Paus Benedictus XVI

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Benedictus XVI
Joseph Aloisius Ratzinger
16 april 1927 –
Benedictus XVI (2010)
Benedictus XVI (2010)
Paus
Periode 2005–2013
Voorganger Johannes Paulus II
Opvolger Franciscus
Wapen Wapen
Handtekening Handtekening
Kerkelijke carrière
1977–1982 aartsbisschop van München en Freising
1977–1993 kardinaal-priester van Santa Maria Consolatrice al Tiburtino
1981–2005 prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer
President van de Pauselijke Bijbelcommissie en van de Internationale Theologencommissie
1986–1992 voorzitter van de Pauselijke Commissie voor het opstellen van de nieuwe Catechismus van de Katholieke Kerk
1993–2005 kardinaal-bisschop van Velletri-Segni
1998-2002 vice-deken van het College van Kardinalen
2002–2005 deken van het College van Kardinalen
2005–2013 paus van de Rooms-katholieke Kerk
2013–heden paus emeritus
Lijst van pausen
Portaal  Portaalicoon   Christendom

Paus emeritus Benedictus XVI, geboren als Joseph Aloisius Ratzinger (Marktl am Inn (Beieren), 16 april 1927), was de 265e paus van de Katholieke Kerk. De Duitse rooms-katholieke geestelijke werd op 19 april 2005 verkozen tijdens het conclaaf van april 2005, dat werd gehouden na de dood van zijn voorganger, paus Johannes Paulus II. Als paus stond Benedictus XVI aan het hoofd van de Kerk en was hij soeverein staatshoofd van Vaticaanstad.

Benedictus trad op 28 februari 2013 om 20.00 uur terug uit het ambt. Sindsdien draagt hij de titel 'paus emeritus'.

Levensloop[bewerken]

Het huis waar Joseph Ratzinger geboren werd

Jeugdjaren[bewerken]

Joseph Ratzinger werd geboren als zoon van politieagent Joseph Ratzinger sr. en de uit Rimsting (bij Chiemsee) afkomstige kokkin Maria Peintner, als jongste in een gezin van drie kinderen: Maria (7 december 1921 - 2 november 1991), Georg (geboren op 15 januari 1924) en hijzelf. Hij bracht zijn jeugd door in Traunstein, een kleine stad nabij de Oostenrijkse grens. Zijn vader was een criticus van de nazi-regering, weigerde zelfs als agent lid te worden van de NSDAP en het gezin Ratzinger vluchtte sterk in het geloof tijdens de woelige jaren 30.

Begin 1939 werd Joseph Ratzinger leerling van het Traunsteiner Studienseminar Sankt Michael, waar hij een priesteropleiding voor armere leerlingen volgde. Leerlingen die geen lid zijn van de Hitlerjugend hadden sinds 1938 geen recht meer op tegemoetkoming in de studiekosten. In 1939/40 werd de school samengevoegd met de plaatselijke Realschule, waar het aandeel nationaalsocialistische leraren groter was. Nog in 1939 was er niet één seminarist lid van de Hitlerjugend. Op 25 maart 1939 werd de Jugenddienstpflicht ingevoerd. Alle 10- tot 14-jarigen moesten verplicht lid worden van het Deutsche Jungvolk en alle 14- tot 18-jarigen moesten verplicht lid zijn van de Hitlerjugend. Ook dan verzette het seminarie zich nog, maar in oktober meldde de leiding van het seminarie alle leerlingen tegelijk aan bij de Hitlerjugend. Joseph Ratzinger had zich nooit zelf aangemeld, maar was aangemeld door de leiding van de school. Ondanks de aanmelding kregen de leerlingen geen tegemoetkoming in de studiekosten, omdat de nazi's onderscheid maakten tussen leerlingen die zich vrijwillig hadden aangemeld, de Stamm-Hitlerjugend, en diegenen die slechts onder dwang lid waren geworden, de Zwangs-Hitlerjugend. Omdat Ratzinger en de andere seminarieleerlingen tot de tweede categorie behoorden kregen ze geen tegemoetkoming in de studiekosten.

Vanwege zijn weigering tot deelname werd hij met financiële sancties bestraft.[1] In mei 2009 ontkende de persvoorlichter van het Vaticaan nog dat Joseph Ratzinger lid was geweest van de Hitlerjugend, zijnde een "beweging van fanatieke vrijwilligers".[2] Katholiek Nederland bericht echter dat het Vaticaan verklaard heeft dat Ratzinger nooit aan ideologische activiteiten van de Hitlerjugend heeft deelgenomen, en dat beschuldigingen dat hij "nazi" zou zijn geweest "grove leugens" waren.[3] De Frankfurter Allgemeine Zeitung berichtte dat de seminaristen in de ogen van de nazi's makkelijke doelwitten waren en verdacht van antinazistische houding. In 1943 werd hij samen met de rest van zijn klas ingezet bij het luchtafweergeschut dat een BMW-fabriek verdedigde. In 1944 werd hij bij de Reichsarbeitsdienst in Burgenland en Hongarije ingezet bij de aanleg van pantserbarrières. Enkele dagen voor de definitieve Duitse overgave in 1945 deserteerde hij uit zijn bewapende eenheid van de Reichsarbeitsdienst en keerde terug naar Traunstein, waar hij door de Amerikanen krijgsgevangen werd gemaakt.[bron?]

Studies en roeping[bewerken]

Na zijn studies aan het gymnasium aldaar ging hij op 18-jarige leeftijd van 1946 tot 1951 filosofie en theologie studeren aan de filosofisch-theologische hogeschool in Freising en aan het Georgianum van de universiteit van München. Naar eigen zeggen (in een interview met Peter Seewald) werd hij vooral beïnvloed door het werk van Gertrud von Le Fort, Ernst Wiechert, Fjodor Dostojevski, Elisabeth Langgässer, Theodor Steinbüchel, Martin Heidegger en Karl Jaspers. Op 29 juni 1951 werd hij samen met zijn broer Georg tot priester gewijd in Freising door kardinaal Michael von Faulhaber, aartsbisschop van München-Freising. In 1951 was hij korte tijd parochievicaris in München-Moosach (Sankt Martin-parochie). Van 1951-1952 was hij dat in München-Bogenhausen (Heilig Blut-parochie). Van 1952 tot 1954 doceerde hij aan het priesterseminarie van het aartsbisdom München-Freising.

In 1953 promoveerde Joseph Ratzinger op het proefschrift Volk und Haus Gottes in Augustinus' Lehre von der Kirche.

Ratzinger doceerde van 1954 tot 1957 dogmatiek en fundamentele theologie aan de filosofisch-theologische hogeschool te Freising. In 1957 behaalde hij zijn Habilitation aan de universiteit van München met een onderzoek over Bonaventura. Van 1958 tot 1959 was hij hoofddocent dogmatiek en fundamentele theologie aan de filosofisch-theologische hogeschool in Freising. Van 1959 tot 1963 had hij als professor een leerstoel aan de universiteit van Bonn voor fundamentele theologie. Hij was een officiële concilietheoloog (=peritus) van het Tweede Vaticaans Concilie van 1962 tot 1965 als assistent van kardinaal Joseph Frings, toenmalig aartsbisschop van Keulen. Ratzinger stond bekend als een vertegenwoordiger en vurig pleitbezorger van radicale veranderingen. Op het Concilie trad hij vaak samen op met moderne theologen als Karl Rahner, SJ, door wie Ratzinger zelf sterk beïnvloed was, en de modernistische Zwitserse theoloog Hans Küng.

Van 1963 tot 1966 was hij professor met een leerstoel voor dogmatiek en dogmageschiedenis aan de universiteit van Münster. Van 1966 tot 1969 was hij professor met dezelfde leerstoel aan de Universiteit van Tübingen. Daar doceerde in die dagen ook de theoloog Hans Küng, die Ratzinger inofficieel voordroeg voor een leerstoel. Ratzinger kon zich aanvankelijk vinden in Küngs theologie, waarin de interreligieuze dialoog een belangrijke plaats inneemt, maar later enige katholieke geloofswaarheden worden opgegeven (vooral de onfeilbaarheid van de Paus). Hij distantieerde zich later echter van deze theologische opvattingen ten voordele van een grotere trouw aan de katholieke geloofsleer van paus Paulus VI. Van 1969 tot 1977 was Ratzinger professor met nogmaals dezelfde leerstoel aan de universiteit van Regensburg. Hij is ook (ere)lid van de katholieke studentenverenigingen K.D.St.V. Rupertia Regensburg, K.A.V. Capitolina Rom en K.D.St.V. Alcimonia Eichstätt, die behoren tot het Cartellverband der katholischen deutschen Studentenverbindungen.

Hij was in 1972 medeoprichter van het theologische tijdschrift Communio, samen met Hans Urs von Balthasar, Henri de Lubac, Yves Congar, Walter Kasper en anderen. Dit tijdschrift was een meer gematigd theologisch magazine, dat als tegenhanger van het radicalere Concilium moest dienen. Ratzinger had voor 1972 echter vaak voor Concilium geschreven. Communio wordt tegenwoordig gepubliceerd in vele talen, waaronder het Engels, Duits, Spaans en Nederlands.

Van 1976 tot 1977 was hij korte tijd vicepresident van de universiteit van Regensburg.

Hoewel Ratzinger in 1977 de universiteit verliet, bleef hij een bijzonder productief wetenschapper. Bij zijn aanstelling als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer vroeg hij paus Johannes Paulus II of hij, naast zijn werk, door mocht gaan met het bezorgen van wetenschappelijke publicaties. Vanaf 2009 verschijnt zijn Verzameld Werk, in zestien delen van elk zo'n zeshonderd bladzijden.[4]

Aartsbisschop en kardinaal[bewerken]

Joseph Ratzinger (rechtsonder, naast de doodskist) tijdens de begrafenismis van paus Johannes Paulus II

Hij werd op 28 mei 1977 tot aartsbisschop van München-Freising gewijd. Het was voor het eerst sinds lange tijd dat iemand uit Beieren op deze zetel werd benoemd. Ratzinger koos als wapenspreuk Cooperatores veritatis (Medewerkers van de Waarheid). Tijdens het consistorie van 27 juni van dat jaar werd hij tevens kardinaal, hij kreeg de Santa Maria Consolatrice al Tiburtino als titelkerk. Paulus VI creëerde hem tegelijk met Kardinaal Bernardin Gantin. Later datzelfde jaar werd hij nog hoofddocent aan de universiteit van Regensburg.

Prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer[bewerken]

Hij werd op 25 november 1981 prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer en tevens benoemd tot president van de Pauselijke Bijbelcommissie en van de Internationale Theologencommissie; zijn ontslag als aartsbisschop van München-Freising werd op 15 februari 1982 aanvaard. Van 1986 tot 1992 was hij voorzitter van de Pauselijke Commissie voor het opstellen van de nieuwe Catechismus van de Katholieke Kerk.

Tot 1991 deelde hij een bescheiden flat in Rome met zijn zuster. In dat jaar kreeg hij echter een kleine hersenbloeding, waar hij bijzonder snel overheen gekomen is.

Op 5 april 1993 werd hij gepromoveerd tot kardinaal-bisschop; hij werd titulair bisschop van het suburbicaire bisdom Velletri-Segni. Op 9 november 1998 werd hij vice-deken en op 30 november 2002 deken van het College van Kardinalen; hierdoor kreeg hij het suburbicaire bisdom Ostia erbij.

Tijdens de sedisvacatie na Johannes Paulus II stond hij op de hoogste plaats in de Hiërarchie van de Rooms-katholieke Kerk. Door het tijdschrift Time werd hij in april 2005 genoemd als een van de 100 invloedrijkste mensen in de wereld.

Logo Wikinews
Wikinews heeft een nieuwsartikel over dit onderwerp: Nieuwe paus.

Hij leidde de Mis bij de begrafenis van Johannes Paulus II. Hierbij baarden zowel zijn lofprijzing voor laatstgenoemde alsook het geven van de Heilige Communie aan de oecumenische-protestant Frère Roger Schutz veel opzien. Ratzinger zat tevens het conclaaf van 2005 voor. Enkele weken na het overlijden van Johannes Paulus II werd hij op 19 april 2005 verkozen tot de 265e paus.

Paus[bewerken]

Ratzinger koos na zijn intronisatie dit pauselijk wapen met elementen uit het wapen van het aartsbisdom van Munchen-Freising. Benedictus XVI liet als eerste Paus sinds de middeleeuwen de sinds 1963 niet meer gedragen tiara weg uit zijn wapen.

Tijdens de vierde stemronde in de Sixtijnse Kapel op 19 april 2005 werd kardinaal Joseph Ratzinger tot paus verkozen. Dit werd om 18.45 uur bekendgemaakt door Mgr. Jorge Arturo Kardinaal Medina Estévez, kardinaal-protodiaken van het College van Kardinalen, die op het balkon van de Sint-Pieterskerk de Latijnse woorden sprak:

Annuntio vobis gaudium magnum; Habemus Papam! Eminentissimum ac Reverendissimum Dominum, Dominum Josephum, Sanctae Romanae Ecclesiae Cardinalem, Ratzinger, qui sibi nomen imposuit Benedicti XVI (= decimi sexti).[5]

Vertaling:

Ik verkondig u met grote vreugde; we hebben een Paus! De meest eminente en Eerwaarde Heer, de Heer Joseph, kardinaal van de Heilige Roomse Kerk, Ratzinger, die de naam Benedictus XVI heeft aangenomen.

Hierna verscheen paus Benedictus op het balkon om de zegen urbi et orbi te geven, voorafgaand waaraan hij een korte toespraak in het Italiaans hield:

Na de grote paus Johannes Paulus II hebben de heren kardinalen mij, een nederig en eenvoudig arbeider in de wijngaard van de Heer, gekozen. Ik vind troost in het feit dat de Heer zelfs weet te werken met onvolmaakte instrumenten en bovenal beveel ik mij in Uw gebeden aan. Laat ons voorwaarts gaan, in de vreugde van de Opgestane Heer, en in vertrouwen op Zijn niet aflatende Hulp. De Heer zal ons helpen, en Maria zijn Allerheiligste Moeder zal ons terzijde staan[6]

Keuze van de naam[bewerken]

De naam Benedictus betekent 'de gezegende'. Ratzinger werd geboren op 16 april, de dag waarop men het feest van de heilige Benedictus Jozef Labre (1748-1783) viert, die ook als de Heilige Pelgrim bekendstaat. Benedictus liet het pauselijk wapen vereenvoudigen door de tiara weg te laten en te vervangen door een mijter.

Benedictus XVI gaf bij zijn eerste audiëntie op 27 april 2005 op het Sint-Pietersplein uitleg over zijn naamkeuze.[7] Hij verwees hierbij naar Benedictus XV, die de Kerk door de woelige tijd van de Eerste Wereldoorlog leidde, en daarom ook wel de "Vredespaus" wordt genoemd. Benedictus XVI wil naar eigen zeggen trachten de vrede te bewaren. Ook refereerde hij toen aan de heilige Benedictus van Nursia, de Vader van het westerse monnikendom en medepatroon van Europa, die herinnert aan de christelijke wortels van Europa. Benedictus XVI is voorstander van de Europese Unie, maar zou graag een uitdrukkelijke vermelding van de christelijke wortels in de Europese Grondwet en in andere belangrijke publicaties van de Europese Unie willen zien. Het nochtans ontbreken daarvan ontlokt bij hem scherpe kritiek.[8]

Opvolging als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer[bewerken]

Op 13 mei 2005 stelde paus Benedictus de aartsbisschop van San Francisco William Joseph Levada aan als de nieuwe prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer.

Opvattingen[bewerken]

Standaard van Benedictus XVI tussen de vlag van Polen en de vlag van Krakau aan de muur van de Sint-Florianskerk in Krakau

Tijdens het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) behoorde toen nog kapelaan Josef Ratzinger tot de "progressieve" fractie van bisschoppen en concilievaders, tezamen met Hans Küng en vele anderen.[bron?] Hij was concilieperitus (= adviseur) voor kardinaal Josef Frings van Keulen, die zich tijdens zijn episcopaat op de aartsbisschoppelijke zetel van Keulen ontwikkeld had van gematigd conservatief tot progressief[bron?]. Ratzinger werd tijdens het Concilie door sommigen[bron?] gezien als een boegbeeld van het zogenaamde (neo-)modernisme. Later zou hij steeds meer afstand nemen van zijn eertijds bijna revolutionaire imago, na het aanschouwen van de uitwerkingen van de ultraprogressisten vanaf het einde van het Concilie, maar vooral na 1968. Ratzinger werd hierna steeds vaker gezien als "conserverend" of "conservatief", hoewel hij zelf beweert dat hij nooit iets van zijn toen als progressief geldende opvattingen heeft opgegeven. De kardinaal stelde meermaals dat niet híj conservatiever, maar de overige West-Europese geestelijken en theologen eenvoudigweg nóg progressiever geworden zijn[bron?]. Zijn toenmalige opvattingen van het Concilie deelt hij nog altijd.

Ratzinger staat, sinds hij in 1981 prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer werd[bron?], bekend als iemand met orthodoxe katholieke opvattingen. Hij houdt vast aan de reeds eeuwen geldende opvattingen van de Katholieke Kerk inzake celibaat, dat materialistische opvattingen in de theologie dwalingen zijn, dat een op homoseksualiteit gebaseerde levenspraktijk in strijd is met de leer en de ethiek van die Kerk, dat de rechten van de vrouw geëerbiedigd moeten worden en dat de milieuproblematiek ontstaat uit een gebrek aan solidariteit. Condoomgebruik en sommige andere vormen van anticonceptie bestempelde hij net als zijn voorgangers als immoreel, aangezien het katholiek huwelijkssacrament ervan uitgaat dat man en vrouw in het huwelijk een eenheid vormen en deze niet mag worden gescheiden, door de huwelijksdaad onmogelijk te maken. De bestrijding van aids is volgens hem gebaat bij een monogaam gezinsleven en niet bij een promiscue levensstijl, al dan niet met condoomgebruik. Ratzinger lijkt echter minder de nadruk te willen leggen op de morele, seksuele problematiek rond contraceptie en eerder theologische doelstellingen te hebben die over de vorm van de Kerk zelf gaan.

Volgens Ratzingers aanhangers vertegenwoordigen zijn opvattingen het katholicisme en wordt hij door hen op handen gedragen. Anderen, die Ratzinger veelal als te conservatief of oerconservatief bestempelen, gaven hem weinig vleiende bijnamen als 'de Rottweiler van God'[bron?] en 'de pantserkardinaal'[bron?].

In een groot deel van de Nederlandse[bron?] en Vlaamse pers[bron?], die op een paus met een ander profiel hadden gehoopt, veroorzaakte de keuze van Ratzinger tot Benedictus XVI consternatie wegens zijn (vermeende) opvattingen omtrent andere godsdiensten en ethische kwesties zoals abortus, euthanasie en homoseksualiteit. Ondanks mediageruchten die op het tegendeel wijzen, mogen celibataire homofielen onder Benedictus XVI wel priester worden en blijven.

Benedictus XVI vindt zichzelf evenwel nog altijd een gematigde progressief. Hij wil alleen met zijn veranderingen niet te hard op de gelovige massa van de Kerk vooruitlopen. Zijn veranderingswil, die hij op het Tweede Vaticaans Concilie tentoonspreidde, is in het geheel niet veranderd. Slechts zijn wijze waarop hij zaken in de Kerk wil veranderen, is gematigd, aldus toenmalig kardinaal Ratzinger in Entretien sur la Foi[bron?].

