Horezu
1993 C Verrijzeniskerk van het Klooster van Suceviţa (uitgebreid in 2010)
1999 C Historisch centrum van Sighişoara
1999 C Dacische forten van het Orăştiegebergte
1999 C Houten kerken in Maramureş

Rusland[bewerken]

1990 C Historisch centrum van Sint-Petersburg en bijbehorende groepen van monumenten
1990 C Kizji Pogost
1990 C Kremlin en Rode Plein, Moskou
1992 C Historische monumenten van Novgorod en omgeving
1992 C Cultureel en historisch ensemble van de Solovetski-eilanden
1992 C Witte monumenten van Vladimir en Soezdal
1993 C Architectonisch ensemble van de Triniti Sergius Lavra in Sergiev Posad
1994 C Hemelvaartskerk van Kolomenskoje
1995 N Maagdelijke Komiwouden
1996 N Baikalmeer
1996 N Vulkanen van Kamtsjatka (uitgebreid in 2001)
1998 N Gouden bergen van Altaj
1999 N Westelijke Kaukasus
2000 C Ensemble van het Ferapontovklooster
2000 C Historisch en architectonisch complex van het Kremlin van Kazan
2000 C Koerse Schoorwal (gedeeltelijk in Litouwen)
2001 N Centraal Sichote-Alingebergte
2003 C Citadel, oude stad en vestingwerken van Derbent
2003 N Uvs Nuur-bekken (gedeeltelijk in Mongolië)
2004 N Natuurlijk systeem van het Wrangel-eiland reservaat
2004 C Ensemble van het Novodevitsji-klooster
2005 C Historisch centrum van de stad Jaroslavl
2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne)
2010 N Poetoranahoogvlakte
2012 N Natuurpark van de zuilen van de Lena
2014 C Historisch en archeologisch complex van Boelgar

Salomonseilanden[bewerken]

1998 N East Rennell

Saint Kitts en Nevis[bewerken]

1999 C Nationaal park Brimstone Hill Fortress

Saint Lucia[bewerken]

2004 N Pitons managementgebied

San Marino[bewerken]

2008 C Historisch centrum van San Marino en Monte Titano

Saoedi-Arabië[bewerken]

2008 C Archeologische Hegra (Madain Saleh)
2010 C At-Turaif District in ad-Dir'iyah
2014 C Historisch Djedda, de poort tot Mekka

Senegal[bewerken]

1978 C Eiland Gorée
1981 N Nationaal vogelreservaat Djoudj
1981 N Nationaal park Niokolo Koba
2000 C Eiland Saint Louis (uitgebreid in 2007)
2006 C Steencirkels van Senegambia (gedeeltelijk in Gambia)
2011 C Saloumdelta
2012 C Bassariland: cultuurlandschappen van de Bassari, de Fula en de Bedik

Servië[bewerken]

1979 C Stari Ras en Sopocani
1986 C Studenicaklooster
2004 C Middeleeuwse monumenten in Kosovo (uitgebreid in 2006)
2007 C Gamzigrad-Romuliana, paleis van Galerius

Seychellen[bewerken]

1982 N Atol Aldabra
1983 N Natuurreservaat Vallée de Mai

Slowakije[bewerken]

1993 C Vlkolínec
1993 C Historische stad Banská Štiavnica en de technische monumenten in de omgeving
1993 C Levoča, Spišský hrad en bijbehorende cultuurmonumenten (uitgebreid in 2009)
1995 N Grotten van de Aggtelek Karst en Slowaakse Karst (gedeeltelijk in Hongarije; uitgebreid in 2000)
2000 C Beschermd stadsgebied van Bardejov
2007 N Voorhistorische beukenbossen van de Karpaten en de oude beukenbossen van Duitsland (gedeeltelijk in Duitsland en Oekraïne, uitgebreid in 2011)
2008 C Houten kerken van de Slowaakse Karpaten

Slovenië[bewerken]

