Paus Clemens V

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Clemens V

Bertrand de Gouth
1264 – 20 april 1314

Periode	1305-1314
Voorganger	Benedictus XI
Opvolger	Johannes XXII

Paus Clemens V (Villandraut, ca. 1264 - Roquemaure, 20 april 1314) werd geboren als Bertrand de Gouth in het Franse departement Gironde.

Bertrand de Gouth studeerde rechten in Orléans en Bologna. Voor hij in 1305 tot paus werd gekozen was hij aartsbisschop van Bordeaux geweest; op deze zetel had paus Bonifatius VIII hem in 1299 benoemd. Eerder, in 1294, was hij tot kardinaal-bisschop van Albano gecreëerd.

In 1311 hield Clemens V het concilie van Vienne. Hij ontpopte zich tot een paus die politiek de zijde van de Franse koning Filips IV (de Schone) koos. Toen de Franse koning de orde van de Tempeliers ketters noemde, werd dit onder druk van Filips door Clemens gesanctioneerd en schafte hij 'officieel' de orde op 22 maart 1312 af met de pauselijke bul Vox in Excelso en droeg hun bezittingen en landerijen over aan de orde van de Hospitaalridders met de bul Ad Providam van 2 mei 1312. In eerste instantie gaven de Tempelridders toe dat de praktijken waarvan men hen beschuldigde (homoseksualiteit en het aanbidden van de duivel) voorkwamen, maar later herriepen de ordeleden deze beschuldigingen. Dit zou uiteindelijk leiden tot de executie van Jacques de Molay en andere leden van de orde.

Op 18 maart 1314 liet Filips de Schone de grootmeester van de Tempeliersorde, Jacques de Molay, te Parijs verbranden. Volgens bepaalde bronnen zou Filips de inquisitie hebben misbruikt om de orde uit te roeien, en zo de enorme rijkdom van de Tempeliers toe te eigenen (deze methode van misbruik werd ook toegepast door Koning Karel de Vijfde in de 16e eeuw. Ook de Spaanse inquisitie werd misbruikt om politieke tegenstanders te vervolgen en uit te roeien. Daar bestaan nog steeds brieven van.) Het is niet met zekerheid te zeggen of De Molay tijdens zijn executie een soort vloek uitsprak over Clemens V en de koning Filips IV van Frankrijk, alhoewel er nogal wat boeken en geschriften zijn die daarover spreken. Volgens andere bronnen zou De Molay gezegd hebben dat Filips en Clemens binnen een jaar voor Gods Gerechtshof zouden verschijnen. Paus Clemens V overleed ruim een maand later. Koning Filips IV op 29 november, alhoewel Clemens de orde nooit veroordeelde en de schade voor de orde zoveel mogelijk probeerde te beperken.

[bewerk] Pas ontdekt document van Clemens V

Graf van Clemens V in het College van Uzeste.

700 jaar later duikt een document van de paus op. In deze brief betuigde Clemens de onschuld van de orde van de Tempeliers en moet dus kennelijk hebben geweten dat de beschuldigingen aan de Tempelridders vals waren. Door een buitengewone situatie was deze paus niet bij machte in te grijpen zonder zelf in conflict met Filips raken. Zou hij openlijk voor de Tempelridders hebben gekozen, dan zou hijzelf als een ketter worden veroordeeld. Door deze afschuwelijke patstelling konden de Tempelridders door Filips de Schone uiteindelijk worden opgerold. Logistiek gezien was de operatie van deze oprolling door Filips een meesterstuk. Veel documenten uit die tijd zijn nog bewaard gebleven, waaronder de ondervraging van de laatste Grootmeester van de orde van de Tempelridders, Jacques de Molay.

Uit het ontdekte document uit het Vaticaans archief in 2001 valt af te lezen dat paus Clemens V al in 1314 de Tempelridders heeft vrijgesproken van godslastering. Twee jaar dus nadat hij de orde had opgeheven op grond van een door foltering verkregen bekentenis van grootmeester De Molay. Volgens Barbara Frale, die het document in 2001 ontdekte in het bovengenoemd archief, eindigt het document met een pauselijke absolutie voor de orde. Een afloop die nooit openbaar gemaakt is. Het wordt door kenners niet uitgesloten geacht dat de orde van de Tempeliers alsnog publiekelijk eerherstel krijgt voor het hun aangedane onrecht.

[bewerk] Tiara

Clemens is de paus die als eerste de tiara, de pauselijke drievoudige kroon droeg. Hij trok met zijn gevolg in 1309 naar Avignon en luidde de zogenaamde Babylonische ballingschap der pausen (1309-1376) in.

Dante Alighieri plaatst al zijn politieke tegenstanders en Clemens V in de hel in het eerste deel van De goddelijke komedie.

[bewerk] Clemens V als jurist

Clemens V bundelde zijn eigen decretalen samen met de constituties van het concilie van Vienne tot een eigen verzameling, de Clementinae Constitutiones. Door zijn plotselinge dood ging de officiële toezending aan de universiteiten van deze verzameling niet door. Zijn opvolger, paus Johannes XXII, zorgde ervoor dat dit in 1317 alsnog gebeurde. Vooral de decretaal "Saepe contingit" (Clem. 5.11.2) is van belang, omdat hierin minimumvereisten voor een naar canoniek recht correct proces werden vastgelegd.