In mei 2007 verklaarde de paus dat missionarissen vaak tijdens de kolonisatie van Latijns-Amerika de rechten van indianen hebben geschonden en hen onder dwang hebben bekeerd tot het christendom. Rechtengroeperingen hebben de paus bekritiseerd omdat hij volhield dat de indianen al voordat de Europese veroveraars in Latijns-Amerika aankwamen op zoek waren naar Christus, uiteraard zonder dat ze zich hiervan bewust waren.[9][bron?]

Kerkelijke aangelegenheden[bewerken]

Op binnenkerkelijk gebied is hij voorstander van minder centralisme en meer macht voor de lokale bisschoppen: het concilie-principe van collegialiteit. In zijn eerste optredens als paus heeft Benedictus wel de nadruk gelegd op het grote belang van kerkelijke eenheid. De verscheidenheid van opvattingen onder bisschoppen en priesters lijkt zich onder Benedictus XVI eveneens te handhaven. Dit bleek uit de verscheidenheid van onderlinge opvattingen tijdens de Romeinse synode over de eucharistie in oktober 2005.

Kerkelijke discipline[bewerken]

Als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer lette Joseph Ratzinger op de omgang met de geloofsleer in de duizenden bisdommen van de Kerk. Uit hoofde van zijn functie wees hij soms uitwassen af. Hij bracht in zijn functie veelal vermanende adviezen uit aan dissidente theologen en bisschoppen. Zo berispte hij de aartsbisschop van Seattle Raymond Hunthausen (°1921) in september 1985. Uit onderzoek bleek dat Hunthausen gescheiden katholieken hertrouwde zonder raadpleging van de kerkelijke rechtbank in zijn bisdom en regelmatig gedane uitspraken van de rechtbank negeerde. Bovendien werd hij gewezen op de onaanvaardbaarheid van het uitvoeren van sterilisaties in de katholieke ziekenhuizen in zijn bisdom. Hunthausen werd bovendien bekritiseerd vanwege de omgang met de sacramenten in Seattle, namelijk het vervangen van de biecht door een vrijblijvende openbare boetedienst, het laten uitoefenen van het priesterschap door uitgetreden en gehuwde gelaïceerde priesters, het toelaten van vrouwen tot priesterlijke taken in weerwil van de verklaring Inter Insigniores, waardoor deze taken sacramenteel ongeldig vervuld werden.[10] Dezelfde kerkelijke problemen en misstanden speelden ook in het merendeel van de West-Europese bisdommen. Deze ontvingen echter geen duidelijke berisping. Hunthausens uitspraak over de marinebasis Puget Sound Naval Shipyard, waar nucleaire bommen opgeslagen waren, als "het Auschwitz van Puget Sound" en zijn politieke activiteiten werden evenmin goedgekeurd ("een bisschop mag zich niet in dienst van de politiek stellen"). Tegelijkertijd werden de hevigste critici van Hunthausen terechtgewezen op grond van overdrijving.

Liturgie[bewerken]

Benedictus getooid met een Mitra preciosa
Benedictus in koorkap met gouden rationale (zijn wapenschild is in goud en zilverdraad op de koorkap geborduurd)
Paus Benedictus met zijn gouden ferula en rond pallium

Ratzinger heeft zich in zijn boeken, bijvoorbeeld Der Geist der Liturgie - Eine Einführung (1999), duidelijk uitgesproken tegen de liturgische chaos die volgens hem in de Rooms-Katholieke Kerk na de liturgische hervorming van na het Tweede Vaticaans Concilie heerst. Als kardinaal bezocht hij onder meer de bekende Liturgische Conferenties van de Franse Benedictijnenabdij te Fontgombault, waar ook voorstanders van de voor-conciliaire Tridentijnse liturgie hun standpunten duidelijk toelichtten. Ratzinger heeft altijd een zekere waardering kunnen opbrengen voor het liturgische streven van vele groepen die de Tridentijnse liturgie een warm hart toedragen, of zelfs als enig geschikte liturgie zien (Traditionalisme). Hij celebreerde bij de Petrusbroederschap als kardinaal enige keren de oude Latijnse Tridentijnse H. Mis. Ratzinger kan echter niet als behorend tot de traditionalistische factie binnen de Kerk gezien worden. Hij sprak zich soms ook fel uit tegen dit zogenaamde traditionalisme. In 1988 was hij de verantwoordelijke onderhandelaar van de Heilige Stoel in de kwestie rond de omstreden en geëxcommuniceerd geachte aartsbisschop Marcel Lefebvre en diens Priesterbroederschap Sint Pius X. Ratzinger toonde zich een keiharde, maar diplomatieke onderhandelaar. De kardinaal was in latere jaren wel te vinden voor een meer vrijere toelating van de Tridentijnse liturgie, die vanaf 1988 tot 7 juli 2007 slechts onder moeilijke administratieve en praktische voorwaarden gebruikt kan worden. Zelf waardeert hij eveneens de nieuwe misorde van Paulus VI (Novus Ordo Missae), volgens welke hij zelf normaal de Mis opdroeg tot op heden. Op 7 juli 2007 werd een motu proprio Summorum Pontificum gepubliceerd, waarin de Tridentijnse Mis volgens het Missale Romanum uit het pontificaat van Johannes XXIII als buitengewone vorm overal is toegestaan uit pastorale overwegingen (indien plaatselijke gelovigen daarom verzoeken). Overigens benadrukte de paus tijdens een persconferentie in de marge van zijn bezoek aan Lourdes, in 2008, dat hij met dit motu proprio geenszins bedoeld heeft de liturgie van het concilie te willen terugdraaien: "Het is duidelijk dat de vernieuwde liturgie [van 1969] de huidige liturgie van de kerk is". Het toestaan van de Tridentijnse Mis noemde hij bij diezelfde gelegenheid "een daad van Liefde en van pastorale tolerantie".[11]

In zijn boeken heeft toenmalig kardinaal Ratzinger wél meermaals opgeroepen tot een zogenaamde Reform of the Reform, namelijk een herbronning van de Nieuwe Liturgie van Paulus VI en een uitroeien van liturgische misbruiken. Hiertoe neemt Ratzinger weliswaar de Tridentijnse liturgie en spiritualiteit als een belangrijke inspiratiebron, maar hij wordt hierin niet gesteund door de meeste traditionalistische groepen, omdat deze enkel de (herinvoering van) oude en organisch gegroeide Tridentijnse liturgie, zonder aanpassingen, als de oplossing voor de liturgische crisis in de Katholieke Kerk zien.

Tijdens het pontificaat van Benedictus XVI is al duidelijk te zien dat de Nieuwe Liturgie van paus Paulus VI, in het Latijn, zijn volle aandacht heeft en met grote zorg omringd wordt. Tijdens het pontificaat van Johannes Paulus II werden pauselijke Missen daarentegen juist gekenmerkt door inculturatie en de volkstaal.

Benedictus XVI is niet tegen vernieuwingen in de eredienst zolang deze gericht zijn op soberheid en reflexie, zoals enige minuten stilte na de homilie. Eerder bleek dat enigszins tijdens de pauselijke eucharistieviering tijdens de Wereldjongerendagen in Keulen, in augustus 2005, waarin eigentijdse zang, geklap, sfeercreatie en ritme een rol speelden. Het is echter onbekend in hoeverre de Pontifex Maximus zelf de hand had in de bepaling van de liturgische zang ter plaatse.

Gezien zijn opvattingen aangaande oecumene, is het ook niet verwonderlijk dat hij, naast een historische waardering voor de traditionele Romeinse liturgie in de huidige context, ook positieve woorden over had voor de protestantse liturgiehervorming in de 16e eeuw, waarvan de katholieken volgens hem nog altijd zouden kunnen leren in bepaalde opzichten. (J. RATZINGER, Feast of Faith, 1981, p. 144)

Liturgische gewaden[bewerken]

Het pontificaat van Benedictus valt ook op door zijn kleding en gebruik van liturgische gewaden, waarvan sommige enkele tientallen jaren in onbruik leken. Veel was er te doen over de rode schoenen die de paus steevast onder zijn soutane droeg.[12] Evenzeer opvallend was Benedictus' verschijning getooid met een camauro op 21 december 2005, een hoofddeksel dat sinds paus Johannes XXIII niet meer gedragen was.[13] Tijdens zijn bezoek aan Mariazell in september 2007 verscheen de paus in een blauwe kazuifel, met een bijpassende blauwe mijter. Dit was des te opmerkelijk omdat deze kleur sinds het Concilie van Trente (1545-1563) niet meer was toegestaan. Een mogelijke verklaring is dat blauw de traditionele Mariakleur is en dat de paus het passend vond deze kleur te dragen tijdens zijn bezoek aan het Mariaheiligdom.[14] De paus verscheen ook regelmatig met de drie pauselijke versies van de mozetta, waaronder de wintermozetta en de witte mozetta voor de paastijd, die door zijn voorganger nooit gedragen werden. Benedictus herstelde ook de mantum in ere, die voor het laatst door Johannes XXIII werd gedragen. De paus wenst een onderscheid te maken tussen zijn kleding tijdens de eredienst en daarbuiten. Zo verscheen hij tijdens de traditionele zegen Urbi et orbi (= voor de stad en voor de wereld) met kerstmis 2008 voor het eerst niet in koorkap (en bovendien met mijter) op de loggia van de Sint-Pieter, maar gekleed in mozetta met de pauselijke staatsiestola. Hier viel bovendien opnieuw op dat de paus gebruik maakte van de pauselijke troon (voorzien van het wapen van paus Leo XIII), daar zijn voorgangers steeds een gewone stoel hadden gebruikt. Ook gebruikt paus Benedictus regelmatig een ferula die nog door Pius IX en Pius XII werd gebruikt, terwijl hij, in afwijking van wat gebruikelijk is - met kerstmis 2008 de zegen gaf, zonder de ferula in zijn linkerhand te houden.[15] In november 2009 kreeg de paus overigens een nieuwe ferula, die hij cadeau kreeg van de Circolo San Pietro, een pauselijke charitatieve beweging van adellijke en welgestelde Romeinse burgers. Het is evenals de kruisstaf van Pius IX een klassieke staf. Op de voorkant staat een afbeelding van het Paaslam en is een vissersnet gegraveerd. Dit laatste symbool verwijst naar de apostel Petrus. Op de vier uiteinden van het kruis staan de symbolen van de vier evangelisten.[16]

