Contrareformatie
De contrareformatie, katholieke reformatie of katholieke hervorming was de hervormingsbeweging binnen de Rooms-Katholieke Kerk die aanving tijdens de 16e eeuw. Zij was deels een fenomeen van innerlijke restauratie waarvan de aanzetten reeds terug te vinden zijn in de 15e eeuw en deels een reactie op de protestantse reformatie, die was ingezet door de Duitse Luther (1483-1546), de Franse Calvijn (1509-1564) en de Zwitserse Zwingli (1484-1531), en op de ontwikkelingen in Engeland (de Anglicaanse Kerk en het puritanisme).
Contrareformatie was een naam door protestantse historici gegeven, omdat ze ervan uitgingen dat deze beweging ontstaan was als reactie op de protestantse reformatie. Katholieke historici zien dit echter anders. Ze beschouwen de contrareformatie als de tweede fase van een kerkelijke hervormingsbeweging die liep vanaf de 14e-eeuwse concilies tot het Concilie van Trente.
Het was deze beweging die aanzette tot een meer verfijnde definiëring van de katholieke leer en de verbetering van het kerkelijk functioneren (bijvoorbeeld door het tegengaan van allerlei misstanden en het herstructureren van de administratie). Dit leidde tot het Concilie van Trente (1545-1563), onder andere bekend geworden door de vastlegging van de Tridentijnse ritus voor de mis die eeuwenlang, tot aan het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) in de Rooms-Katholieke Kerk algemeen in gebruik bleef. Deze ritus beleeft ook tegenwoordig weer een zekere revival sinds de promulgatie van het motu proprio Summorum Pontificum van Paus Benedictus XVI, dat het gebruik ervan heeft vergemakkelijkt.
De Nederlandse paus Adrianus VI, paus in de jaren 1522 en 1523, voerde het eerste pontificaat waarin de opkomst van de contrareformatie te bespeuren viel. De gezanten die hij in 1522 naar de rijksdag te Neurenberg stuurde hadden de opdracht de misstanden in de Kerk te erkennen. Zodoende werd de noodzaak om te komen tot een katholieke hervorming voor het eerst na de hervorming officieel uitgesproken. Daarna zette Paulus III (1534-1549) het proces voort door het bijeenroepen van het concilie van Trente.
[bewerken] Rol van de jezuïeten
De jezuïetenorde vormde het elitekorps van de katholieke reformatie. Ze combineerden vroomheid en een sobere, haast militaire levensstijl die geïnspireerd was op hun Baskische stichter Iñigo Lopez de Loyola, beter bekend onder zijn Latijnse naam Ignatius van Loyola. Door de pauselijke bul uit 1540 (Regimini Militantis Ecclesiae) van Paulus III opereerden zij onder de directe leiding van de paus zelf. Hun doelstellingen waren:
- het bekeren van de heidenen
- het herwinnen van degenen die hun geloof hadden verloren
- en bovenal: op te voeden.
Slechts enkele decennia na hun oprichting zwierven hun missionarissen over de hele wereld uit, van Zuid-Amerika tot Japan. Over heel het katholieke Europa richtten zij hun colleges op, tot in Kiev toe. Een bekende uitspraak van Sint-Ignatius in verband met hun sterke geloof in eigen bekeringskracht was:
"Geef mij een jongen van zeven jaar oud en hij zal voor eeuwig de mijne zijn"
[bewerken] Belangrijkste personen
- Paus Paulus III
- Paus Julius III
- Paus Paulus IV
- Paus Pius IV
- H. Paus Pius V
- Paus Gregorius XIII
- Paus Sixtus V
- Paus Urbanus VIII
- H. Ignatius van Loyola
- H. Theresia van Ávila
