Bratislava

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor de bestuurlijke regio Bratislava, zie Bratislava (regio).
Bratislava
Presburg
Gemeente in Slowakije Vlag van Slowakije
Vlag van Bratislava Wapen van Bratislava
(Details)
Bratislava
Bratislava
Situering
Regio Bratislava
District Bratislava I, II, III, IV, V
Coördinaten 48° 9′ NB, 17° 6′ OL
Algemeen
Oppervlakte 367,58 km²
Inwoners (31-10-2010) 432.801 (1.157 inw/km²)
Hoogte 126-514 m
Burgemeester Milan Ftáčnik
Overig
Postcode 8XX XX
Netnummer 0 2
Kenteken BA, BL
NUTS-code 1582000
Website bratislava.sk
Foto's
Zicht op Bratislava
Zicht op Bratislava
Burcht (Hrad) van Bratislava
Burcht (Hrad) van Bratislava
Nový Most-brug
Nový Most-brug
Portaal  Portaalicoon   Centraal-Europa

Bratislava (tot 1919 Nederlands: Presburg; Duits: Preßburg; Hongaars: Pozsony; Slowaaks: Prešporok) is de hoofdstad van Slowakije. De stad ligt in het uiterste zuidwesten van het land, aan weerszijden van de Donau (met het oude centrum op de linkeroever) en aan de voet van de Kleine Karpaten. Ze telt circa 430.000 inwoners.

De stad ligt op korte afstand van zowel Oostenrijk (Wenen op slechts 60 km) als Hongarije (Boedapest op 200 km) en zowel Oostenrijkers als Hongaren hebben in de geschiedenis van de stad een grote rol gespeeld. In de voornaamste stad van Slowakije woont nog steeds een Hongaarse minderheid van ongeveer 15.000 personen.

Naam[bewerken]

Bratislava heet pas sinds 1919 zo. De stad heette aanvankelijk in het Slowaaks Prešporok: die naam was ontleend aan het Oud-Duitse Preslavasburch (in moderner Duits Preßburg), dat verwees naar de burcht die Vratislav van Moravië hier had laten bouwen. In het Hongaars heet de stad van oudsher Pozsony, een naam die op het Latijnse Posonium terug te voeren is. Een andere oude naam is Istropolis, naar de Griekse naam voor de Donau (Ister). Toen Bratislava in 1919 Tsjecho-Slowaaks werd, werd de stad omgedoopt in Bratislava. Het voorgestelde Wilsonovo Mesto (Wilsonstad, naar de Amerikaanse president Wilson) haalde het niet.

Geschiedenis[bewerken]

In 907 kwamen burcht en omgeving in handen van Hongarije, dat er zijn meest westelijke steunpunt van maakte. In de dertiende eeuw werd nederzetting bij de burcht als stad modern gereorganiseerd door daartoe aangeworven immigranten uit Duitse landen (vooral uit Beieren en Oostenrijk).

Koning Matthias van Hongarije stichtte hier in 1467 een van de eerste Midden-Europese universiteiten, de Academia Istropolitana, die echter een kort leven beschoren was. In 1914 kreeg de stad opnieuw een universiteit, maar deze verhuisde in 1921 naar Boedapest en later naar Pécs. De huidige universiteit dateert van 1919 (Comenius Universiteit).

Sinds Boeda in 1541 in Turkse handen was gekomen, werden de Hongaarse koningen hier gekroond (1563-1830), en tot 1848 zouden hier in Pozsony de rijksdagen van het koninklijk Hongaarse parlement plaatsvinden. Daarna nam Boedapest zijn oude plaats weer in, en viel de stad terug tot provinciehoofdstad. De culturele en economische invloed van het nabijgelegen Wenen was overigens minstens zo groot als de politieke dominantie van Boedapest.

De Eerste Wereldoorlog eindigde met een nederlaag voor Oostenrijk-Hongarije. Met het Verdrag van Trianon kwam Bratislava aan de nieuw gevormde republiek Tsjecho-Slowakije. In aantal waren Slowaken steeds een minderheid gebleven; pas in de jaren dertig zouden zij onder de noemer "Tsjechoslowaken" een meerderheid bereiken, overigens niet zonder grote aantallen Tsjechen die hier als ambtenaren werden ingesteld. De ambtenaren en de gezeten burgers waren tot aan die tijd Hongaars, maar de meerderheid van de Presburgers sprak eeuwenlang Duits of Jiddisch, ook al liet zij zich na 1919 opportunistisch toenemend als Slowaak registreren. Presburg was een belangrijk Joods centrum. In 1939 werd Bratislava de hoofdstad van de Slowaakse marionettenrepubliek onder Josef Tiso, die was ontstaan na de annexatie van Tsjecho-Slowakije. De regering van Tiso werkte nauw samen met de nazi's, en zijn régime liet de 15.000 joodse burgers van de stad door de nazi's wegvoeren naar Auschwitz. Het stadbestuur betaalde de nazi's daarvoor 500 Mark per jood. In 1945 verscheen het sovjetleger en Bratislava kwam na de communistische machtsovername in 1947, vlak achter het IJzeren Gordijn, in het weer verenigde Tsjecho-Slowakije te liggen. De stad onderging ten behoeve van de massale bevolkingstoeloop uit westelijk Slowakije grote stadsuitbreidingen in socialistische stijl en werd de derde stad van het land (na Praag en Brno).