Priesterwijding[bewerken]

Ratzinger heeft het principe gehandhaafd dat vrouwelijke priesters niet in het katholieke geloof passen. Hij verklaarde als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer nogmaals dat het motu proprio Ordinatio Sacerdotalis, waarin Johannes Paulus II vrouwelijke priesters als een onmogelijkheid leerde, een zogenaamde de fide, i.e.: een voor alle katholieken verplichte én definitieve geloofsuitspraak, was. In 2009 organiseerde Benedictus XVI het "Jaar van de Priester" (van 19 juni 2009 tot 19 juni 2010) naar aanleiding van de 150ste geboortedag van Johannes Maria Vianney.[17]

Oecumene[bewerken]

In 2000 verscheen onder Ratzingers verantwoordelijkheid de verklaring Dominus Iesus. Het rooms-katholieke dogma dat verlossing slechts via Jezus Christus en diens Kerk (volgens de katholieke leer het meest volmaakt aanwezig in de Katholieke Kerk) mogelijk is, werd daarin voor het eerst sinds Vaticanum II weer deels bevestigd, waarmee de Kerk volgens critici en progressieve theologen afstand zou hebben genomen van de oecumenische gedachte. Toch spreekt het document over de afgescheiden Oosters-orthodoxe Kerken als zusterkerken. Een "terugdraaien" naar de vermeende, zogenaamde dialoogsituatie "van voor het concilie" kon volgens Ratzinger echter niet plaatsvinden.

In het boek God en de wereld (2000), waarin journalist Peter Seewald gesprekken met de kardinaal optekende, vertelde Ratzinger dat niet-katholieken zich, met betrekking tot het Kerk-zijn en het heil, in een "gebrekkige toestand" bevinden. Hij zei tevens uit te zien naar de dag dat ook de Joden "ja tegen Christus" zeggen. Benedictus XVI heeft bovendien veel eerbied voor het judaïsme. Hij geeft in zijn eigen theologieboeken aan dat het jodendom niet van het heil zou zijn uitgesloten op één of andere buitengewone wijze.

Benedictus XVI heeft gedurende zijn pontificaat al laten zien dat de oecumene, ondanks alle geruchten over het tegendeel, bij hem hoge prioriteit heeft. Vooral de eenheid met de orthodoxen en de dialoog met de Joden hebben zijn bijzondere aandacht. De uitwisseling met het protestantisme heeft ook zijn aandacht, hoewel de protestantse weerstand tegen het fenomeen van bisschoppen en hiërarchie de dialoog bemoeilijkt. In zijn boeken heeft Ratzinger zich wel af en toe positief uitgesproken over Luther en diens theologie. Benedictus XVI was als kardinaal Ratzinger uitgesproken voorstander van de gemeenschappelijke overeenkomst over de rechtvaardiging met de Lutheranen. Daarin werd gesteld dat de veroordelingen van het Concilie van Trente grotendeels genuanceerd dienden te worden en erkenden de katholieke ondertekenaars dat de Lutherse rechtvaardigingsleer verschilt van de katholieke op bepaalde punten, maar niet langer obstakel voor oecumenische eenheid zou zijn. Net als Johannes Paulus II was ook Benedictus XVI over deze toenadering, naar verluidt, zeer verheugd.

Het verlangen naar christelijke eenheid in verscheidenheid kenmerkt Benedictus XVI opnieuw, net als tijdens zijn tijd als progressieve theoloog en persoonlijke vriend van Hans Küng. Tegenover protestantse vertegenwoordigers zei Benedictus XVI dat hij niet eist, dat protestanten hun eigen vorm van persoonlijk geloof en geloofsgeschiedenis opgeven. Een "oecumene van de terugkeer [tot het katholiek geloof]" zou absoluut niet zijn doel zijn, verklaarde de kerkvorst op de Wereldjongerendagen in Keulen in 2005. Hij moedigde onlangs de Wereldraad van Kerken aan tot meer eenheid onder de christenen. Benedictus XVI prees de Wereldraad voor haar inspanningen voor de oecumene. Dit wijst erop dat Benedictus XVI de oecumene ondersteunt.

In november 2009 zette Benedictus XVI op vraag van een aantal Anglicaanse gelovigen, waaronder de Traditional Anglican Communion, een stap in het kader van de oecumene met de constitutie Anglicanorum Coetibus (Groepen Anglicanen).[18] In de constitutie wordt geregeld hoe Anglicanen, met behoud van hun eigen spirituele traditie en liturgie, in personele ordinariaten kunnen terugkeren tot de Katholieke Kerk.

Sociale leer[bewerken]

Onder de leiding van Joseph Ratzinger publiceerde de Congregatie voor de Geloofsleer de in 1984 en 1986 verschenen documenten Instructie over bepaalde aspecten van de bevrijdingstheologie en Instructie over de christelijke vrijheid en de bevrijding. In beide stukken werd de sinds de vroege jaren '60 vooral in Latijns-Amerika sterk opgekomen bevrijdingstheologie bekritiseerd, omdat deze zich volgens de Kerk te sterk op materiële noden richt. Ook de armen hebben, volgens deze geschriften, in de eerste plaats behoefte aan geestelijke bevrijding. De bisschopsbenoemingen die paus Johannes Paulus II in de loop van de jaren '80 en '90 in Latijns-Amerika deed, worden gezien als het resultaat van deze doctrine. Aan de dominante aanwezigheid van bevrijdingstheologen onder de Latijns-Amerikaanse bisschoppen kwam hierdoor een einde. In april 1993 publiceerde de Pauselijke Bijbelcommissie De Interpretatie van de Bijbel in de Kerk (met een voorwoord van kardinaal Ratzinger), waarin de bevrijdingstheologie genuanceerd en op verschillende punten positief belicht werd. Slechts de marxistische bevrijdingstheologie, die de eschatologie in het aardse verlegt en in termen van klassenstrijd wil begrijpen, werd afgewezen. Ratzinger bewandelt hiermee de smalle weg die de Rooms-Katholieke Kerk sinds het Tweede Vaticaans Concilie probeert te gaan, onafhankelijk van de grote politieke en maatschappelijke instituties, tussen ongebreideld of ongeremd kapitalisme en marxisme door. Het materiële is volgens de Kerk geen doel op zich en het eeuwige geluk wordt niet op aarde gerealiseerd, maar door de innerlijke bevrijding van iedere mens, die Christus schenkt.

Hij heeft tevens herhaaldelijk materialisme bekritiseerd en de "hebzuchtmaatschappij" verworpen.

Opheffing van de excommunicatie van de Priesterbroederschap Sint Pius X[bewerken]

Beroering ontstond toen Benedictus de excommunicatie van vier bisschoppen van de Priesterbroederschap Sint Pius X op 21 januari 2009 ophief. Op dezelfde dag zond een Zweedse televisiezender een vroeger interview uit met de Britse bisschop Richard Williamson, een van de vier illegaal gewijde bisschoppen van de broederschap, waarin hij verklaard had dat er "overtuigende bewijzen" zijn dat er nooit gaskamers hebben bestaan en dat de nazi's hooguit driehonderdduizend Joden vermoordden in de concentratiekampen, en niet de zes miljoen waarvan algemeen wordt uitgegaan. Dit kwam het Vaticaan op een storm van kritiek te staan. De Duitse bondskanselier Angela Merkel vroeg de paus om een duidelijke afwijzing van de woorden van Williamson. Het Moderamen van de Protestantse Kerken in Nederland riep hem zelfs op die rehabilitatie ongedaan te maken.

Een woordvoerder van het Vaticaan verklaarde overigens dat het feit dat de excommunicatie van deze bisschop (en van de overige drie bisschoppen van de Priesterbroederschap)[19] geenszins betekende dat het Vaticaan instemde met de uitspraken van de bisschop.[20] Ook Walter Kasper, president van de Pauselijke Raad ter Bevordering van de Eenheid van de Christenen, nam meteen afstand van de woorden van Williamson. Hij noemde diens uitspraken "onacceptabel en dom" en stelde dat de ontkenning van de Holocaust regelrecht indruist tegen het standpunt van de Kerk op dit punt.[21] Overigens namen ook zowel de Duitse[22] alsook de Nederlandse[23] bisschoppen meteen afstand van de uitspraken van Williamson. Tijdens de wekelijkse audiëntie van 28 januari 2009 herinnerde Benedictus aan zijn bezoeken aan Auschwitz, en nam hij ondubbelzinnig afstand van iedere negationistische of reductionistische opvatting ten aanzien van de Shoah. Aan zijn ‘joodse broeders’ bevestigde de paus ‘met genegenheid’ zijn ‘onbetwistbare solidariteit'.[24] De paus had zich overigens ook bij eerdere gelegenheden al ondubbelzinnig uitgesproken daarover.[25]. Een dag later verklaarde de kardinaal-staatssecretaris Tarcisio Bertone dat de paus geschokt is door de reductionische uitspraken van Williamson. Bertone noemde de kwestie zeer pijnlijk en onverwacht.[26] Op 4 februari maakte het Vaticaan bekend dat wanneer Richard Williamson niet publiekelijk en op ondubbelzinnige wijze afstand neemt van zijn opvattingen over de Holocaust hem in de Kerk geen bisschoppelijke taken zullen worden toegewezen. Ook stelde het Vaticaan dat de Priesterbroederschap op geen enkele wijze de goedkeuring draagt van de paus. Om voor dergelijke goedkeuring in aanmerking te komen dient de Broederschap het Tweede Vaticaans Concilie volledig te erkennen. Ook de volledige aanvaarding van het leergezag van de pausen Johannes XXIII, Paulus VI, Johannes Paulus I, Johannes Paulus II en Benedictus XVI is een ‘noodzakelijke voorwaarde’ voor kerkelijke erkenning van de Priesterbroederschap.[27] Overigens is het vrij zeker dat de Broederschap niet aan de eis om alle uitkomsten van Vaticanum II te erkennen zal voldoen.[28] Tijdens een ontmoeting met vertegenwoordigers van Amerikaans-Joodse organisaties, op 12 februari 2009 nam de paus overigens nogmaals afstand van de beweringen van Williamson. Hij zei:

