Boedapest

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Boedapest
Budapest
Stad in Hongarije Vlag van Hongarije
Vlag van Boedapest Wapen van Boedapest
Vlag Wapen
Kaart van Boedapest
Algemeen
Oppervlakte 525,16 km²
Inwoners (2012) 1.740.041[1] (3313 inw/km²)
Burgemeester István Tarlós
Website budapest.hu
Portaal  Portaalicoon   Centraal-Europa
Boedapest, waaronder de Donau-oevers, het Burchtdistrict van Boeda en de Andrássyboulevard
Werelderfgoed cultuur
Parliament Building Budapest Hungary.jpg
Land Vlag van Hongarije Hongarije
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria ii, iv
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 400
Inschrijving 1987 (11e sessie)
Uitbreiding 2002
UNESCO-werelderfgoedlijst

Boedapest (Hongaars: Budapest ['budɒpɛʃt]?), is de hoofdstad van Hongarije. De stad is gelegen aan weerszijden van de Donau (Hongaars: Duna) en telt ca. 1,7 miljoen inwoners[1] en is daarmee ook de grootste stad van Hongarije. Verder is de stad de 7e stad qua bevolking in de Europese Unie. De stad werd in 1873 gevormd door het samenvoegen van Boeda en Óbuda op de westelijke oever van de Donau met Pest op de oostelijke oever. Vóór 1873 noemde men de steden gezamenlijk Pest-Boeda.

De stad herbergt bijna 20% van alle inwoners van Hongarije en speelt in het land een dominante rol op bijna alle gebieden (bestuur, handel, industrie, verkeer, cultuur). Het is daarnaast het belangrijkste verkeersknooppunt en (in toenemende mate) het culturele hart van Centraal-Europa. De luchthaven Ferenc Liszt vervult een belangrijke rol in de positie van Boedapest in Midden-Europa.

Geschiedenis[bewerken]

De west-oever werd reeds 400 v.Chr bewoond door de Kelten. Zij noemden de stad Ak-Ink: overvloed aan water. In 35 v.Chr. kwamen de oorspronkelijke bewoners in aanraking met de Romeinen, toen een Romeins leger onder leiding van Octavianus, de latere keizer Augustus, een veldtocht ondernam. Beide oevers van de Donau werden al door de Romeinen bewoond: op de plaats van het huidige stadsdeel Óbuda lag Aquincum, en op de plaats van Pest het kleinere Contra-Aquincum.

Omstreeks 10 v.Chr. werd er een Romeinse provincie gevormd tussen de Oostelijke Alpen, de Donau en de Sava (Sau), die Pannonië werd genoemd. De Romeinen legden langs de Donau militaire steunpunten aan. Zo ontstond in de 1e eeuw het legerkamp Aquincum. Daarnaast verrees het stadje "Óbuda" voor de burgers. Aquincum werd de hoofdstad van Pannonië en zou 30.000 inwoners hebben geteld. Tot het eind van de 4e eeuw bleef het lot van de stad verbonden met het Romeinse Rijk. Er was een goed wegennet tussen de grensstad aan de Donau en de overige 25 kleine steden en de vele landelijke nederzettingen. Vondsten bewijzen dat er ook handel werd gedreven met Spanje en Zuid-Italië.

Het verval zette in toen tegen het eind van de 4e eeuw de Romeinen hun grenzen niet langer konden verdedigen tegen de invallen van Germaanse stammen en de Hunnen. Een groot deel van de bevolking sloeg op de vlucht. In 455 werden de Hunnen daar verdreven. Na de Hunnen en Ostrogoten vestigden zich in het gebied diverse nomadenstammen uit Azië. In 567 kwamen de Avaren zich hier vestigen.

Tegen het eind van de 8e eeuw werden de Avaren door Karel de Grote en zijn zoon Pepijn, verslagen. Na de dood van Karel de Grote raakte het gebied weer los van het Frankische Rijk. In het gebied van het oude Aquincum vestigden zich toen Slavische stammen. Uit die tijd dateert waarschijnlijk de naam Boeda ('klein huis','hut') voor het deel aan de westelijke oever. Het deel aan de andere oever van de Donau kreeg de naam Pest ('hol'), misschien vanwege de vele holen, die zich daar toen in de heuvels bevonden.

