1960-1969
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
De jaren 1960-1969 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 20e eeuw.
Gebeurtenissen en ontwikkelingen [bewerken]
- Welvaartsstaat
- De wederopbouw wordt afgesloten, al blijft de woningnood nog schrijnend. In Nederland komt een einde aan de geleide loonpolitiek, en de ene loongolf volgt op de andere. Geleidelijk aan doen koelkast, wasmachine, telefoon, televisie en auto hun intrede in de huishoudens en het straatbeeld.
- De Vrije zaterdag wordt ingevoerd. Door de toegenomen vrije tijd ontstaat een Doe-het-zelf-cultuur.
- De intrede van de televisie veroorzaakt een complete verandering in het interieur van de woonhuizen. De (eet)tafel met de lamp erboven verdwijnt als het centrale punt van de huiskamer. Nieuw centrum is het bankstel, waarvan alle componenten gericht staan op het middelpunt: het tv-toestel.
- Azië
- In het zuiden van Vietnam is een communistische guerrillagroep actief, in het Westen bekend als de Vietcong. De pro-westerse regering van Ngo Dinh Diem slaagt er niet in de guerilla onder controle te krijgen. De Amerikanen sturen 'militaire adviseurs' naar Zuid-Vietnam, en raken geleidelijk aan steeds meer betrokken in de oorlog. Uiteindelijk wordt in 1964 de Amerikaanse aanwezigheid op grote schaal opgevoerd, met zowel grondtroepen als grootschalige bombardementen op Noord-Vietnam. Ondanks steeds hardere militaire acties slagen Amerikanen en Zuid-Vietnamezen er niet in om de tegenstander echt terug te drijven.
- De Volksrepubliek China steunt politiek en militair Noord-Vietnam, maar is zelf vanaf 1966 in beslag genomen door de Culturele revolutie, een campagne van studenten en arbeiders tegen het partij-establishment. De regie berust bij de Grote Roerganger Mao, rond wie een persoonscultus ontstaat. Leiders die bij hem uit de gratie zijn verdwijnen in de gevangenis, zoals president Liu Shauqi.
- Afrika
- In hoog tempo worden de meeste overblijvende koloniën, vooral in Afrika, onafhankelijk. Met de onafhankelijkheid komen echter ook nieuwe problemen: veel landen worden al snel politiek instabiel en lokale leiders, legerleiders en zelfbenoemde "volksvertegenwoordigers" strijden om de macht. Het resultaat is meestal dat een dictatuur wordt gevestigd in de voormalige kolonie waarbij de potentiële rijkdommen van het land in de zakken verdwijnen van de dictator en zijn achterban.
- Op zoek naar een nieuwe identiteit na de koloniale periode wordt er geëxperimenteerd met diverse marxistische modellen waaronder ook communisme. De koude oorlog leidt tot rivaliteit tussen westerse en communistische landen om de gunst van Afrikaanse potentaatjes. Zo beginnen de Russen met de cconstructie van de Aswandam in 1960. De bouw verplicht duizenden mensen te verhuizen, en ook archeologische sites zoals Aboe Simbel moeten verplaatst worden. In 1970 is de dam gereed.
- In Congo (Leopoldville) probeert de provincie Katanga zich onafhankelijk te maken, en komt het tot een burgeroorlog.
- Wellicht nog bloediger is de Biafra-oorlog tussen Nigeria en de opstandige provincie Biafra (1967-1970).
- In de Unie van Zuid-Afrika leidt de invoering van de pasjeswetten tot onrust en verzet tegen de apartheid. Het Bloedbad van Sharpville roept internationaal veel protest op, en het land moet het Britse Gemenebest verlaten. Het Afrikaans Nationaal Congres wordt verboden, en zijn leiders Oliver Tambo en Nelson Mandela krijgen lange gevangenisstraffen.
- Amerika
- De Cubaanse Revolutie leidt tot spanningen tussen Oost en West die zelfs bijna tot een derde wereldoorlog voeren. De mislukte landing in de Varkensbaai door tegenstanders van Fidel Castro is feitelijk op touw gezet door de CIA, en president John F. Kennedy heeft er toestemming voor gegeven. De Russische regering bouwt op het eiland bases voor kernraketten. De Amerikaanse vloot neemt posities in om Russische schepen met raketten tegen te houden. De wereld slaakt een zucht van verlichting als de Russen de steven wenden en terugkeren naar hun land.