1986 N Grotten van Skocjan
2011 C Prehistorische paalwoningen in de Alpen (gedeeltelijk in Duitsland, Frankrijk, Italië, Oostenrijk en Zwitserland)
2012 C Erfgoed van kwik. Almadén en Idrija (gedeeltelijk in Spanje)

Soedan[bewerken]

2003 C Gebel Barkal en de gebieden van de Napata-regio
2011 C Archeologische sites van het eiland Meroë

Spanje[bewerken]

1984 C Historisch centrum van Córdoba (uitgebreid in 1994)
1984 C Alhambra, Generalife en Albaicín, Granada (uitgebreid in 1994)
1984 C Kathedraal van Burgos
1984 C Klooster en plaats van het Escorial, Madrid
1984 C Werken van Antoni Gaudí (uitgebreid in 2005)
1985 C Grot van Altamira en de paleolithische grotkunst van Noord-Spanje (uitgebreid in 2008)
1985 C Oude stad Segovia en aquaduct
1985 C Monumenten van Oviedo en het Koninkrijk Asturië (uitgebreid in 1998)
1985 C Santiago de Compostella (oude stad)
1985 C Oude stad Ávila met de Kerken buiten de Muren (uitgebreid in 2007)
1986 C Mudejar-architectuur van Aragón (uitgebreid in 2001)
1986 C Historische stad Toledo
1986 N Nationaal park Garajonay
1986 C Oude stad Cáceres
1987 C Kathedraal, Alcázar en het Archivo General de Indias in Sevilla
1988 C Oude stad Salamanca
1991 C Klooster van Poblet
1993 C Archeologisch ensemble van Mérida
1993 C Koninklijk klooster van Santa Maria de Guadalupe
1993 C Pelgrimsroute naar Santiago de Compostella
1994 N Nationaal park Doñana (uitgebreid in 2005)
1996 C Historische ommuurde stad Cuenca
1996 C La Lonja de la Seda van Valencia
1997 C Las Médulas
1997 C Palau de la Música Catalana en Hospital de Sant Pau, Barcelona
1997 C Kloosters van San Millán Yuso en Suso
1997 C/N Pyrénées-Mont Perdu (gedeeltelijk in Frankrijk; uitgebreid in 1999)
1998 C Universiteit en Historische Parochie van Alcalá de Henares
1998 C Vindplaatsen van prehistorische rotskunst in de Côavallei en Siega Verde (gedeeltelijk in Portugal; uitgebreid in 2010)
1998 C Rotskunst van het Middellandse-Zeebekken op het Iberisch Schiereiland
1999 C/N Ibiza, biodiversiteit en cultuur
1999 C San Cristóbal de La Laguna
2000 C Archeologisch ensemble van Tarraco
2000 C Palmeral van Elche
2000 C Romeinse muur van Lugo
2000 C Catalaanse romaanse kerken van de Vall de Boí
2000 C Archeologisch Atapuerca
2001 C Cultuurlandschap van Aranjuez
2003 C Monumentale renaissance-ensembles van Úbeda en Baeza
2006 C Vizcayabrug
2007 N Nationaal park El Teide
2009 C Herculestoren
2011 C Cultuurlandschap van de Serra de Tramuntana
2012 C Erfgoed van kwik. Almadén en Idrija (gedeeltelijk in Slovenië)

Sri Lanka[bewerken]

1982 C Heilige stad Anuradhapura
1982 C Oude stad Polonnaruwa
1982 C Oude stad Sigiriya
1988 N Woudreservaat Sinharaja
1988 C Heilige stad Kandy
1988 C Oude stad Galle en vestingwerken
1991 C Gouden tempel van Dambulla
2010 N Centrale hooglanden van Sri Lanka

Suriname[bewerken]

2000 N Centraal Suriname Natuurreservaat
2002 C Historische binnenstad van Paramaribo

Syrië[bewerken]

