Grote Markt (Brussel)

Grote Markt van Brussel
Werelderfgoed cultuur
Land	België
UNESCO-regio	Europa en Noord-Amerika
Criteria	ii, iv
Inschrijvingshistorie
UNESCO-volgnr.	857
Inschrijving	1998 (22e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst

Stadhuis van Brussel

Enkele gildenhuizen

Broodhuis

Bloementapijt

De Grote Markt (Frans: Grand-Place) is een plein in het centrum van Brussel. Het is een van de belangrijkste bezienswaardigheden voor toeristen die Brussel bezoeken.

Geschiedenis

Al in de elfde eeuw was de Grote Markt het centrum van de stad. Ze werd aangelegd op de plaats van een drooggelegd moeras en het niveau was 1,20 m lager dan het huidige.

In de 15e eeuw kwam het Brabantse Hof naar Brussel, en dit gaf aanleiding tot de bouw van het stadhuis.

Executies van opstandelingen

Op de Grote Markt werden in 1523 de eerste protestanten op de brandstapel gebracht, de jonge Antwerpse monniken Hendrik Voes en Jan van Essen. In 1568, bij het begin van de Nederlandse opstand, werden de opstandige edellieden Graaf van Egmont en Graaf Horne onthoofd. In 1719 was het de beurt aan gildedeken Frans Anneessens, wegens organisatie van het volksverzet.

In puin geschoten door de Fransen

Tijdens de Negenjarige Oorlog tussen Frankrijk (Lodewijk XIV) en de Grote Alliantie (Willem III van Oranje) werd Brussel op 13, 14 en 15 augustus 1695 met kanonnen en mortieren gebombardeerd onder leiding van de Franse maarschalk de Villeroy. Na de beschieting stonden enkel nog de muren en de toren van het stadhuis en het Broodhuis overeind.

Rondom de markt werden in de jaren daarna de gildehuizen heropgebouwd in een Vlaams-Italiaanse stijl. Hierdoor zijn bijna alle gebouwen rond het plein opgetrokken in dezelfde stijl van die tijd.

In de tweede helft van de 19de eeuw werden de meeste gebouwen gerestaureerd onder impuls van burgemeester Karel Buls.

Gebouwen rond het plein

Het stadhuis

Zie Stadhuis van Brussel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het stadhuis, dat boven op zijn toren bekroond wordt met een verguld standbeeld van de aartsengel Michaël die een draak velt, werd gebouwd vanaf 1402. Met de toren begon men in 1444. Hij werd 96 m hoog. Het beeldhouwwerk dat het gebouw versiert is volks. De toren staat niet exact in het midden van het gebouw.

Het Broodhuis

Zie Broodhuis voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In het begin van de 13e eeuw stond er op de Grote Markt een houten constructie waar de bakkers destijds hun broden verkochten. Deze houten barak werd in 1405 vervangen door een stenen gebouw. Gedurende de regeerperiode van keizer Karel V werd het broodhuis opnieuw met de grond gelijkgemaakt en werd zijn hofarchitect Antoon II Keldermans aangesteld om een nieuw gebouw te ontwerpen in Flamboyante gotiek. Op het einde van de jaren zestig van de negentiende eeuw werd het gebouw gesloopt en heropgebouwd in neogotiek. In dit gebouw is nu het Museum van de Stad Brussel gevestigd met een waardevolle collectie van schilderijen, retabels, wandtapijten, beeldhouwwerken, zilverwerk, faience en porselein die een veelzijdig beeld geven van de geschiedenis van Brussel.

