Paus Silvester II

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Silvester II
Gerbert d'Aurillac
ca. 9501003
Silvester II.JPG
Paus
Periode 999 - 1003
Voorganger Gregorius V
Opvolger Johannes XVII
Lijst van pausen
Portaal  Portaalicoon   Christendom
Gerbert als scholaster in Reims, een miniatuur uit circa 1300

Silvester II, geboren als Gerbert van Aurillac (Saint-Simon (Cantal), Auvergne, ca. 946Rome, 12 mei 1003) was paus van 999 tot zijn dood in 1003. Hij was een geleerde en introduceerde veel kennis in Europa, zoals Arabische cijfers en astronomie. Hij was de eerste Franse paus.

Leven[bewerken]

Gerbert werd geboren in Auvergne in Frankrijk. Rond 963 ging hij het klooster van Sint-Geraldus van Aurillac in. In 967 bezocht graaf Borrel II van Barcelona het klooster, en de abt vroeg hem om Gerbert met hem mee te nemen, zodat hij in Spanje wiskunde kon studeren. De jaren daarop studeerde Gerbert in de door christenen gedomineerde stad Barcelona en mogelijk ook in de islamitische steden Córdoba en Sevilla, waar in die periode onder kalief Al-Hakam II de wetenschappen op hoog niveau werden beoefend. De bibliotheek van de wereldstad Cordoba met zijn 400.000 boeken was beroemd. Volgens zijn tegenstanders zou hij ook aan de Al-Karaouine universiteit van Fez hebben gestudeerd.

Keizerlijk leraar[bewerken]

In 969 maakte Borrel II een bedevaart naar Rome en nam Gerbert met hem mee. Gerbert ontmoette daar paus Johannes XIII en keizer Otto I. De paus haalde Otto over om Gerbert als privéleraar voor zijn jonge zoon, de toekomstige keizer Otto II, in te huren. Een aantal jaren later gaf Otto Gerbert de opdracht om aan de kathedraalschool van Reims te studeren. Hij werd daar spoedig tot leraar benoemd door Adalbero, de aartsbisschop van Reims.

Toen Otto II in 983 keizer werd van het Heilige Roomse Rijk, benoemde hij Gerbert tot abt van het klooster van Bobbio en benoemde hem ook als leider van het district.

Na de dood van Otto II in 984 raakte Gerbert betrokken bij de politiek van zijn tijd. In 985 deed hij, met de steun van zijn aartsbisschop, mee aan de poging van Frankrijk om het Lotharingen van keizer Otto III in te nemen. Hugo Capet werd koning van Frankrijk.

Bisschop Adalbero van Reims stierf in 988. Gerbert leek de vanzelfsprekende kandidaat voor zijn opvolging, maar Hugo Capet benoemde Arnulf, een buitenechtelijke zoon. Arnulf werd in 991 veroordeeld voor vermeend verraad tegen de koning, en Gerbert werd zijn opvolger. Er was veel verzet tegen deze benoeming, zozeer dat paus Johannes XV een afgezant stuurde om Gerbert te schorsen. Gerbert weerstreefde, maar in 995 werd besloten dat Arnulfs afzetting onterecht was geweest.

Paus[bewerken]

Gerbert werd nu de leraar van Otto III. Paus Gregorius V, Otto's neef, benoemde hem tot aartsbisschop van Ravenna in 998. Met steun van de keizer werd Gerbert in 999 tot paus verkozen als opvolger van Gregorius. Gerbert nam de naam Silvester II aan (naar paus Silvester I, de adviseur van Constantijn de Grote). Spoedig nadat hij was verkozen bevestigde Gerbert de positie van zijn vroegere rivaal Arnulf als aartsbisschop van Reims.

In 1001 vond er een Romeinse volksopstand plaats tegen de keizer, waardoor Otto en Gerbert gedwongen werden om naar Ravenna te vluchten. Otto deed twee onsuccesvolle pogingen om controle over de stad te herwinnen, en stierf tijdens een derde poging in 1002. Gerbert keerde spoedig terug naar Rome, hoewel de rebellerende edelen aan de macht bleven. Hij stierf kort daarop en ligt begraven in de Sint-Jan van Lateranen.

Werk[bewerken]

Van Gerbert wordt wel gezegd dat hij als geleerde zijn tijd ver vooruit was. Hij schreef een reeks boeken over het onderwijs, waarin hij het quadrivium, de vier wetenschappen rekenkunde (arithmetica), meetkunde (geometria), muziek (musica) en astronomie (astronomia), meer nadruk gaf in de zeven vrije kunsten.