De haat en minachting voor mannen, vrouwen en kinderen, zoals die tot uiting kwam in de Shoah, was een misdaad tegen de menselijkheid en tegen God. Dit zou iedereen duidelijk moeten zijn, in het bijzonder diegenen die staan in de traditie van de Heilige Schrift, volgens welke ieder mens is geschapen naar het beeld en de gelijkenis van God. Het staat buiten kijf dat iedere poging om deze verschrikkelijke misdaad te minimaliseren of te ontkennen totaal onaanvaardbaar is.[29]

Op 12 maart 2009 publiceerde het Vaticaan een brief van Benedictus XVI aan alle bisschoppen van de Kerk. Hierin legde de paus uit wat de bedoeling van het opheffen van de excommunicatie was geweest. De opheffing was bedoeld om de terugkeer van de betrokken bisschoppen tot de Kerk te bewerkstelligen, aldus Benedictus XVI. Daartoe dienen zij het leergezag van het Tweede Vaticaans Concilie volledig te erkennen, alsmede de daarna volgende kerkelijke veranderingen. De paus benadrukte dat het opheffen van de excommunicatie geenszins betekende dat de Priesterbroederschap van nu af met kerkelijke goedkeuring en erkenning werkt. Daartoe is een voortgaande oplossing rondom theologische standpunten noodzakelijk. Daarnaast betuigde de paus nogmaals zijn spijt over de ongelukkige samenloop van omstandigheden, waarin de opheffing van de excommunicatie samenviel met de Holocaustontkenning van één van de vier bisschoppen. Benedictus XVI drukte zijn dankbaarheid aan zijn "Joodse vrienden" uit en zei te hopen dat vanaf nu de betrekkingen met het jodendom opnieuw gekenmerkt zouden worden door vriendschap en vertrouwen. Daarnaast kondigde de paus aan dat de Commissie Ecclesia Dei zeer spoedig zal gaan vallen onder het gezag van de Congregatie voor de Geloofsleer. De paus wilde daarmee benadrukken dat de geschillen tussen het Vaticaan en de Priesterbroederschap Sint Pius X vooral theologisch en leerstellig van aard zijn.[30]

Morele en wetenschappelijke thema's[bewerken]

Paus Benedictus en president Bush in 2008, "oval office"
Paus Benedictus en president Obama
Paus Benedictus in Auschwitz met Pools president Lech Kaczyński

Genetische manipulatie[bewerken]

Ratzinger heeft genetische manipulatie en het klonen van embryo's bekritiseerd. Hij zei dat de "goede doelstellingen" de middelen van dergelijk onderzoek niet kunnen rechtvaardigen.[bron?]

Oorlog en Holocaust[bewerken]

Ratzinger bekritiseerde, net als Johannes Paulus II, de Irakoorlog in 2003, en zei dat deze oorlog niet kon worden gerechtvaardigd.[bron?] Bij de keuze van de naam Benedictus sloot hij zich bovendien aan bij de traditie van paus Benedictus XV, de zogenaamde "vredespaus", die zich inzette voor de vrede tijdens de Eerste Wereldoorlog.[bron?]
De paus liet in een boek uit november 2010 weten dat er niemand meer Joden heeft gered dan paus Pius XII.

Homoseksualiteit[bewerken]

Onder de verantwoordelijkheid van kardinaal Ratzinger als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer zijn er twee belangrijke documenten gepubliceerd over homoseksuelen:

  • Brief aan de bisschoppen van de Katholieke Kerk over de pastorale zorg voor homoseksueel geaarde personen (1986)[31];
  • Overwegingen bij voorstellen om een wettelijke erkenning te verlenen aan verbintenissen tussen homoseksueel geaarde personen (2003)[32]

In zijn brief van 1986 schreef hij onder andere: "Hoewel de bijzondere neiging van een homoseksueel geen zonde is, is het een min of meer sterke tendens die naar een intrinsiek moreel kwaad neigt; en dus moet de neiging zelf als objectieve storing worden gezien." (3) en tevens "Het is betreurenswaardig dat homoseksueel geaarde personen het voorwerp geweest zijn en nog zijn van gewelddaden in woord of daad. Daar waar dit plaats vindt, moet dit door de herders van de Kerk veroordeeld worden." (10) Met deze brief bevestigde hij de kerkelijke leer, die een duidelijk onderscheid maakt tussen geaardheid (=persoon) en de levenswijze (=zonde) die eruit kan voortvloeien. Sinds de tweede helft van de 20e eeuw, en vooral sinds mei 1968, hebben vele pressiegroepen die een gelijkschakeling van hetero- en homoseksualiteit nastreven dit moreel standpunt bestreden.

Volgens paus Benedictus XVI hebben kinderen recht op een gehuwde vader en moeder. Hij zegt dat in een Vaticaanse boodschap aan een conferentie georganiseerd door de pauselijke Raad voor het Gezin in Latijns-Amerika:[bron?] "Kinderen hebben het recht geboren te worden en op te groeien in een op het huwelijk gefundeerd gezin, het is een natuurlijk instituut dat tot het erfgoed van de mensheid behoort." Benedictus wijst erop dat de identiteit en de missie van het gezin recentelijk door 'onrechtvaardige' wetten worden ondermijnd; hij heeft kritiek op de vele landen die het huwelijk hebben opengesteld voor homoparen en de landen waar, zoals in Amerika en Engeland, een speciaal partnerschap voor homo's werd ingevoerd. De paus daarover: "Nieuwe vormen van het huwelijk zijn gepresenteerd waarin zijn specifieke natuur wordt gewijzigd." Benedictus is een tegenstander van deze vormen.

Volgens paus Benedictus XVI is de legalisering van het homohuwelijk een aanval op de schepping. Hij deed deze uitspraak in 2010 tijdens zijn jaarlijkse nieuwjaarstoespraak voor het corps diplomatique van Vaticaanstad.[33]

Seksueel misbruik binnen de Kerk[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Seksueel misbruik van minderjarigen in de Katholieke Kerk

Naar aanleiding van het schandaal van seksueel misbruik door priesters in de Verenigde Staten verklaarde Ratzinger in 2002[bron?]: "De voortdurende aanwezigheid van nieuwsitems komt op geen enkele wijze overeen met de statistische objectiviteit van de feiten. Daardoor moet men wel tot de conclusie komen dat er doelbewust gemanipuleerd wordt en men de Kerk in diskrediet wil brengen. Minder dan 1 procent van de Amerikaanse priesters hebben zich schuldig gemaakt aan handelingen van dit type". Sommige tegenstanders zagen dit als onverschilligheid, maar voorstanders van de paus interpreteerden het als een signaal dat het gedrag van een minderheid van priesters de overgrote meerderheid van de priesters die een respectvol leven leiden niet in een kwaad daglicht mag stellen. Als oorzaak voor deze misbruiken gaf hij in 2003 aan dat "Het algemene element de zwakheid van mensen is, zelfs van priesters. Ook priesters kennen bekoringen. Ik denk dat het essentiële punt een zwak geloof is. Twee zaken zijn daarom essentieel: een bekering tot een oprecht en diep geloof, met een leven van gebed en sacramenten, en een heldere morele leer."[bron?]

Op 18 mei 2001 schreef Benedictus als kardinaal samen met de secretaris van de Congregatie voor de Geloofsleer, Mgr. Tarcisio Bertone, S.D.B., een brief[34] aan alle bisschoppen. Daarin herinnerden zij de bisschoppen eraan dat sinds 30 april 2001 onderzoek naar dit soort misdrijven (delicta graviora) door de Congregatie voor de Geloofsleer werd gevoerd en dat zij tijdens de behandeling van dergelijke dossiers niet op eigen initiatief met vertrouwelijke informatie naar de politie mochten stappen om de plegers van het misbruik achter de tralies te krijgen, waar zij volgens velen thuishoren. Bertoni zei daar later over: "De eis dat een bisschop verplicht zou zijn de politie te waarschuwen als een priester beschuldigd wordt van seksueel misbruik is ongefundeerd." De Telegraaf is de enige Nederlandse krant die dit na zijn keuze tot paus vermeldde.[bron?]

Ratzinger heeft seksueel misbruik door priesters meerdere malen in het openbaar streng veroordeeld. De veroordeling van de Italiaanse priester Gino Burresi op 27 mei 2005[35] kan worden beschouwd als een teken dat paus Benedictus XVI, samen met William Levada, zijn opvolger als prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer, werk wil maken van de vervolging van priesters die zich schuldig hebben gemaakt aan seksueel misbruik van minderjarigen (van wie het merendeels jongens).

In een toespraak tot de Ierse bisschoppen in oktober 2006[36] riep Benedictus op om er alles aan te doen om herhaling van seksueel misbruik door priesters te voorkomen. De paus zei dat de kerk de waarheid over misbruik onder ogen moet zien. Daarbij moet het welzijn van de slachtoffers voorop staan.

Naar aanleiding van een rapport dat in 2009 verscheen over seksueel misbruik in het aartsbisdom Dublin, riep Benedictus in december de Ierse bisschoppen bijeen. Hij zei hen dat hij deelde in de woede, het gevoel verraden te zijn en de schaamte van de Ierse gelovigen. Hij riep eenieder op te bidden voor de slachtoffers en zei dat de Heilige Stoel ook de conclusies van het rapport met betrekking tot het bestuur van de Ierse kerkprovincie serieus neemt.[37] Op 17 december 2009 leidde deze kwestie tot het ontslag van de bisschop van Limerick, Donal Brendan Murray.[38]

De paus zond in datzelfde jaar ook nog een apostolisch visitator naar de Legionairs van Christus om het seksueel misbruik te onderzoeken. Eerder werd hun stichter, Marcial Maciel, onder druk van kardinaal Ratzinger afgezet.[bron?]

