Brno

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Brno
Brünn
Gemeente in Tsjechië Vlag van Tsjechië
Vlag Wapen
Brno
Brno
Situering
Regio (kraj) Zuid-Moravië Regiovlag
District (okres) Brno-město
Coördinaten 49° 12′ NB, 16° 36′ OL
Algemeen
Oppervlakte 230,20 km²
Inwoners (2006) 366.661
Politiek
Burgemeester Roman Onderka
Overig
Postcode(s) 602 00
Gemeentenummer 582786
Website brno.cz
Portaal  Portaalicoon   Tsjechië
Brno vanuit de burcht Spielberg
Blik op heuvel Petrov met Petrus en Paulus-kathedraal
De rivieren Svratka en Svitava komen samen
Station van Brno
Overzicht over de stad

Brno (Duits: Brünn) is de grootste stad van Moravië en in grootte de tweede stad van Tsjechië en heeft 390.000 inwoners. De stad ligt aan de samenvloeiing van de rivieren Svitava en Svratka, en vormt het politieke en culturele centrum van de Zuid-Moravische Regio. Men spreekt in Brno het dialect Hantec.

Geschiedenis[bewerken]

Al in de vroege middeleeuwen was Eburodunum, vermoedelijk het oudste Brno, een marktplaats die zich in het Groot-Moravische Rijk, dat toen ook het westen van Slowakije omvatte, ontwikkelde tot bestuurscentrum. Moravië werd rond 900 schatplichtig aan Hongarije, daarna aan Polen en kwam pas na het midden van de 12de eeuw tot verdere ontwikkeling. In 1190 wordt Brno voor het eerst genoemd en in 1243 werd het koningsstad onder gezag van de Boheemse koningen. Ter bevestiging werd een nieuwe burcht op een hoge rots aan de rand van de stad gebouwd: Spielberg/ Špilberk. De stadsburgers kwamen uit het zuiden van Duitsland, Oostenrijk en de zuidelijke Nederlanden. In 1349 werd Brünn, toen uitgegroeid tot 10.000 inwoners, de residentie van de markgraaf van Moravië. Epidemieën en belegeringen door de Hussieten brachten de stad in de volgende eeuw in een neergang. In 1464 werd de Joodse gemeenschap uitgewezen.

In 1471 kwam Moravië onder het koningschap van Hongarije en in 1526 onder Habsburgs gezag. In de reformatieperiode werd Brünn een centrum van Doopsgezinde sekten. De Moravische adel bood hun een schuilplaats, met name aan vervolgde Tirolers die samen met hun geloofsgenoten uit overig Oostenrijk, Zwitserland en zuidelijk Duitsland Hutterer genoemd werden. Na 1620 werden zij verdreven in het gewelddadige programma van de contrareformatie. Zij vluchtten naar Transsylvanië, vervolgens een eeuw later naar de Oekraïne en vandaar weer een eeuw later naar Amerika.

In 1641 werd Brünn hoofdstad en bestuurlijk centrum van de wat nu heette: het Habsburgse kroonland Moravië. De oude hoofdstad Olmütz, nu Olomouc, bleef kerkelijk centrum, als residentie van de bisschop.

In 1805 werd niet ver van de stad het Oostenrijkse leger bij Austerlitz verslagen door Napoleon.

De nieuwe tijd deed zijn intrede met de aansluiting op de spoorwegverbinding Wenen- Breslau, welke moderne industrialisatie mogelijk maakte.

De bewoners van Brünn waren volgens de volkstelling aan het einde van de Oostenrijks-Habsburgse tijd in meerderheid, dat wil zeggen voor twee-derde, Duitstalig. De stad telde zowel Duitse als Tsjechische hoger onderwijsinstellingen. De competitie tussen Duitsers en Tsjechen bepaalde het klimaat in toenemende mate In 1918 werd het nieuwe Tsjechoslowakije gesticht en namen Tsjechen de wacht over in wat nu voortaan Brno heette. Duitstaligen, die nog wel de hogere middenklasse bleven domineren, zakten in aantal tot een derde: ruim 50.000, waarvan één op de vijf Joden. Zij bleven. Na de Duitse bezetting van Tsjechoslowakije in 1940 werd de stad opnieuw Brünn en als zodanig de hoofdstad van het landsdeel Moravië in het zogenaamde Protectoraat Bohemen en Moravië. Ruim 9.000 Joodse burgers werden afgevoerd naar concentratiekampen waaruit minder dan één op de tien terugkeerde. Na collectieve onteigening en staatsburgerlijke ontrechting volgens de Benes-decreten, werden eind mei 1945 27.000 nog niet gevluchte Duitstalige inwoners, uit hun huizen gehaald en in de richting van Oostenrijk in een dodenmars afgevoerd waarbij één op de tien het leven liet Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog).

Na de oorlog groeide de stad in snel tempo uit tot een industrieel centrum. De bevolking verdubbelde zich maar stagneert sinds de val van het IJzeren Gordijn. In bevolkingsomvang is de stad de tweede van Tsjechië.