De gildehuizen rond het plein

Ligging van de gildenhuizen

Tussen de Guldenhoofdstraat en de Boterstraat (West)

• n° 1 : Den Coninck van Spaignien – Le Roi d'Espagne

In de 13e eeuw wou de Brusselse burgerfamilie Serghuys zich beschermen tegen mogelijke aanvallers en plunderaars en bouwde daarom een van de eerste stenen huizen op de markt. Na een brand in 1695 gaf de burgemeester van de stad de opdracht om er een nieuw huis neer te zetten. Bovenop het dak werd een koepel neergezet, die in de loop der jaren was verdwenen. Tijdens de heropbouw van het huis door architect Samyn (in 1900) werd de koepel gereconstrueerd. Het huis werd genoemd naar koning Karel II van Spanje van wie er nog steeds een borstbeeld is te zien op de tweede verdieping.

• n° 2-3 : Den Cruywagen (gilde der Tuinierders) – La Brouette

Zoals de meeste gebouwen uit die tijd, was Den Cruywagen in de13e eeuw een huis gebouwd in hout, ook eigendom van de familie Serghuys. Daar het snel in verval raakte doordat de familie verhuisde naar hun stenen huis, werd het heropgebouwd door de toenmalige gilde der tuinierders die er hun hoofdkwartier van maakten. Het werd opnieuw heropgebouwd, maar ditmaal in steen rond 1644, en al gauw daarna opnieuw in puin gelegd door het Franse bombardement van 1695. Uiteindelijk werd het gerestaureerd in de zelfde tijd als Den Coninck van Spagnien rond 1697.

• n° 4 : den Sack (gilde der Timmermannen) – Le Sac

Ook dit huis was oorspronkelijk gebouwd in hout en eigendom van de familie Serghuys. Het werd in 1444 verkocht aan de gilde der Timmermannen en de Kuiperij. Net als de meeste huizen op de Grote Markt werd den Sack na het Frans bombardement heropgebouwd in steen.

• n° 5 : de Wolf (gilde der Boogschutters) – La Louve

Dit oorspronkelijk houten huis werd in de 14e eeuw aangekocht door de Brusselse Gilde der Boogschutters. Na een brand werd het in 1690 heropgebouwd in steen, op basis van de plannen van architect en schilder Herbosch. Ook dit huis werd niet gespaard door het Frans Bombardement, maar het zou nog tot ongeveer 1890 duren voor het huis volledig werd gerestaureerd door stadsarchitect Pierre-Victor Jamaer. Boven de deur zie je Romulus en Remus drinken van de wolvin.

• n° 6 : Den Horen (gilde der Schippers) – Le Cornet

De oorspronkelijke naam van dit huis was Den Berch, maar nadat het destijds houten huis in 1434 in handen kwam van de toenmalige gilde van de binnenscheepvaart, werd het herdoopt naar Den Horen. Na te zijn heropgebouwd in steen in het midden van de 17e eeuw, werd het na het Frans bombardement gerestaureerd door meester-timmerman Pastorana. Ook stadsarchitect Samyn voerde renovatiewerken uit tussen 1899 en 1902

• n° 7 : De Vos (gilde der Handelaars) – Le Renard

In het midden van de 15e eeuw werd dit huis gekocht door de Brusselse gilde der Handelaars. Net als de vorige huizen werd het in de 17e eeuw heropgebouwd in steen en zwaar beschadigd door het Frans bombardement. De Vos werd gerestaureerd in 1699 in Vlaamse Barok met invloeden uit de Lodewijk XIV-stijl.

Tussen Karel Bulsstraat en Hoedenmakersstraat (Zuid)

• n° 8 : de Sterre – l'étoile

De Sterre is het kleinste, maar wel één van de oudste huizen rond de Grote Markt. Het werd in de 14e eeuw bewoond door Amman, een magistraat die de toenmalige vorst vertegenwoordigde.

• n° 9 : de Zwaan (gilde der Slagers) – Le Cygne

Dit huis werd gebouwd in de 15e eeuw rondom een toenmalige herberg. Het werd heropgebouwd in 1523 door Apollonia van Ouderghem en de gevel werd afgewerkt met hout. Na nogmaals te zijn verbouwd in 1698 met de financiële steun van Pierre Fariseau, werd het gebouw in 1720 eigendom van de vereniging der Slagers. in 1874 werd het huis omgebouwd naar een hotel. In dit gebouw zou Karl Marx één van zijn manifesten hebben geschreven en ook de Belgische Werkliedenpartij (BWP) werd er opgericht in 1885.