In april 2010 kondigde de Engelse auteur, bioloog en militant atheïst Richard Dawkins aan een wettelijke aanklacht tegen en arrestatie van Ratzinger voor te bereiden. De paus bracht in september 2010 een staatsbezoek aan het Verenigd Koninkrijk.[39]

Tijdens dat staatsbezoek veroordeelde hij het seksueel misbruik in krachtige termen. In zijn preek tijdens de mis die hij opdroeg in de Kathedraal van Westminster zei hij onder meer:

Above all, I express my deep sorrow to the innocent victims of these unspeakable crimes, along with my hope that the power of Christ’s grace, his sacrifice of reconciliation, will bring deep healing and peace to their lives. I also acknowledge, with you, the shame and humiliation which all of us have suffered because of these sins; and I invite you to offer it to the Lord with trust that this chastisement will contribute to the healing of the victims, the purification of the Church and the renewal of her age-old commitment to the education and care of young people.[40]

Op 18 oktober 2010 schreef de paus een brief aan alle seminaristen ter wereld, waarin hij onder meer stilstond bij het celibaat en ter zake van het misbruik opmerkte: Recentelijk hebben we met verontrusting gezien dat sommige priesters hun dienstwerk verminkt hebben door kinderen en jongeren seksueel te misbruiken. In plaats van mensen naar grotere menselijke volwassenheid te leiden en een voorbeeld voor hen te zijn, veroorzaakten hun misbruikgewoontes grote schade, waarvoor we diepgaande schaamte en spijt voelen.[41]

Dierenwelzijn[bewerken]

Ratzinger is een fervent tegenstander van de uitbuiting van alle levende wezens, in het bijzonder van gehouden dieren.[42] Hij is van mening dat dieren de schepselen van God zijn en dat uitbuiting van dieren tegen de christelijke principes in gaat. Hierbij kan worden opgemerkt dat de paus zelf (al sinds jaar en dag) bekendstaat om zijn liefde voor katten. Naar aanleiding hiervan ontstond in mei 2005 onder de Romeinen enige opschudding toen de staf van het apostolisch paleis weigerde de twee pauselijke poezen in het appartement van Benedictus toe te laten.[43]

Aids[bewerken]

Op 10 juni 2005 in een toespraak voor Afrikaanse bisschoppen benadrukte de paus dat de traditionele leer van de Kerk, met aandacht voor het christelijk huwelijk, huwelijkstrouw en kuisheid, de enige intrinsiek zekere manier is om de verspreiding van aids te voorkomen.[44]

Opzien baarde de paus toen hij in maart 2009, tijdens de vlucht naar Kameroen (waar zijn eerste Afrikareis begon), een vraag van een Franse journalist over aids beantwoordde. De paus wees erop dat de Katholieke Kerk bijzonder veel doet in de strijd tegen aids en stelde dat "Als de ziel ontbreekt, als Afrikanen elkaar niet helpen, dan kan men deze plaag niet oplossen door condooms uit te delen; integendeel, ze vergroten het probleem." Vervolgens pleitte de paus voor een dubbele aanpak: "het menswaardig maken van de menselijke seksualiteit en een spirituele vernieuwing die leidt tot een nieuwe manier waarop mensen met elkaar omgaan, en echte, werkelijke vriendschap voor mensen die lijden".[45] De uitspraken van de paus leidden bij pressiegroepen tot kritiek.[46] Ze wezen erop dat volgens hen condoomgebruik daadwerkelijk de verspreiding van aids kan tegengaan. Tevens vreesden zij dat de woorden van de paus door mannen als excuus gebruikt zouden kunnen worden om geen condooms meer te gebruiken.[47] Vanuit de medische wereld kwam zowel kritiek op zijn woorden als steunbetuiging voor zijn stellingname. Volgens het medische tijdschrift The Lancet verdraaide hij hiermee wetenschappelijk bewijsmateriaal om de katholieke doctrine te kunnen promoten,[48][49] terwijl medisch antropoloog Edward C. Green de paus steunde.[50]

In een boek naar aanleiding van interviews met een Duitse journalist in november 2010 heeft de paus het gebruik van het condoom in bepaalde gevallen goedgekeurd om het besmettingsrisico met hiv te verminderen. Hij voegde eraan toe: "In bepaalde gevallen, wanneer men de intentie heeft het risico op besmetting verminderen, kan het aanwenden van voorbehoedsmiddelen wel een eerste stap zijn om de weg te openen naar een meer menselijke, anders beleefde seksualiteit." Hij gaf daarbij als voorbeeld dat van een mannelijke prostitué. Hij zei in dat verband: "Er kunnen individuele gevallen zijn, zoals een mannelijke prostitué die een condoom gebruikt, waarin dat een eerste stap kan zijn naar een zedelijke verheffing, een begin van responsabilisering om weer tot het besef te komen dat niet alles toegelaten is en dat men niet alles kan doen wat men wil. Dat is echter niet de manier om komaf te maken met hiv. Dat moet echt gebeuren in de vermenselijking van de seksualiteit."[51]

Buitenlandse betrekkingen[bewerken]

De paus geldt als een van de meest invloedrijke wereldleiders. In tegenstelling tot de periode tijdens het pontificaat van Johannes Paulus II hadden staatssecretarissen, bisschoppen en ministers van alle landen ter wereld niet meer automatisch recht om door deze paus in privé-audiëntie te worden ontvangen. Om zijn werkdruk te verlagen kwam dit voorrecht onder Benedictus XVI enkel nog toe aan staatshoofden en regeringsleiders.

Betrekkingen met Iran[bewerken]

Medio november 2010 deelde het Vaticaan mee dat bilaterale betrekkingen met Iran gewenst zijn. In een brief aan Mahmoud Ahmadinejad schreef de paus het volgende: Ik ben ervan overtuigd dat de oprichting van een bilaterale commissie nuttig is om de zaken van gemeenschappelijk belang te behandelen waaronder het juridische statuut van de katholieke Kerk in Iran. Verder riep hij op tot een brede samenwerking om de godsdienstvrijheid te verdedigen.[52]

Publicaties onder de vorm van een encycliek[bewerken]

Veiligheid[bewerken]

De paus werd reeds verscheidene malen aangevallen tijdens publieke plechtigheden. Nooit slaagde iemand er evenwel in om Benedictus echt te verwonden. Op kerstavond 2009 werd hij aangevallen door de 25-jarige "verwarde" Susanna Maiolo. Zij sprong over de balustrade naast het gangpad en trok hem aan zijn pallium naar de grond. De paus en kardinaal Roger Etchegaray vielen, waarbij laatstgenoemde zijn heup brak. Benedictus bleef ongedeerd en kon zonder problemen de Heilige Mis celebreren.[53][54]

Op 17 september 2010 werden in Londen zes mannen opgepakt op verdenking van het voorbereiden van een aanslag tijdens het bezoek van Benedictus aan Groot-Brittannië, maar uiteindelijk enkele dagen later weer vrijgelaten.[55]

Buitenlandse reizen[bewerken]

Landen die de paus bezocht
De paus op de eerste dag van zijn reis naar Polen (25 mei 2006)
De paus in Washington op zijn 81e verjaardag (16 april 2008)

2005[bewerken]

  • Vlag van Duitsland Duitsland: 18 - 21 augustus 2005: eerste officiële internationale reis van de paus sinds zijn verkiezing in april van dat jaar, meerbepaald naar Keulen in Duitsland, zijn geboorteland, om aldaar de Wereldjongerendagen bij te kunnen wonen.

2006[bewerken]

2007[bewerken]

  • Vlag van Brazilië Brazilië: vanaf 9 mei 2007 bezocht de paus vijf dagen Zuid-Amerika, onder andere Brazilië.
  • Vlag van Oostenrijk Oostenrijk: op 7 september 2007 maakte de paus een pelgrimsreis van een paar dagen naar Wenen (Oostenrijk), en van daaruit naar Mariazell vanwege het jubileum. Zijn bezoek in Wenen bij het herdenkingsmonument aan de omgekomen Weense Joden in de Tweede Wereldoorlog heeft een diepe indruk achtergelaten bij de Oostenrijkse Joodse gemeenschap. Anderhalf jaar na zijn bezoek aan Mariazell werd de paus benoemd tot ereburger van deze gemeente.[56]

2008[bewerken]

2009[bewerken]

2010[bewerken]

  • Vlag van Malta Malta: van 17 tot 19 april 2010 bracht de paus een bezoek aan Malta. Hier sprak hij onder meer met slachtoffers van seksueel misbruik.[61]
  • Vlag van Portugal Portugal: van 11 tot 14 mei 2010 bracht de paus een bezoek aan Portugal. Dit bezoek stond vooral in het teken van de tienjarige verjaardag van de heiligverklaring van Francesco en Jacinta Marto, twee van de drie herderskinderen aan wie Onze-Lieve-Vrouw van Fátima zou zijn verschenen.[62]
  • Vlag van Cyprus Cyprus: van 4 tot 6 juni 2010 bracht Benedictus XVI een bezoek aan Cyprus. Het bezoek stond in het teken van de aanstaande bijzondere bisschoppensynode voor het Heilige Land, waartoe de paus het Instrumentum Laboris (Werkdocument) aanbood.[63]
  • Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk: van 16 tot 19 september 2010 bracht de paus - als eerste kerkleider in de geschiedenis - een staatsbezoek aan het seculiere Verenigd Koninkrijk. Zijn voorganger, paus Johannes Paulus II, had het land in 1982 ook al wel eens bezocht (zie pastoraal bezoek van paus Johannes Paulus II aan Groot-Brittannië), maar dat was geen staatsbezoek.[64]. Het hoogtepunt van deze reis is de zaligverklaring van kardinaal John Henry Newman. Voorafgaand aan de reis was er in de Britse pers veel kritiek te lezen, vooral op de hoge kosten van dit staatsbezoek, en het feit dat de paus als staatshoofd werd ontvangen. Ook het seksueel misbruik in de Kerk werd op indringende wijze aan de orde gesteld. Tijdens de vlucht naar Edinburgh zei de paus tegen de meegereisde journalisten dat alle onthullingen daarover een grote schok voor hem waren geweest. Hij zei tevens het te betreuren dat de leiding van de Kerk zo inadequaat had gereageerd op het misbruik.[65]
  • Vlag van Spanje Spanje: op 6 en 7 november 2010 bracht Ratzinger een bezoek aan Spanje, meerbepaald Santiago de Compostella en Barcelona. Tijdens het bezoek te Barcelona wijdde hij de Sagrada Família, een kunstwerk van Antoni Gaudí, in als basiliek. De paus beschreef het gebouw als een wonderlijke synthese van techniek, kunst en geloof.[66] Tijdens zijn bezoek betoogde hij dat de Spaanse seculiere wind die naar zijn mening momenteel door Spanje waait, doet denken aan de jaren 30 vóór de Spaanse Burgeroorlog. Ook waarschuwde hij voor het volgens hem heersende agressieve antiklerikalisme. Ten slotte zei hij: De wijding is bijzonder belangrijk in een tijd waarin de mens claimt zijn leven zonder God te kunnen bouwen, alsof God hem niets te zeggen heeft.