In 1993 verwierf Bratislava voor de derde keer de status van hoofdstad, ditmaal van de nieuwe republiek Slowakije. De Slowaakse regering en volksvertegenwoordiging zijn er gevestigd.

Bevolking[bewerken]

De stad Bratislava heeft qua bevolkingssamenstelling en bevolkingsgroei de afgelopen eeuw grote veranderingen meegemaakt.

  • In 1910 was het bevolkingsaantal 78.223 waarvan naar moedertaal Duitsers 32.790 (42%), 31.705 Hongaren (41%), 11.673 Slowaken (15%), 351 Kroaten, 33 Roma, en 1.671 overigen. De Joden werden niet als natie gerekend en verdeelden zich onder de Duitsers en de Hongaren. In toenemende mate kozen zij voor die laatste nationaliteit waardoor - statistisch althans - het Hongaarse bevolkingsdeel sterk toenam.
  • In 2001 was was het bevolkingsaantal 428.672 waarvan naar eerste taal Slowaken 391.761 (91,4%), 16.451 Hongaren (3,8%), 7.972 Tsjechen (1,9%), 1.200 Duitsers, 461 Roethenen, 452 Oekrainers en 417 Roma waren.
  • In 2011 was het bevolkingsaantal 411.288 waarvan nationale identiteit Slowaken 373.571 (90,8%), 14.119 Hongaren (3,4%), 5.445 Tsjechen (1,3%) en de rest uit overige bevolkingsgroepen bestond.

Districten[bewerken]

De stad Bratislava bestaat uit de volgende 5 districten:

De districten zijn weer onderverdeeld in verschillende gemeenten die elk een eigen gemeenteraad en gekozen burgemeester kennen. In totaal bestaat de stad Bratislava uit 17 gemeenten (stadsdelen). De grootste is Petrzalka met circa 120.000 inwoners.

Stadsbeeld[bewerken]

De Burcht (Hrad) van Bratislava is het symbool van de stad: dit hoekige gebouw ligt aan de westkant van het centrum, op een heuvel boven de Donau.

In het oude stadshart (Staré Mesto) zijn enkele schilderachtige straten behouden gebleven. Hier bevindt zich de Michaeltoren in barokstijl, die deel uitmaakt van de oude stadsmuur. De Martinsdom is de grootste kerk in de stad: hier werden eeuwenlang de koningen van Hongarije en Oostenrijk gekroond. Een belangrijk gebouw is ook het Primatiaal Paleis, waar Frankrijk en Oostenrijk na de Slag bij Austerlitz in 1805 de Vrede van Presburg tekenden.

Bratislava is ook een stad met veel naoorlogse uitbreidingen in socialistische standaardbouw. Het opvallendste voorbeeld is het stadsdeel Petržalka (vroeger het dorp Engerau), dat op de andere Donauoever ligt. Tussen de beide oevers van de Donau ligt onder andere de befaamde Nový Most brug.

Vervoer[bewerken]

Het openbaar vervoer in Bratislava is in handen van het gemeentelijk vervoerbedrijf Dopravný podnik Bratislava en omvat bussen, trams en trolleybussen. Bratislava hlavná stanica en Petržalka zijn de voornaamste stations van de stad en verbinden Bratislava met de rest van het land en verscheidene buitenlandse bestemmingen.

Ongeveer negen kilometer van het stadscentrum bevindt zich de luchthaven M. R. Štefánika, dat jaarlijks circa twee tot drie miljoen reizigers verwerkt. Het is de grootste en belangrijkste luchthaven van Slowakije. Het verbindt de hoofdstad met onder andere Londen, Praag, Rome, Stockholm en Warschau. Het is vanuit de stad te bereiken per eigen vervoer, taxi en bus.

Stedenbanden[bewerken]

Geboren in Bratislava[bewerken]

Galerij[bewerken]