In Reims construeerde hij een hydraulisch orgel dat alle vroegere (waarin handmatig lucht moest worden gepompt) overtrof. Gerbert herintroduceerde de abacus vanuit de islamitische wereld, waarmee hij berekeningen kon maken die te moeilijk waren voor mensen die in termen van de Romeinse cijfers denken. In een brief uit 984 vroeg hij Lupitus van Barcelona om een vertaling van een Arabische astronomische verhandeling. Gerbert is mogelijk de auteur van een beschrijving van de astrolabe die door Hermannus Contractus pas bijna 50 later jaar werd uitgegeven. Ook de uitvinding van de mechanische klok wordt aan hem toegeschreven.

Als paus trof hij energieke maatregelen tegen de wijdverspreide simonie- en concubinaatpraktijken onder de geestelijkheid. Hij schreef een dogmatische verhandeling over het lichaam en bloed van God, De corpore et sanguine Domini.

Gerbert als legende[bewerken]

Tekening van het verbond dat Silvester II met de duivel zou hebben gesloten (Codex Palatinus Germanicus 137, folio 216 verso, rond 1460)

Omdat Gerbert magische kunsten en astrologie gestudeerd had in Sevilla, zou hij volgens de legende een tovenaar zijn die een pact met de duivel had gesloten.

Er werd gezegd dat Gerbert in het bezit was van een boek dat in Spanje van een Arabische filosoof was gestolen. Gerbert werd volgens de legende achtervolgd door de bestolene, dat de dief via de sterren konden vinden. Gerbert was zich echter bewust van de achtervolging, en verborg het werk onder een houten brug, waar het voor de tovenaar onzichtbaar was.

Van Gerbert werd ook gezegd dat hij een bronzen hoofd gebeeldhouwd had, dat alle vragen met "ja" of "nee" kon beantwoorden. Er werd gezegd dat hij een verhouding had met een vrouwelijke demon genaamd Meridiana, met wier hulp hij erin slaagde de pauselijke troon te bestijgen.

De legenden over Gerbert als tovenaar hielden tot meer dan een eeuw na zijn dood aan. Er zijn andere pausen geweest die van hekserij werden verdacht. Zo werden in 1409 paus Johannes XXI en paus Benedictus XII door Gregorius XII gehoord over vermeende magische praktijken bij het Concilie van Pisa.

Bibliografie[bewerken]

Gerberts werken werden gepubliceerd in deel 139 van de Mignes Patrologia Latina.

Wiskundige werken[bewerken]

    • Libellus de numerorum divisione
    • De geometria
    • Epistola ad Adelbodum
    • De sphaerae constructione
    • Libellus de rationali et ratione uti
  • Kerkelijke werken
    • Sermo de informatione episcoporum
    • De corpore et sanguine Domini
    • Selecta e concil. Basol., Remens., Masom., etc.
  • Brieven
    • Epistolae ante summum pontificatum scriptae
      • 218 brieven, waaronder brieven aan de keizer, de paus en verschillende brieven
    • Epistolae et decreta pontificia
      • 15 brieven, gericht aan verschillende bisschoppen, waaronder Arnulf en abten, en een brief aan Stefanus I van Hongarije
      • Eén brief aan Otto II, waarvan het auteurschap wordt betwijfeld
    • Vijf korte gedichten

Overige werken[bewerken]

    • Acta concilii Remensis ad S. Basolum
    • Leonis legati epistola ad Hugonem et Robertum reges
Bronnen, noten en/of referenties