- Succes van de burgerrechtenbeweging in de Verenigde Staten. President Lyndon Johnson ondertekent in 1964 de 'Civil Rights Act'. Maar er groeit naast de vreedzame Burgerrechtenbeweging ook een militante stroming van zwarte jongeren: de Black Panther Party, die zich laat leiden door de visie van de vermoorde activist Malcolm X. Er zijn in de steden toenemende spanningen en botsingen tussen zwarten en de politie. En in de zuidelijke staten pleegt de racistische Ku Klux Klan aanslagen op zwarte burgers die gebruik willen maken van hun verworven burgerrechten. Uiteindelijk wordt in 1968 de leider van de burgerrechtenbeweging, Martin Luther King, in Memphis vermoord.
- In de Verenigde Staten ontstaat er weerstand tegen de oorlog in Vietnam. Sommigen, vooral jonge linkse mensen, achten de oorlog een foute inmenging in een binnenlands conflict. Hiertegenover stelt de gevestigde orde de dominotheorie: als Vietnam communistisch werd, zouden vervolgens een voor een ook de andere landen in de regio volgen. Daarnaast zijn er problemen wegens de vele doden die de oorlog eist, het schijnbare gebrek aan vooruitgang, en berichten van ernstige mensenrechtenschendingen (zoals het bloedbad van Mỹ Lai) door de Amerikanen en Zuid-Vietnamezen.
- President Lyndon Johnson haalt bij de eerste voorverkiezingen van 1968 zo weinig stemmen, dat hij zijn kandidatuur voor een tweede termijn intrekt. Na een rumoerige campagne, waarin Robert Kennedy wordt vermoord en studenten een varken kandidaat willen stellen op de Democratische Conventie, wordt de Republikein Richard Nixon gekozen. In plaats van de beloofde vrede brengt hij voorlopig echter een intensivering van de oorlog.
- België
- Sluiting van de steenkoolmijnen in de Borinage brengt grote werkloosheid in Henegouwen.
- De taalgrens wordt getrokken.
- Nederland
- De Jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog wordt eindelijk bespreekbaar gemaakt door Jacques Presser in het tweedelige standaardwerk Ondergang. Voor een breder publiek zingt Rika Jansen ook in 1965 het lied "Amsterdam huilt". In 1960 is het Anne Frankhuis opengegaan als museum.
- Introductie van de anticonceptiepil in 1962. Vooral in Rooms-Katholieke kring is geboortebeperking een omstreden begrip maar als in maart 1963 de bisschop van Den Bosch Mgr. Bekkers in het KRO-programma Brandpunt spreekt van "de gewetensvrijheid van katholieke echtparen", is "de pil" nationaal geaccepteerd.
- Suriname
- De Surinaamse politiek wordt gedomineerd door Jopie Pengel, die van 1963 tot 1969 premier is.
- Met de uitvoering van het Brokopondoplan krijgt Suriname elektriciteit uit waterkrachtcentrales om de aluminiumindustrie te voeden.
- Scheep- lucht- en ruimtevaart
- In de jaren zestig wordt het eerste satellietnavigatiesysteem ontwikkeld, Transit, een systeem van de Amerikaans marine, waarmee schepen wereldwijd, onafhankelijk van weersomstandigheden, hun plaats kunnen bepalen.
- De ruimterace tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie met als hoogtepunt de eerste maanlanding.
- In de burgerluchtvaart nemen straalvliegtuigen de intercontinentale verbindingen over: de Amerikaanse DC-8 en de Boeing 707, en de Franse Caravelle. Fokker ontwikkelt de F28 Fellowship, maar verreweg het meest verkochte vliegtuig ter wereld is in deze jaren de Fokker Friendship.