De Hongaren verschenen pas eeuwen later, tegen het jaar 900. Onder leiding van Árpád veroverden ze dit gebied, dat nog voortleefde onder de naam Pannonië en waartoe Boeda en Pest behoorden. Ze ondernamen rooftochten tot in het huidige Duitsland, Frankrijk en Italië. Pas nadat ze door keizer Otto I waren verslagen, besloten ze zich voorgoed te vestigen in het huidige Boedapest en wijde omgeving. Onder hun vorst Géza (971-997) gingen ze tot het christendom over. Belangrijk was dat de Rooms-katholieke vorm van het christendom en niet de Grieks-katholieke, Byzantijnse variant werd gekozen. Het jaar 1000, waarin Stefanus I van Hongarije tot koning werd gekroond, kan als geboortejaar van het Magyarenland beschouwd worden. De koningen hadden omstreeks die tijd nog geen vaste verblijfplaats. Ze trokken door het land en sloegen dan weer hier en weer daar hun kampementen op.


De binnenvallende Mongolen, die Óbuda en Pest verwoestten in 1241, en stadjes en dorpen in ruïnes veranderden, dwongen koning Béla IV burchten en stadsmuren te bouwen. De Mongolen verdwenen weliswaar nog in hetzelfde jaar waarin ze gekomen waren, maar men vreesde een nieuwe inval. Béla IV liet het betrekkelijk smalle plateau van de heuvel van Boeda met een muur omgeven en in de 13e en 14e eeuw werd in het noordelijk deel de burcht van Boeda gebouwd. Boeda, dat strategisch op een heuvel ligt, kreeg in 1247 een kasteel en werd in 1361 de hoofdstad van het koninkrijk Hongarije. Onder koning Matthias Corvinus maakten Hongarije en Boeda een bloeitijd door.

Daaraan kwam een eind met de verovering door de Turken, die het Hongaarse koninkrijk in Mohács in 1526 een vernietigende slag toebrachten en de vesting Boeda in 1541 innamen. De stad was vanaf 1686 in Oostenrijkse handen. In 1787 kwam Hongarije onder Habsburgs bewind, dat tot 1918 aan de macht bleef, zij het dat vanaf 1867 Oostenrijk en Hongarije gelijkwaardige partners waren binnen Oostenrijk-Hongarije. In deze periode maakt vooral Pest een enorme groei door. De bevolking bedroeg rond 1900 730.000 zielen.

De 20e eeuw bracht nieuwe stadsuitbreidingen (Újpest, Kispest, Angyalföld), maar vooral dramatische gebeurtenissen als de deportatie en vernietiging van grote delen van de omvangrijke joodse gemeenschap (in zeer korte tijd, pas in 1944 werd de stad door de nazi's bezet), de bevrijding (maar feitelijk nieuwe bezetting) door de Sovjet-Unie en het neerslaan van de Hongaarse Opstand in 1956 door diezelfde Sovjet-Unie. Deze gebeurtenissen hebben alle hun sporen in het stadsbeeld nagelaten.

Sinds in 1989 in Boedapest de Republiek Hongarije werd uitgeroepen, is de stad het decor van ingrijpende hervormingen. De terugkeer van de markteconomie heeft het stadsbeeld zeer verlevendigd. De bevolking van de stad is in deze periode verder afgenomen (het hoogtepunt ligt in dit opzicht aan het begin van de jaren '80).