Petrus · Linus · Anacletus I · Clemens I · Evaristus · Alexander I · Sixtus I · Telesforus · Hyginus · Pius I · Anicetus · Soter · Eleuterus · Victor I · Zefyrinus · Calixtus I · Urbanus I · Pontianus · Anterus · Fabianus · Cornelius · Lucius I · Stefanus I · Sixtus II · Dionysius · Felix I · Eutychianus · Cajus · Marcellinus · Marcellus I · Eusebius · Miltiades · Silvester I · Marcus · Julius I · Liberius · Damasus I · Siricius · Anastasius I · Innocentius I · Zosimus · Bonifatius I · Celestinus I · Sixtus III · Leo I · Hilarius · Simplicius · Felix II (III) · Gelasius I · Anastasius II · Symmachus · Hormisdas · Johannes I · Felix III (IV) · Bonifatius II · Johannes II · Agapitus I · Silverius · Vigilius · Pelagius I · Johannes III · Benedictus I · Pelagius II · Gregorius I · Sabinianus · Bonifatius III · Bonifatius IV · Adeodatus I · Bonifatius V · Honorius I · Severinus · Johannes IV · Theodorus I · Martinus I · Eugenius I · Vitalianus · Adeodatus II · Donus · Agatho · Leo II · Benedictus II · Johannes V · Conon · Sergius I · Johannes VI · Johannes VII · Sisinnius · Constantinus I · Gregorius II · Gregorius III · Zacharias · Stefanus II (III) · Paulus I · Stefanus III (IV) · Adrianus I · Leo III · Stefanus IV (V) · Paschalis I · Eugenius II · Valentinus · Gregorius IV · Sergius II · Leo IV · Benedictus III · Nicolaas I · Adrianus II · Johannes VIII · Marinus I · Adrianus III · Stefanus V (VI) · Formosus · Bonifatius VI · Stefanus VI (VII) · Romanus · Theodorus II · Johannes IX · Benedictus IV · Leo V · Sergius III · Anastasius III · Lando · Johannes X · Leo VI · Stefanus VII (VIII) · Johannes XI · Leo VII · Stefanus VIII (IX) · Marinus II · Agapitus II · Johannes XII · Leo VIII · Benedictus V · Johannes XIII · Benedictus VI · Benedictus VII · Johannes XIV · Johannes XV · Gregorius V · Silvester II · Johannes XVII · Johannes XVIII · Sergius IV · Benedictus VIII · Johannes XIX · Benedictus IX · Silvester III · Benedictus IX · Gregorius VI · Clemens II · Benedictus IX · Damasus II · Leo IX · Victor II · Stefanus IX (X) · Nicolaas II · Alexander II · Gregorius VII · Victor III · Urbanus II · Paschalis II · Gelasius II · Calixtus II · Honorius II · Innocentius II · Celestinus II · Lucius II · Eugenius III · Anastasius IV · Adrianus IV · Alexander III · Lucius III · Urbanus III · Gregorius VIII · Clemens III · Celestinus III · Innocentius III · Honorius III · Gregorius IX · Celestinus IV · Innocentius IV · Alexander IV · Urbanus IV · Clemens IV · Gregorius X · Innocentius V · Adrianus V · Johannes XXI · Nicolaas III · Martinus IV · Honorius IV · Nicolaas IV · Celestinus V · Bonifatius VIII · Benedictus XI · Clemens V · Johannes XXII · Benedictus XII · Clemens VI · Innocentius VI · Urbanus V · Gregorius XI · Urbanus VI · Bonifatius IX · Innocentius VII · Gregorius XII · Martinus V · Eugenius IV · Nicolaas V · Calixtus III · Pius II · Paulus II · Sixtus IV · Innocentius VIII · Alexander VI · Pius III · Julius II · Leo X · Adrianus VI · Clemens VII · Paulus III · Julius III · Marcellus II · Paulus IV · Pius IV · Pius V · Gregorius XIII · Sixtus V · Urbanus VII · Gregorius XIV · Innocentius IX · Clemens VIII · Leo XI · Paulus V · Gregorius XV · Urbanus VIII · Innocentius X · Alexander VII · Clemens IX · Clemens X · Innocentius XI · Alexander VIII · Innocentius XII · Clemens XI · Innocentius XIII · Benedictus XIII · Clemens XII · Benedictus XIV · Clemens XIII · Clemens XIV · Pius VI · Pius VII · Leo XII · Pius VIII · Gregorius XVI · Pius IX · Leo XIII · Pius X · Benedictus XV · Pius XI · Pius XII · Johannes XXIII · Paulus VI · Johannes Paulus I · Johannes Paulus II · Benedictus XVI · Franciscus
Tegenpausen:
Hippolytus · Novatianus · Felix II · Ursinus · Eulalius · Laurentius · Dioscurus · Eugenius I · Theodorus II · Paschalis I · Constantinus II · Filippus · Johannes VIII · Anastasius III · Sergius III · Christoforus · Bonifatius VII · Johannes XVI · Gregorius VI · Benedictus X · Honorius II · Clemens III · Theodoricus · Albertus · Silvester IV · Gregorius VIII · Celestinus II · Anacletus II · Victor IV (Gregorius) · Victor IV (Octavianus) · Paschalis III · Calixtus III · Innocentius III · Nicolaas V · Clemens VII · Benedictus XIII · Alexander V · Johannes XXIII · Clemens VIII · Benedictus XIV · Felix V