2011[bewerken]

2012[bewerken]

  • Vlag van Mexico Mexico: Benedictus bracht van 23 tot 26 maart een bezoek aan Mexico.
  • Vlag van Cuba Cuba: hij bezocht vervolgens ook Cuba om op 29 maart weer in Rome terug te keren.
  • Vlag van Libanon Libanon: de paus bezocht Libanon van 14 tot 16 september. Aanleiding was de publicatie van de postsynodale exhortatie naar aanleiding van de assemblee van de synode van het Midden-Oosten die plaatsvond van 10 tot 24 oktober 2010.[69]

Terugtreding uit het pauselijk ambt[bewerken]

Paus Benedictus maakte op 11 februari 2013 tijdens het consistorie voor de heiligverklaring van de martelaren van Otranto bekend dat hij op 28 februari 2013 om 20.00 uur zou aftreden. De 85-jarige Benedictus XVI trad naar eigen zeggen af omdat hij door zijn hoge leeftijd "geestelijk en lichamelijk" niet meer de kracht had om zijn functie uit te oefenen, aldus een door het Vaticaan uitgegeven verklaring. De paus gaat sinds zijn terugtreden door het leven als Zijne Heiligheid Benedictus XVI en wordt aangeduid als paus emeritus.

Hij is de vijfde paus die bij leven terugtreedt en de tweede paus die dit vrijwillig doet. Paus Celestinus V trad in 1294 net als paus Benedictus XVI vrijwillig terug. Paus Gregorius XII werd in 1415 gedwongen om terug te treden.[70][71] Op 27 februari had hij een afscheidsbrief uitgesproken. Zijn laatste audiëntie vond op een bomvol Sint-Pietersplein plaats.

Op 28 februari nam hij afscheid van het College van Kardinalen. Daarna vertrok hij met een helikopter naar zomerresidentie Castel Gandolfo. Rond 17.45 uur verscheen hij daar voor het laatst in het openbaar als paus. Om 20.00 uur deed hij zijn vissersring af. Deze werd niet - zoals de traditie het wil - vernietigd door een zilveren hamer, maar onbruikbaar gemaakt door hem in te krassen.[72] Hij verbleef twee maanden lang in voornoemd verblijf, waarna hij zich vestigde in zijn appartement in het oude klooster Mater Ecclesiae van het Vaticaan.[73] In augustus 2013 bracht persbureau Zenit naar buiten dat Benedictus in een "mystieke ervaring" zijn aftreden "door God gedicteerd gekregen" zou hebben. Zijn persoonlijke secretaris Georg Gänswein gaf later aan dat dit verhaal "van alfa tot omega verzonnen is".[74]

Na zijn aftreden is Benedictus XVI al een paar keer in het openbaar verschenen. Zo woonde hij op 19 februari 2014 de consistorie van nieuwe kardinalen van zijn opvolger Paus Franciscus bij. En bij de heiligverklaring van zijn voorgangers concelebreerde hij met de kardinalen.

Literatuur[bewerken]

  • John L. Allen: Cardinal Ratzinger. The Vatican's enforcer of the faith. Continuum, New York 2000. Engels: ISBN 0-8264-1361-7, Duits: ISBN 3-491-72457-0
  • Aidan Nichols: The Theology of Joseph Ratzinger. An Introductory Study. T & T Clark, Edinburgh 1988. Engels: ISBN 0-567-29148-0

Selecte bibliografie[bewerken]

Hieronder volgt een gedeeltelijke, Nederlandstalige bibliografie. Een selectie uit de Duitstalige bibliografie kan men vinden onder Selectie uit de bibliografie van paus Benedictus XVI.

  • De toekomst van het geloof. Een eerlijke probleemstelling, 1971, 112 p., Lannoo - Tielt
  • Zout der aarde, christendom en de Katholieke Kerk aan het einde van het nieuwe millennium / Kardinaal Joseph Ratzinger; een gesprek met Peter Seewald (vertaling van Salz der Erde), 1997, 279 p., Ten Have - Baarn, ISBN 90-259-4712-3
  • De kern van ons geloof (vertaling van Einführung in das Christentum), 2006 (eerste druk 1970), 270 p., Lannoo - Tielt, ISBN 978-90-209-6645-9

Zie ook[bewerken]

Bronnen[bewerken]

Documenten van de Congregatie voor de Geloofsleer[bewerken]

Documenten van de Pauselijke Bijbelcommissie[bewerken]

Liturgie[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. 'Ratzinger weigerde deelname manifestaties Hitlerjugend', AFP, DPA, Katholiek Nederland
  2. 'Paus was geen lid Hitlerjugend' Sp!ts, 12 mei 2009.
  3. Vaticaan verdedigt paus tegen Israëlische kritiek, 12 mei 2009.
  4. Joseph Ratzinger Gesammelte Schriften
  5. Hier gebruikte kardinaal Medina ten onrechte de genitief Benedicti decimi sexti, maar hij had - zoals later (zie onder meer hier) ook in officiële documenten gebeurde - Benedictum decimum sextum moeten zeggen
  6. Primo saluto di Sua Santità Benedetto XVI
  7. (en) General audience, 27 april 2005
  8. Paus: 'God ontbreekt in verklaringen 50 jaar EU', ANP/IKON, 24 maart 2007.
  9. Paus erkent schenden rechten van Indianen - Novum Nieuws/De Morgen, 23 mei 2005
  10. (en) Joseph Cardinal Ratzinger's Report Issued on Seattle Archbishop Raymond Hunthausen, 30 september 1985
  11. (de) Papst: Motu Proprio mach Konzil nicht rückgängig
  12. De paus draagt geen prada, www.katholieknederland.nl, 27 juni 2008
  13. Pauselijke verrassing, katholiek.web-log.nl, 22 december 2005
  14. De Paus in het blauw Hier is ook een foto te zien van de paus in zijn blauwe gewaad
  15. Ornamentele Onrust, katholiek.web-log.nl, 26 december 2008
  16. Il nuovo Pastorale del Santo Padre, dono del Circolo S. Pietro
  17. Pauselijke brief over het Jaar van de Priester
  18. (en) Anglicanorum Coetibus, 4 november 2009.
  19. Er dient op te worden gewezen dat de excommunicatie niet te maken had met vermeend antisemitisme van de bisschoppen van de Priesterbroederschap. De rehabilitatie had daar evenmin mee te maken. De uitspraken van Williamson gingen op een ongelukkige wijze vooraf aan de al beklonken opheffing van de excommunicatie, die vooral tot stand kwam omdat het Vaticaan de dialoog met deze schismatieke stroming trachtte te herstellen.
  20. (de) Papst rehabilitiert fundamentalistische Bischöfe, www.nzz.ch
  21. Kasper hekelt 'onacceptabele' en 'domme' Holocaust-ontkenning, www.katholieknederland.nl
  22. (de) Katholischer Holocaust-Leugner Bischöfe gehen auf Distanz, www.sueddeutsche.de
  23. Bisschoppen: uitspraken Williamson idioot, De Telegraaf
  24. (it) Udienza Generale Aula Paolo VI Mercoledì, 28 gennaio 2009, www.vatican.va
  25. Zie bijvoorbeeld:(en) Adress by the Holy Father. Visit to the Auschwitz Camp, www.vatican.va en Benedictus XVI herdenkt Kristallnacht, www.katholieknederland.nl
  26. Bertone: paus geschokt door negationisme Williamson, www.katholieknederland.nl
  27. Vaticaan: Williamson moet uitspraken intrekken, www.katholieknederland.nl
  28. idem
  29. (en) Address of His Holiness Benedict XVI to members of the delegation of The "Conference of Presidents of major American Jewish Organizations"
  30. (en) Letter concerning the remission of the excommunication of the four Bishops consecrated by Archbishop Lefebvre
  31. (en) Brief aan de bisschoppen van de Katholieke Kerk over de pastorale zorg voor homoseksueel geaarde personen, Vaticaan, 1 oktober 1986.
  32. (en) Overwegingen bij voorstellen om een wettelijke erkenning te verlenen aan verbintenissen tussen homoseksueel geaarde personen, Vaticaan, 3 juni 2003.
  33. Paus noemt homohuwelijk aanval op de schepping
  34. Ad exsequendam - De delictis gravioribus
  35. Gino Case Reveals Vatican Corruption
  36. Adress of His Holiness Benedict XVI to the Bishops of Ireland on their Ad Limina Visit
  37. Comunicato: Incontro del Santo Padre con rappresentanti della Conferenza Episcopale Irlandese e Capi Dicastero della Curia Romana
  38. Rinuncia del vescovo di Limerick (Irlanda)
  39. Timesonline.co.uk
  40. Cathedral of the Most Precious Blood of Our Lord Jesus Christ City of Westminster Saturday, 18 September 2010 - Homily of His Holiness Benedict XVI
  41. Aan de seminaristen
  42. Pope Benedict XVI Against Foie Gras Cruelty
  43. Cat Lovers Appreciate Soul Mate in Vatican - New York Times
  44. Chers frères Evêques, je partage votre profonde préoccupation pour les ravages causés par le virus du SIDA et par les maladies qui y sont liées. Je prie en particulier pour les veuves, pour les orphelins, pour les jeunes mères et pour les personnes dont la vie a été détruite par cette cruelle épidémie. Je vous exhorte à poursuivre vos efforts pour combattre ce virus qui non seulement est meurtrier, mais menace sérieusement la stabilité économique et sociale du continent. L'Eglise catholique a toujours été en première ligne dans la prévention et dans le soin de cette maladie. L'enseignement traditionnel de l'Eglise a démontré être la seule façon intrinsèquement sûre pour prévenir la diffusion du SIDA. C'est pourquoi "l'affection, la joie, le bonheur et la paix apportés par le mariage chrétien et la fidélité, ainsi que la sécurité que donne la chasteté, doivent être continuellement présentés aux fidèles, spécialement aux jeunes" (Ecclesia in Africa, n. 116), Toespraak voor de Afrikaanse bisschoppen van Zuid-Afrika, Botswana, Swaziland, Namibië en Lesotho, 10 juni 2005.
  45. (it) Intervista concessa da Benedetto XVI ai giornalisti durante il volo verso l'Africa
  46. (en) Pope Condom Comments Draw Criticism
  47. (en) Pope claims condoms could make African Aids crisis worse
  48. (en) Redemption for the Pope?, The Lancet, Vol 373, Issue 9669, page 1054, 28 maart 2009.
  49. (en) Pope ' distorting condom science ' , BBC News, 27 maart 2009.
  50. (en) The Pope May Be Right, The Washington Post, 29 maart 2009.
  51. Paus laat condooms soms toe
  52. Paus aanvaardt uitgestoken hand van Ahmadinejad
  53. Vrouw duwt paus Benedictus tegen de grond
  54. (it) Comunicato del Direttore della Sala Stampa della Santa Sede, Rev. Do Padre Federico Lombardi, S.I.
  55. Verdachten van complot tegen paus vri
  56. Verleihung der Ehrenbürgerschaft von Mariazell für den Heiligen Vater
  57. a b Benedictus in mei ook naar Jordanië
  58. (en) Patriarch Confirms Papal Visit to Holy Land
  59. (en) Olmert Confirms Papal Visit to Israel
  60. (it) Viaggio Apostolico di Sua Santità Benedetto XVI nella Republcica Ceca
  61. Benedict XVI in Malta
  62. Viaggio Apostolico di Sua Santità Benedetto XVI in Portogallo nel 10° anniversario della Beatificaxionr di Giacinta e Francesco, pastorelli di Fátima (11 - 14 Maggio 2010)
  63. Viaggio Apostolico a Cipro (4-6 giugno 2010)
  64. Pope Benedict XVI in the United Kingdom (Official Papal Visit Website)
  65. Incontro del Santo Padre Benedetto XVI con i giornalisti durante ik volo verso il Regno Unito (16 Settembre 2010)
  66. Viaggio Apostolico di Sua Santità Benedetto XVI a Santiago de Compostela e Barcelona (6 - 7 Novembre 2010)
  67. Viaggio Apostolico di Sua Santità Benedetto XVI in Croazia in occasione della Giornata Nazionale delle Famgilie Cattoliche Croate (4 - 5 Giugno 2011)
  68. Paus Benedictus verdedigt Christelijke waarden in San Marino
  69. Pope to visit Lebanon in September
  70. Paus Benedictus treedt af op 28 februari, deredactie.be, 11 februari 2013
  71. Ook Celestinus geen paus tot dood, nos.nl, 11 februari 2013
  72. NOS.nl, 11 mrt 2013 - De meest gekuste ring ter wereld
  73. http://www.rkk.nl/actualiteit/2013/detail_objectID755391_FJaar2013.html
  74. NOS.nl, 25 augustus 2013 - God niet achter aftreden Benedictus