Cultuur[bewerken]

Brno heeft een goed geconserveerd historisch centrum en is vermaard om zijn modernistische architectuur, met name vanwege de villa Tugendhat (1930) van Mies van der Rohe. In de stad is de Masaryk Universiteit gevestigd.

Elk jaar in juni wordt de "Ignis Brunensis" gehouden. Dit is een internationale vuurwerkwedstrijd waar jaarlijks 200.000 toeschouwers op afkomen.

Sport[bewerken]

Ten noordwesten van de stad vindt men het beroemde Automotodrom Brno, de bakermat van de eerste Tsjecho-Slowaakse Grand Prix in 1930 en vandaag de dag nog steeds in gebruik voor belangrijke wedstrijden voor auto's en motorfietsen, zoals de Grand Prix-wegrace van Tsjechië.

De plaatselijke voetbalclub heet 1. FC Brno (vroeger Boby Brno) en speelt in de Gambrinus Liga.

In 2007 werd in Brno van 1 tot en met 10 november het wereldkampioenschap korfbal gehouden.

In 2014 wordt in Brno een deel van de Europa Cup honkbal gespeeld. Neptunus uit Rotterdam heeft zich daarvoor geplaatst door in 2013 landskampioen van Nederland te worden. Het andere deel van het toernooi wordt tegelijkertijd gespeeld in het Nederlandse Hoofddorp, waar Vaessen Pioniers gastheer is in hun nieuwe honkbalstadion.

Bezienswaardigheden in Brno[bewerken]

  • Špilberk,Burcht Spielberg
  • Villa Tugendhat
  • Petrus en Paulus-kathedraal
  • Mahenovo divadlo (Oude theater)
  • Janáčkovo divadlo (Nieuwe Theater - Tsjechisch Nationaal Theater in Brno)
  • Stará radnice (Oude stadhuis)
  • Stadpark Lužánky
  • Náměstí svobody (Vrijheidsplein)
  • Moravisch museum
  • Klaster Kapucinu (Kapucijnen klooster met natuurlijke mummies)

In de directe omgeving:

  • Burcht Veveří, bij het stuwmeer van Brno

Personen[bewerken]

Geboren in Brno[bewerken]

  • Dominik Andreas I. von Kaunitz (1654–1705), Oostenrijks staatsman en diplomaat
  • Gustav Adolf von Greisinger (1793–1868), Oostenrijks generaal en mathematisch vernieuwer van de militaire logistiek
  • Heinrich Wilhelm Ernst (1814–1865), violist en componist van Joodse afkomst, werkte samen met Paganini
  • Ferdinand von Hebra (1816–1880), grondlegger van de dermatologie aan de universiteit van Wenen
  • Theodor Gomperz (1832–1912), classicus, werkzaam aan universiteiten in Duitsland en Groot-Brittannië
  • Ernst Mach (18 februari 1838-1916), natuurkundige en filosoof
  • Adolf Loos (1870–1933), architect, tegenstander van de ornamentele architectuur en grondlegger van het moderne functionalisme
  • Oskar Jellinek (1886–1949), Oostenrijks schrijver, vluchtte als Jood in 1938 naar Amerika
  • Otto Stransky (1889–1932), componist van operette, revue- en filmmuziek in Oostenrijk en Duitsland
  • Erich Korngold (1897–1957), modern-klassiek componist, week als Jood uit naar Amerika en werd componist van filmmuziek
  • Bohumil Hrabal (1914-1997), schrijver.
  • Hugo Haas (1901–1968), filmregisseur en –producent, werkte na de Tweede Wereldoorlog in Hollywood en ging later naar Wenen
  • Kurt Gödel (1906–1978), vluchtte na de Anschluss van Oostenrijk naar Amerika en werd daar een van de belangrijkste vernieuwers van de moderne mathematica
  • Ota Weinberger (1919–2009), rechtsfilosoof, werd als Jood door de nazi’s geïnterneerd en na 1945 door de communisten gedegradeerd. Vluchtte in de Praagse Lente naar Oostenrijk waar hij een academische positie kreeg.
  • František Graus (1921–1989), mediëvist, werd als Jood door de nazi’s geïnterneerd, maar overleefde de oorlog en vluchtte in de Praagse Lente naar Duitsland. Kreeg een Bazel een professoraat.
  • Milan Kundera (* 1929), Tsjechisch auteur, week na 1968 uit en maakte internationaal naam in Parijs
  • Ernst Tugendhat (* 1930), week 1938 als Jood uit naar Amerika en kwam in 1975 naar Duitsland om aan de Universiteit van Berlijn een professoraat als filosoof te bekleden. Zijn ouders lieten de Bauhaus villa Tugendhat bouwen.
  • Milan Ohnisko (16 juli 1965), dichter en redacteur
  • Jana Novotná (2 oktober 1968), tennisster
  • Miroslava Knapková (19 september 1980), roeister
  • Jan Polák (14 maart 1981), voetballer
  • Lucie Šafářová (4 februari 1987), tennisster

Verbonden met Brno[bewerken]

Zustersteden[bewerken]

Externe links[bewerken]