- Wetenschap en techniek
- Van 1960 tot 1963 vindt het Experiment van Milgram plaats. Getest wordt de bereidheid van proefpersonen om opdrachten uit te voeren ten koste van anderen. Ze blijken in meerderheid bereid om elektrische schokken toe te dienen aan personen die een opdracht niet goed uitvoeren.
- IC's worden ontwikkeld wat de rekenmachine binnen bereik van (vooralsnog rijke) particulieren brengt.
- De eerste harttransplantaties worden in Kaapstad uitgevoerd door Christiaan Barnard.
- Radio en televisie
- De eerste kleurentelevisie en hifi-radio.
- The Jerry Lewis Show en later ook Hollywood Palace worden uitgezonden.
- De commerciële zeezenders, Radio Veronica voorop, worden zeer populair. De Nederlandse omroepen proberen met Hilversum 3 de concurrentie aan te gaan, maar voorlopig tevergeefs. Het REM-eiland voor de kust bij Noordwijk wordt door de regering niet ongemoeid gelaten. De voorstanders van "vrije televisie" krijgen echter met een eigen legale omroep, de TROS, een voet tussen de deur in Hilversum en Bussum. En in plaats van commerciële omroep krijgt Nederland de STER.
- De televisieserie "De bezetting", gepresenteerd door Lou de Jong, maakt eindelijk de gebeurtenissen in het bezette Nederland bespreekbaar in de huiskamer. "De Ondergang" door Jacques Presser geeft velen voor het eerst inzicht in de wijze waarop een complete bevolkingsgroep was afgevoerd en omgebracht. De cineast Louis van Gasteren brengt in "Begrijpt u nu waarom ik huil?" (1969) Een lsd-sessie in beeld, gegeven door Prof. J. Bastiaans aan een concentratiekampslachtoffer.
- In de tweede helft van het decennium komt er in Nederland een tweede net. Met als gevolg dat het gezin moet kiezen: Nederland 1 of Nederland 2: de Rudi Carrell Show of een natuurfilm?
- Het satirische programma van de VARA, Zo is het toevallig ook nog eens een keer vergelijkt de beeldcultuur met een godsdienst. Dit leidt tot heftige reacties. Vooral Mies Bouwman, bekend van Open het Dorp, moet het ontgelden.
- Popmuziek
- In de eerste jaren zijn rustigere varianten van de rock-'n-roll toonaangevend, met name Cliff Richard & The Shadows en Helen Shapiro uit Engeland en Connie Francis en Wanda Jackson uit de VS.
- Folkmuziek word populair en met name het duo Simon & Garfunkel.
- De opkomst van de beatmuziek uit Engeland, met voorop The Beatles, The Yardbirds, de Rolling Stones, The Who en The Hollies.
- De protestzangers: Bob Dylan, Donovan, Joan Baez, Melanie en in Nederland Boudewijn de Groot.
- De bloei van de undergroundmuziek van The Doors, Steppenwolf, Led Zeppelin, The Velvet Underground, Pink Floyd, Frank Zappa en The Mothers of Invention
- Kunst
- Kenmerken van het postmodernisme in de beeldende kunst zijn: eclecticisme, kritiek op instituten, deconstructie, relativisme en massamedia. Voorbeelden van postmoderne beeldend kunstenaars zijn: Andy Warhol, Jeff Koons en Roy Lichtenstein popart, Joseph Beuys, Wolf Vostell, Yoko Ono, happening - fluxus, Nam June Paik, Bill Viola, videokunst.
- Op-Art, met bijvoorbeeld Victor Vasarely
- Stromingen in de film zijn de Nouvelle Vague in Frankrijk en de 'spaghettiwestern' van Sergio Leone.
- Een serie actiefilms met als held James Bond veroorzaakt een rage. Enkele titels zijn On Her Majesty's Secret Service, You Only Live Twice, From Russia with Love en Goldfinger. Deze rage werd in hetzelfde decennium ook geparodieerd, waaronder met de Matt Helm-reeks van Dean Martin en Casino Royale van David Niven en Peter Sellers.
- Andere populaire films uit de jaren 60 zijn onder meer The Nutty Professor, Viva Las Vegas, A Hard Day's Night en Bye Bye Birdie.