Externe links[bewerken]

Voorganger:
Johannes Paulus II
Paus
2005–2013
Opvolger:
Franciscus
Voorganger:
Bernardin Gantin
Deken van het College van Kardinalen
30 november 2002 – 19 april 2005
Opvolger:
Angelo Sodano
Voorganger:
Julius kardinaal Döpfner
Aartsbisschop van München-Freising
1977–1981
Opvolger:
Friedrich kardinaal Wetter
Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Paus Benedictus XVI.
Wikisource Meer bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Author:Pope Benedict XVI op de Engelstalige versie van Wikisource.

Petrus · Linus · Anacletus I · Clemens I · Evaristus · Alexander I · Sixtus I · Telesforus · Hyginus · Pius I · Anicetus · Soter · Eleuterus · Victor I · Zefyrinus · Calixtus I · Urbanus I · Pontianus · Anterus · Fabianus · Cornelius · Lucius I · Stefanus I · Sixtus II · Dionysius · Felix I · Eutychianus · Cajus · Marcellinus · Marcellus I · Eusebius · Miltiades · Silvester I · Marcus · Julius I · Liberius · Damasus I · Siricius · Anastasius I · Innocentius I · Zosimus · Bonifatius I · Celestinus I · Sixtus III · Leo I · Hilarius · Simplicius · Felix II (III) · Gelasius I · Anastasius II · Symmachus · Hormisdas · Johannes I · Felix III (IV) · Bonifatius II · Johannes II · Agapitus I · Silverius · Vigilius · Pelagius I · Johannes III · Benedictus I · Pelagius II · Gregorius I · Sabinianus · Bonifatius III · Bonifatius IV · Adeodatus I · Bonifatius V · Honorius I · Severinus · Johannes IV · Theodorus I · Martinus I · Eugenius I · Vitalianus · Adeodatus II · Donus · Agatho · Leo II · Benedictus II · Johannes V · Conon · Sergius I · Johannes VI · Johannes VII · Sisinnius · Constantinus I · Gregorius II · Gregorius III · Zacharias · Stefanus II (III) · Paulus I · Stefanus III (IV) · Adrianus I · Leo III · Stefanus IV (V) · Paschalis I · Eugenius II · Valentinus · Gregorius IV · Sergius II · Leo IV · Benedictus III · Nicolaas I · Adrianus II · Johannes VIII · Marinus I · Adrianus III · Stefanus V (VI) · Formosus · Bonifatius VI · Stefanus VI (VII) · Romanus · Theodorus II · Johannes IX · Benedictus IV · Leo V · Sergius III · Anastasius III · Lando · Johannes X · Leo VI · Stefanus VII (VIII) · Johannes XI · Leo VII · Stefanus VIII (IX) · Marinus II · Agapitus II · Johannes XII · Leo VIII · Benedictus V · Johannes XIII · Benedictus VI · Benedictus VII · Johannes XIV · Johannes XV · Gregorius V · Silvester II · Johannes XVII · Johannes XVIII · Sergius IV · Benedictus VIII · Johannes XIX · Benedictus IX · Silvester III · Benedictus IX · Gregorius VI · Clemens II · Benedictus IX · Damasus II · Leo IX · Victor II · Stefanus IX (X) · Nicolaas II · Alexander II · Gregorius VII · Victor III · Urbanus II · Paschalis II · Gelasius II · Calixtus II · Honorius II · Innocentius II · Celestinus II · Lucius II · Eugenius III · Anastasius IV · Adrianus IV · Alexander III · Lucius III · Urbanus III · Gregorius VIII · Clemens III · Celestinus III · Innocentius III · Honorius III · Gregorius IX · Celestinus IV · Innocentius IV · Alexander IV · Urbanus IV · Clemens IV · Gregorius X · Innocentius V · Adrianus V · Johannes XXI · Nicolaas III · Martinus IV · Honorius IV · Nicolaas IV · Celestinus V · Bonifatius VIII · Benedictus XI · Clemens V · Johannes XXII · Benedictus XII · Clemens VI · Innocentius VI · Urbanus V · Gregorius XI · Urbanus VI · Bonifatius IX · Innocentius VII · Gregorius XII · Martinus V · Eugenius IV · Nicolaas V · Calixtus III · Pius II · Paulus II · Sixtus IV · Innocentius VIII · Alexander VI · Pius III · Julius II · Leo X · Adrianus VI · Clemens VII · Paulus III · Julius III · Marcellus II · Paulus IV · Pius IV · Pius V · Gregorius XIII · Sixtus V · Urbanus VII · Gregorius XIV · Innocentius IX · Clemens VIII · Leo XI · Paulus V · Gregorius XV · Urbanus VIII · Innocentius X · Alexander VII · Clemens IX · Clemens X · Innocentius XI · Alexander VIII · Innocentius XII · Clemens XI · Innocentius XIII · Benedictus XIII · Clemens XII · Benedictus XIV · Clemens XIII · Clemens XIV · Pius VI · Pius VII · Leo XII · Pius VIII · Gregorius XVI · Pius IX · Leo XIII · Pius X · Benedictus XV · Pius XI · Pius XII · Johannes XXIII · Paulus VI · Johannes Paulus I · Johannes Paulus II · Benedictus XVI · Franciscus
Tegenpausen:
Hippolytus · Novatianus · Felix II · Ursinus · Eulalius · Laurentius · Dioscurus · Eugenius I · Theodorus II · Paschalis I · Constantinus II · Filippus · Johannes VIII · Anastasius III · Sergius III · Christoforus · Bonifatius VII · Johannes XVI · Gregorius VI · Benedictus X · Honorius II · Clemens III · Theodoricus · Albertus · Silvester IV · Gregorius VIII · Celestinus II · Anacletus II · Victor IV (Gregorius) · Victor IV (Octavianus) · Paschalis III · Calixtus III · Innocentius III · Nicolaas V · Clemens VII · Benedictus XIII · Alexander V · Johannes XXIII · Clemens VIII · Benedictus XIV · Felix V