1979 C Oude stad Damascus
1980 C Oude stad Bosra
1980 C Ruïnes van Palmyra
1986 C Oude stad Aleppo
2006 C Krak des Chevaliers en Qalat Salah El-Din
2011 C Oude dorpen van Noord-Syrië

Tadzjikistan[bewerken]

2010 C Proto-stedelijk Sarazm
2013 N Nationaal Park Tadzjikistan (Bergen van de Pamir)

Tanzania[bewerken]

1979 C/N Beschermd gebied van Ngorongoro (uitgebreid in 2010)
1981 C Ruïnes van Kilwa Kisiwani en ruïnes van Songo Mnara
1981 N Nationaal park Serengeti
1982 N Wildreservaat Selous
1987 N Kilimanjaro Nationaal Park
2000 C Stone Town van Zanzibar
2006 C Rotsschilderingen van Kondoa

Thailand[bewerken]

1991 C Historische stad Sukhothai en daarmee verbonden historische steden
1991 C Historische stad Ayutthaya
1991 N Wildpark Thungyai Huai Kha Khaeng
1992 C Archeologisch Ban Chiang
2005 N Dong Phayayen-Khao Yai wouden

Togo[bewerken]

2004 C Koutammakou, het land van de Batammariba

Tsjaad[bewerken]

2012 C Meren van Ounianga

Tsjechië[bewerken]

1992 C Historisch centrum van Praag
1992 C Historisch centrum van Český Krumlov
1992 C Historisch centrum van Telč
1994 C Pelgrimskerk van St.-Johannes van Nepomuk in Zelená Hora
1995 C Kutná Hora: historisch stadscentrum met Sint-Barbarakerk en Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Sedlec
1996 C Cultuurlandschap van Lednice-Valtice
1998 C Historisch dorp Holašovice
1998 C Tuinen en kasteel van Kroměříž
1999 C Kasteel van Litomyšl
2000 C Zuil van de Heilige Drie-eenheid in Olomouc
2001 C Villa Tugendhat in Brno
2003 C Joodse wijk en Sint-Procopiusbasiliek in Třebíč

Tunesië[bewerken]

1979 C Amfitheater van El Djem
1979 C Carthago
1979 C Medina van Tunis
1980 N Nationaal park Ichkeul
1985 C Punische stad Kerkuane en haar necropolis (uitgebreid in 1986)
1988 C Medina van Sousse
1988 C Kairouan
1997 C Dougga/Thugga

Turkije[bewerken]

1985 C Historische gebieden van Istanboel
1985 C/N Nationaal park Göreme en de rotsen van Cappadocië
1985 C Grote Moskee en Hospitaal van Divrigi
1986 C Hattusha, hoofdstad van de Hittieten
1987 C Nemrut Dagi
1988 C Xanthos-Letoon
1988 C/N Hierapolis Pamukkale
1994 C Safranbolu
1998 C Archeologisch Troje
2011 C Selimiye-moskee en zijn sociaal complex
2012 C Neolithische site van Çatalhöyük
2014 C Bursa en Cumalıkızık: de geboorte van het Ottomaanse Rijk
2014 C Pergamon en zijn veelgelaagde cultuurlandschap

Turkmenistan[bewerken]

1999 C Historisch en cultureel nationaal park "Oud Merv"
2005 C Kunya-Urgench
2007 C Forten van de Parthen in Nisa

Uruguay[bewerken]

1995 C Historische wijk van Colonia del Sacramento

Vanuatu[bewerken]

2008 C Domein van Chief Roi Mata

Vaticaanstad[bewerken]

1980 C Historisch centrum van Rome, de bezittingen van de Heilige Stoel in die stad met speciale territoriale rechten en Sint-Paulus buiten de Muren (uitgebreid in 1990, gedeeltelijk in Italië)
1984 C Vaticaanstad

Venezuela[bewerken]

1993 C Coro met zijn haven
1994 N Nationaal park Canaima
2000 C Ciudad Universitaria de Caracas

Verenigde Arabische Emiraten[bewerken]