Panorama van de skyline van Budapest
Panorama van de skyline van Budapest


Bevolking[bewerken]

Demografische evolutie[bewerken]

Jaar 1800 1830 1850 1880 1890 1900 1925 1980 1990 2005 2012
Bevolkingsaantal 54.200 102.700 178.000 370.800 491.900 733.400 957.800 2.059.300 2.016.700 1.750.000 1.740.041

Bevolkingssamenstelling[bewerken]

Volgens de volkstelling van 2011 behoorde 4,5 procent van de bevolking tot één van de 13 nationale minderheden binnen Hongarije. Dit waren 77.502 personen. De belangrijkste minderheden waren de Roma (19.530 personen) en de Duitsers (18.278). Ook de Roemenen vormen met 6189 personen een grote groep. Naast de nationale minderheden behoort 3,4 procent van de bevolking tot de allochtonen, hieronder zijn veel Aziaten, Arabieren en Russen.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Het Millenniummonument


Boeda is gelegen op de heuvelachtige rechteroever van de Donau (links op de kaart). Twee van die heuvels domineren: de Burchtheuvel (Várhegy) en de Gellértberg.

Op de Burchtheuvel staan de voornaamste monumenten van Boeda:

De heuvel is ommuurd: de 18e-eeuwse Burchtwijk binnen de omwalling is goed bewaard gebleven (alleen het zuidelijke deel leed zware oorlogsschade). Het uitzicht over de Donau met haar bruggen en Pest is veelbezongen. Zoals de meeste attracties van Boedapest zijn de grote toeristentrekkers minder oud dan ze lijken: zowel de Matthiaskerk in zijn huidige vorm als het Vissersbastion zijn 19e-eeuws.

Andere belangrijke bezienswaardigheden in Boeda:

Bezienswaardigheden in Pest:

Bruggen[bewerken]

Er zijn elf bruggen over de Donau in Boedapest:

Fotogalerij gebouwen[bewerken]

Cultuur[bewerken]

Néprajzi Múzeum

Musea[bewerken]

Muziek[bewerken]

Evenementen[bewerken]

Sport[bewerken]

Boedapest telt drie voetbalclubs in de hoogste Hongaarse afdeling: Budapest Honvéd FC, MTK Hungária FC en Újpest FC. De meeste van die ploegen, alsook Ferencváros, hebben talrijke andere sportafdelingen, zoals ijshockey of basketbal. Daarnaast heeft Boedapest ook een natuurijsbaan, de Városligeti Müjégpálya.

Winkelen[bewerken]

  • De omgeving van de Váci utca is een paradijs voor rijke toeristen.
  • Grote Markthal is een warenmarkt en op de eerste verdieping is alle ruimte voor souvenirs gereserveerd.
  • Winkelcentrum Árkád is in Duitse handen en behoort tot de nieuwste in Boedapest, te bereiken met de metro, met 170 winkels.
  • Winkelcentrum Westend Citycenter met meer dan 150 winkels, een bioscoop en daktuin ligt naast het Weststation (Nyugati).
  • Winkelcentrum Duna Plaza, met meer dan 120 winkels, een bioscoop met 9 zalen, een speelhal en een bowlingbaan.
  • Winkelcentrum Mammut is een complex van 2 grote gebouwen aan Széll Kálmán tér, een van de belangrijkste pleinen van Boedapest.
  • Winkelcentrum Campona met winkels, bioscoop en Tropicarium in de zuidelijke stadswijk Budafok.

Klimaat[bewerken]

Boedapest ligt tussen het koele trans-Donaugebied, het landklimaat van de Hongaarse vlakte, en het warmere Adriatische zeegebied.

Weergemiddelden voor Boedapest
Maand jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Jaar
hoogste maximum (°C) 18,1 19,7 25,4 30,2 34,0 39,5 40,7 39,4 35,2 30,8 22,6 19,3 40,7
gemiddeld maximum (°C) 1,2 4,5 10,2 16,3 21,4 24,4 26,5 26,0 22,1 16,1 8,1 3,1 15,0
gemiddelde temperatuur (°C) -1,6 1,1 5,6 11,1 15,9 19,0 20,8 20,2 16,4 11,0 4,8 0,4 10,4
gemiddeld minimum (°C) -4,0 -1,7 1,7 6,3 10,8 13,9 15,4 14,9 11,5 6,7 2,1 -1,8 6,3
laagste minimum (°C) -25,6 -23,4 -15,1 -4,6 -1,6 3,0 5,9 5,0 -3,1 -9,5 -16,4 -20,8 -25,6
neerslag (mm) 38,5 36,7 37,4 47,2 64,5 69,8 50,4 49,5 42,7 46,9 59,9 49,3 592,8
bron: met.hu: [1]

Verkeer en vervoer[bewerken]

De luchthaven van Boedapest is (Ferihegy) Liszt Ferenc Nemzetközi Repülőtér.