- Wim Sonneveld laat door Seth Gaaikema de Amerikaanse musical My Fair Lady vertalen en heeft er groot succes mee. Annie M.G. Schmidt weigert een vertaalopdracht en schrijft samen met componist Harry Bannink de musical Heerlijk duurt het langst, met in de hoofdrol Conny Stuart.
- Sociaal-economisch
- De armenzorg wordt hervormd tot sociale bijstand door de gemeentes. In België ontstaan daartoe de Openbare Centra voor Maatschappelijk Welzijn, in Nederland de Sociale Diensten.
- Jongeren komen in opstand tegen de starre verhoudingen in de maatschappij. In universiteitssteden vinden studentenrevoltes plaats, met bezetting van universiteitsgebouwen.
- Stakingen in Frankrijk, Mei 1968
- Snelle economische groei in het Westen; opkomst van Japan als economische grootmacht
- Sport
- De speelstijl Catenaccio wordt in het Italiaanse voetbal voor het eerst gebruikt door het Internazionale van coach Helenio Herrera, omstreeks 1963. Het is een combinatie van een verdediging van vier mandekkers in lijn ondersteund door een libero.
- Doorbraak van het langebaanschaatsen in Nederland. Henk van der Grift en Rudie Liebrechts worden opgevolgd door een duo dat de internationale toernooien jarenlang beheerst: Ard en Keesie. De Nederlandse Vikingschaatsen worden toonaangevend.
- Jongerencultuur
 Zie Provo en Flowerpower voor de hoofdartikelen over dit onderwerp. |
- Gezondheidszorg
- In 1968 breekt de Hongkonggriep uit die tot 1970 ongeveer 1 miljoen mensen het leven kost.
- De eerste harttransplantaties worden uitgevoerd in Kaapstad.
- Godsdienst
- Paus Johannes XXIII roept het Tweede Vaticaans Concilie bijeen, dat in de jaren 1962-1965 veel vernieuwingen doorvoert. De Heilige Mis zal voortaan worden opgedragen in de volkstaal in plaats van in het Latijn, en de priester zal daarbij met het gezicht naar het kerkvolk staan. Behoudende katholieken spreken van een Tweede beeldenstorm.
- De Rooms-Katholieke Kerk trekt de "leer van de collectieve schuld der Joden" in. Paus Paulus VI bezoekt de synagoge van Rome en de staat Israël. Het in 1960 opgerichte Secretariaat van de Eenheid komt onder leiding van kardinaal Willebrands tot een betere verstandhouding met de Wereldraad van Kerken en de Oosters Orthodoxe Kerk.
- Mode
- Toonaangevend in de haute couture en daarbuiten is Yves Saint Laurent. Zijn trapezejurk met de vrije taille uit 1958 verovert in de confectie na 1960 de markt. In 1966 introduceert hij de Mondriaanjurk en de "smoking voor vrouwen", in 1967 gevolgd door het broekpak.
- Nieuwigheden zijn de panty en de maillot.
- Vrouwen steken het haar hoog op, gebruiken haarlak en gaan zelfs pruiken dragen.
- De rokken worden nauwer en korter. Londen wordt The Swinging City, Carnaby Street wordt een modecentrum, en Twiggy in een minirok van André Courrèges of Mary Quant een stijlicoon.
- Jongens laten hun haar groeien en dragen spijkerpakken of ribfluwelen kleren.
- Innovatie
- Het nieuwe materiaal formica wordt vooral gebruikt voor tafelbladen die vaak en snel moeten worden gereinigd, zoals keukentafel en tafeltjes in cafetaria"s.
Belangrijke personen internationaal [bewerken]
Belangrijke personen in Nederland [bewerken]
| Jaren in het decennium 1960-1969 |
|---|
|
<< · 1960 · 1961 · 1962 · 1963 · 1964 · 1965 · 1966 · 1967 · 1968 · 1969 · >> |
| Decennia in de 20e eeuw |
|---|
|
<< · 1900-1909 · 1910-1919 · 1920-1929 · 1930-1939 · 1940-1949 · 1950-1959 · 1960-1969 · 1970-1979 · 1980-1989 · 1990-1999 · >> |