2011 C Culturele sites van Al Ain (Hafit, Hili, Bidaa Bint Saud en oasegebieden)

Verenigd Koninkrijk[bewerken]

1986 N Giant's Causeway en Causeway Coast
1986 C Kasteel en kathedraal van Durham
1986 C Ironbridge-kloof
1986 C Studley Royal Park, met de ruïnes van Fountains Abbey
1986 C Stonehenge, Avebury en bijbehorende plaatsen
1986 C Kastelen en stadsmuren van King Edward in Gwynedd
1986 C/N St. Kilda (uitgebreid in 2004 en 2005)
1987 C Blenheim Palace
1987 C Stad Bath
1987 C Grenzen van het Romeinse Rijk (gedeeltelijk in Duitsland; uitgebreid in 2005 en 2008)
1987 C Palace of Westminster en Westminster Abbey, met inbegrip van St. Margaret's Church
1988 N Henderson-eiland
1988 C Tower of London
1988 C Canterbury Cathedral, St Augustine's Abbey en St. Martin's Church
1995 C Edinburgh, oude en nieuwe stad
1995 N Gough en Inaccessible eilanden (uitgebreid in 2004)
1997 C Maritiem Greenwich
1999 C Hart van neolithisch Orkney
2000 C Industrieel landschap Blaenavon
2000 C Historische stad Saint George en bijbehorende verdedigingswerken, Bermuda
2001 N Kust van Dorset en East Devon
2001 C Derwent Valley Mills
2001 C New Lanark
2001 C Saltaire
2003 C Koninklijke botanische tuinen, Kew Gardens
2004 C Maritieme handelsstad Liverpool
2006 C Mijnlandschap van Cornwall en West Devon
2009 C Aquaduct en Kanaal van Pontcysyllte

Verenigde Staten van Amerika[bewerken]

1978 C Mesa Verde National Park
1978 N Yellowstone National Park
1979 N Grand Canyon National Park
1979 N Everglades National Park
1979 C Independence Hall
1979 N Kluane/Wrangell-St. Elias/Glacier Bay/Tatshenshini-Alsek (gedeeltelijk in Canada; uitgebreid in 1992 en 1994)
1980 N Redwood National Park
1981 N Mammoth Cave National Park
1981 N Olympic National Park
1982 C Historisch Cahokia Mounds
1983 N Great Smoky Mountains National Park
1983 C La Fortaleza en de nationale historische site van San Juan in Puerto Rico
1984 C Vrijheidsbeeld
1984 N Yosemite National Park
1987 C Monticello en University of Virginia in Charlottesville
1987 C Chaco-cultuur
1987 N Hawaii Volcanoes National Park
1992 C Taos Pueblo
1995 N Carlsbad Caverns National Park
1995 N Waterton Glacier International Peace Park (gedeeltelijk in Canada, het Amerikaanse gedeelte is Glacier National Park)
2010 C/N Papahānaumokuākea
2014 C Monumentale grondwerken van Poverty Point

Vietnam[bewerken]

1993 C Complex van Huémonumenten
1994 N Ha Long Baai (uitgebreid in 2000)
1999 C Oude stad Hoi An
1999 C Heiligdom My Son
2003 N Nationaal Park Phong Nha-Ke Bang
2010 C Centrale Sector van de Keizerlijke Citadel van Thang Long - Hanoi
2011 C Citadel van de Ho-dynastie
2014 C/N Landschap van Trang An

Wit-Rusland[bewerken]

1979 N Woud van Białowieża (gedeeltelijk in Polen, uitgebreid in 1992 en 2014)
2000 C Kasteel Mir
2005 C Architectonische, residentiële en culturele complex van de familie Radziwill in Nesvizh
2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne)

Zambia[bewerken]

1989 N Mosi-oa-Tunya / Victoriawatervallen (gedeeltelijk in Zimbabwe)

Zimbabwe[bewerken]