Boedapest vormt het hart van het Hongaarse wegennet. Vanuit Boedapest starten de autosnelwegen M1 (richting Wenen), M2 (richting Vác en de Slovaakse grens), M3 (richting Miskolc, Debrecen en Nyíregyháza), M5 (richting Szeged en de Servische grens) M6 (richting Pécs) en de M7 (richting Balatonmeer en Kroatische grens). Ongeveer driekwart van de M0 (ring rond Boedapest) is aangelegd, het westelijke stuk door de heuvels van Boeda is gepland, maar het is onbekend wanneer men aan de bouw gaat beginnen en wanneer plannen definitief worden.

Boedapest kent een zeer uitgebreid netwerk van openbaar vervoer met 3 metrolijnen, 4 zogenaamde "treinen van plaatselijk belang" (HÉV), tientallen tram- en stadsbuslijnen en 14 trolleybuslijnen. Bovendien zijn er ook nog een tandradbaan (fogáskerekű vasút), een stoeltjeslift (libegõ), een kabeltrein (sikló) en een kinderspoorlijn in de heuvels van Boeda. Het nachtbusnet is groots opgezet: bussen rijden 7 dagen per week heel de nacht door om het halfuur, tot ver in de omgeving, tramlijn 6 rijdt 24 uur per dag, 7 dagen per week.

De oudste lijn van de metro van Boedapest loopt onder de Andrássyboulevard, het Heldenplein en het Stadspark tot aan de Hungária körút. Deze lijn werd aangelegd in 1896 (tot aan het Stadspark) en was de eerste metro op het Europese vasteland. In de jaren 1970 werden een oost-westverbinding (rode metro, lijn 2) en een noord-zuidverbinding (blauwe metro, lijn 3) aangelegd. Tegen 2010 zou de groene metro (lijn 4) in gebruik moeten zijn, die net als lijn 2 Boeda en Pest met elkaar verbindt.

Boedapest kent een aantal belangrijke spoorwegstations, waarvan Budapest-Keleti en Budapest-Nyugati van de hand van Gustave Eiffel zijn. Ook Déli pályaudvar is erg belangrijk. Letterlijk vertaald zijn dit respectievelijk het Oost-, West- en Zuidstation, wat niet wegneemt dat het Zuidstation westelijker ligt dan het Weststation.

Onderwijs[bewerken]

Op het gebied van onderwijs is Boedapest ook het centrum van Hongarije. Hier zijn de beste Gymnasia van het land gevestigd en verder is Boedapest de belangrijkste studentenstad van het land. Boedapest is de vestigingsplaats van de Academie voor Wetenschappen en heeft meerdere Universiteiten. De grootste Universiteit is de ELTE (Loránd Eötvös-universiteit). Een andere belangrijke Universiteit is de CEU Central European University. De oudste universiteit is deTechnische Universiteit Boedapest.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Hungary budapest districts .jpg

Budapest wordt bestuurd door de centrale stad die een hoofdburgemeester heeft (István Tarlós). De hoofdburgemeester zit de raad van de stad voor. Verder kent de stad 23 districten die elk weer een eigen gekozen burgemeester en raad kennen. (zie: districten van Boedapest)

Partnersteden[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Logo Wikimedia Commons
Commons heeft meer mediabestanden op de pagina Budapest.
Logo Wikivoyage
Wikivoyage heeft een reisgids over Boedapest.

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. a b (hu) Magyarország számokban 2010, Központi Statisztikai Hivatal