• n° 10 : den Gulden Boom (gilde der Brouwers) – l'arbre d'Or

Ook dit huis dateert oorspronkelijk uit de 13e eeuw en heette toen Den Hille. In de 15e eeuw kwam het in handen van de gilde van leerlooiers en stoffeerders. Het werd in de 16e eeuw heropgebouwd in steen en nadien - in 1638 verkocht aan de gilde der Brouwers. De heropbouw na het Frans bombardement werd uitgevoerd door architect De Bruyn die het bekroonde met een beeld van Maximiliaan van Beieren. In 1752 werd het beeld vervangen door een nieuw beeld in de beeltenis van gouverneur Karel van Lotharingen, die zeer geliefd was bij de Brusselaars.

• n° 11 : de Roos – la Rose

Dit huis werd door de stad aangekocht in de 14e eeuw en bewoond door de familie Van der Rosen. Na het Frans bombardement werd het heropgebouwd door Jean-Baptiste't Serstevens in 1702. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was de "Nationale Rantsoendienst" hier gehuisvest.

• n° 12 : den Bergh Thabor – le Mont Thabor

Net als de Roos is dit één van de grotere huizen. Het werd in 1699 gebouwd voor een zekere Heer J.B. Van de Putte door metser F. Timmermans en meubelmaker P. de Roy. Het werd gerestaureerd in 1885.

Tussen de Hoedenmakersstraat en de Heuvelstraat (Oost)

• n° 12a : Alsemberg
• n° 13 : De Faem - La Renommée
• n° 14 : De Cluyse - L’Ermitage
• n° 15 : De Fortuine - La Fortune
• n° 16 : De Windmolen - Le Moulin à Vent
• n° 17 : De Tinnepot - Le Pot d’Etain
• n° 18 : De Heuvel - La Colline
• n° 19 : De Borse - La Bourse

Tussen de Heuvelstraat en de Haringstraat (Noord)

• n° 20 : De Vliegende Hert - Le Cerf Volant
• n° 21 : Josef
• n° 22 : Anna
• n° 23 : Den Engel - L’Ange
• n° 24 - 25 : De Gulden Boot - La Chaloupe d’Or
• n° 26 - 27 : De Duive - Le Pigeon
• n° 28 : De Gulden Marchant - Le Marchand d’Or. Dit was het café Le Candide in de Britse serie Secret Army.

Tussen de Vlees-en-Broodstraat en de Boterstraat (Noord)

• n° 34 : Den Helm - Le Heaume
• n° 35 : Den Pauw - Le Paon
• n° 36 : Het Voske (of De Samaritaen) - Le Petit-Renard (Le Samaritain)
• n° 37 : Den Eycke - Le Chêne
• n° 38 : Sint Barbara - Sainte-Barbe
• n° 39 : Den Ezel - L’Âne

Grote Markt nu

Op de Grote Markt zijn er tegenwoordig cafés met terrassen, restaurants en hotels. Op de markt zelf worden alleen nog bloemen verkocht. Ook is het mogelijk een portret te laten maken. Regelmatig vinden er ook concerten of andere manifestaties plaats.

Velen beschouwen het als één van de mooiste markten van Europa: alle vier de zijden zijn fraai behouden. Sinds 1998 staat de Grote Markt op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO.

Panorama

Grote markt 360°

Externe links

• 360°-panorama van de Grote Markt
• Website over de Grote Markt
• Virtueel bezoek, webcam en foto's van de Grote Markt
• (en) Grote Markt op de website van UNESCO Werelderfgoed

Mediabestanden

Zie de categorie Grand Place (Brussels) van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Bronnen, noten en/of referenties

50°50′48″ N 4°21′9″ O