1984 N Nationaal park Mana Pools, safarigebieden Sapi en Chewore
1986 C Nationaal monument Groot Zimbabwe
1986 C Nationaal monument Khami-ruïnes
1989 N Mosi-oa-Tunya / Victoriawatervallen (gedeeltelijk in Zambia)
2003 C Matoboheuvels

Zuid-Afrika[bewerken]

1999 N iSimangaliso Wetland Park
1999 C Robbeneiland
1999 C Gebieden met hominide-fossielen van Zuid-Afrika (uitgebreid in 2005)
2000 C/N Grensoverschrijdende Werelderfgoedsite Maloti Drakensberg (gedeeltelijk in Lesotho; uitgebreid in 2013)
2003 C Cultuurlandschap Mapungubwe
2004 N Beschermde gebieden van de Floraregio van de Kaap
2005 N Vredefortkrater
2007 C Cultureel en botanisch landschap van Richtersveld

Zuid-Korea[bewerken]

1995 C Seokguramgrot en Bulguksatempel
1995 C Haeinsatempel Janggyeong Panjeon, bewaarplaats van de Tripitaka Koreana houtblokken
1995 C Jongmyo heiligdom
1997 C Changdeokgung-paleiscomplex
1997 C Hwaseong-vesting
2000 C Hunebedplaatsen Gochang, Hwasun en Ganghwa
2000 C Historische gebieden van Gyeongju
2007 N Vulkanisch eiland Jeju met lavagrotten
2009 C Koninklijke tombes van de Joseon-dynastie
2010 C Historische dorpen van Korea: Hahoe en Yangdong
2014 C Namhansanseong

Zweden[bewerken]

1991 C Koninklijk domein Drottningholm
1993 C Birka en Hovgården
1993 C Hoogovens van Engelsberg
1994 C Rotstekeningen van Tanum
1994 C Skogskyrkogården
1995 C Hanzestad Visby
1996 C Kerkdorp Gammelstad, Luleå
1996 C/N Laponia
1998 C Vlootbasis Karlskrona
2000 N Hoge Kust / Kvarkenarchipel (gedeeltelijk in Finland; uitgebreid in 2006)
2000 C Agrarisch landschap van Zuid-Öland
2001 C Mijngebied van de Grote Koperberg in Falun
2004 C Radiostation Varberg
2005 C Geodetische boog van Struve (in Wit-Rusland, Estland, Finland, Letland, Litouwen, Noorwegen, Moldavië, Rusland, Zweden en Oekraïne).
2012 C Gedecoreerde boerderijen van Hälsingland

Zwitserland[bewerken]

1983 C Abdij van Sankt Gallen
1983 C Benedictijner abdij Sankt Johann in Müstair
1983 C Oude stad Bern
2000 C Drie kastelen, stadsmuur en bolwerken van de marktstad Bellinzona
2001 N Zwitserse Alpen Jungfrau-Aletsch (uitgebreid in 2007)
2003 N Monte San Giorgio (gedeeltelijk in Italië; uitgebreid in 2010)
2007 C Lavaux, wijngaardterrassen
2008 C Rhätische Bahn in het Albula / Bernina landschap (gedeeltelijk in Italië)
2008 N Tektonische landschap van Sardona
2009 C La Chaux-de-Fonds / Le Locle, stadsplanning van horlogemakersstadjes
2011 C Prehistorische paalwoningen in de Alpen (gedeeltelijk in Duitsland, Frankrijk, Italië, Oostenrijk en Slovenië)

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Dit artikel is een samenvoeging van Werelderfgoed en Werelderfgoedlijst. Een gedeelte van de voorgeschiedenis staat dus nog op die pagina's.
  1. (en) Europe struggles to redefine its role in UNESCO, www.dw.de, 25 mei 2013.
  2. a b Het Uvs Nuur-bekken (Mongolië, Rusland) is volgens de UNESCO-classificatie een transregionale site die zowel in "Europa en Noord-Amerika" als in "Azië en de Grote Oceaan" hoort. De site is hier gerekend tot "Azië en de Grote Oceaan".