VARA

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
VARA
VARA-logo sinds 2002
VARA-logo sinds 2002
Volledige naam Vereniging Arbeiders Radio Amateurs
Omroepvereniging VARA
Opgericht 1 november 1925
Voorzitter Martin Dijk
Leden 410.373 (1 juli 2014)[1]
Land Vlag van Nederland Nederland
Televisiezender(s) NPO 1, 2, 3, NPO Humor TV
Radiozender(s) NPO Radio 1, NPO Radio 2, NPO 3FM, NPO Radio 4, NPO Radio 6
Status A
Officiële website
Portaal  Portaalicoon   Media

De VARA is een progressieve radio- en televisie-omroep binnen het Nederlandse publieke bestel opgericht op 1 november 1925.

Geschiedenis[bewerken]

V.A.R.A. was oorspronkelijk een acroniem voor "Vereeniging van Arbeiders Radio Amateurs". Sinds 1957 heet de omroep echter Omroepvereniging VARA, en is het dus officieel geen afkorting meer. Initiatiefnemers tot de oprichting van de VARA waren de radioredacteur van Het Volk, Levinus van Looi en Ger Zwertbroek, chef bij De Arbeiderspers. Van Looi werd de eerste voorzitter van de VARA en Zwertbroek omroepsecretaris en propagandist. In de beginjaren zond de omroep slechts acht uur per week uit. Vanwege het betrekkelijke amateurisme in die tijd kreeg zij met name van de AVRO-aanhang de bijnaam "Van Armoe Rammelt Alles".[2][3] De V.A.R.A. gaf bouwpakketten uit waarmee de leden zelf een eenvoudig radiotoestel in elkaar konden zetten, de Varadyne[4].

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte de VARA onder leiding van voorzitter Arend de Vries mee met de bezetters. Hij deed dat na een oproep van NSB-voorman Meinoud Rost van Tonningen. Een radiorede op 24 juli 1940, waarin De Vries de opstelling van de VARA verklaarde, leidde tot uitgebreide protesten en duizenden opzeggingen. De verenigingsraad keurde het plan om door te werken echter eenstemmig goed. Alleen bestuurslid J.B. Broeksz wilde hier niet aan meewerken en ging met onbetaald verlof. Socialistisch voorman en SDAP-voorzitter Koos Vorrink noemde de stap zelfs 'verraad'. De openlijk antinazistische publicist J.H. Scheps veroordeelde de stap in zijn brochures eveneens uitdrukkelijk.

De VARA had een relatief groot aantal Joodse medewerkers en bestuursleden, zoals Meyer Sluyser (die op 15 mei 1940 naar Engeland kon vluchten) en artiesten als Johnny en Jones, die vaak een prominente rol in de programmering hadden (deze laatste twee ontkwamen niet aan vernietiging).

Al vanaf de Duitse inval op 10 mei 1940 verloor de VARA in hoog tempo leden: volgens De Jong in zijn 'Koninkrijk' raakte de omroep in één maand 50.000 van haar 150.000 leden kwijt. Na De Vries' rede daalde het aantal eind augustus tot 65.000. Eind 1940 resteerden er nog 40.000 leden.[5] In maart 1941 moest de VARA, net als de andere omroepen, al haar activiteiten overdragen aan de gelijkgeschakelde Rijksradio.

Dick Verkijk beschreef de geschiedenis van de VARA in oorlogstijd uitgebreid in zijn boek 'Radio Hilversum'. Loe de Jong gebruikte hier delen uit voor zijn werk "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog". Ook in de in 2009 in opdracht van de VARA geschreven "biografie van een omroep" door Huub Wijfjes wordt een hoofdstuk "Door een zee van bloed en tranen" gewijd aan deze episode.

Verzuiling[bewerken]

Tijdens de verzuiling was het de omroep van de socialistische/sociaaldemocratische zuil, en onderhield de VARA nauwe banden met de SDAP en later met de Partij van de Arbeid en met de vakbeweging (de NVV en later de FNV). Bekende partijcoryfeeën als Jaap Burger, André Kloos en Marcel van Dam zijn jarenlang voorzitter geweest van de VARA. In het programma In de Rooie Haan werd vaak openlijk partij gekozen voor de sociaaldemocraten. Tot 1980 waren de PvdA en de FNV vertegenwoordigd in het bestuur van de VARA. Sinds die tijd bestaat er geen formele band meer tussen enerzijds de VARA en anderzijds de PvdA en de FNV.

Recente geschiedenis[bewerken]

Onder het voorzitterschap van Marcel van Dam (1986-1995) verzakelijkte de VARA. Van Dam begon met drastische bezuinigingen, waardoor veel medewerkers van de radioafdeling en de ondersteunende diensten hun baan verloren. Nieuwe televisiemedewerkers gingen werken op tijdelijke contracten. Een select aantal presentatoren moest de VARA een "herkenbaar gezicht" geven. Een aantal jaren was dit beleid succesvol; het werd dan ook voortgezet door Van Dams opvolger Vera Keur. Die deed in 2000 een onderzoek naar een toekomst als "private omroep", wat onhaalbaar bleek.

Samen met de VPRO en de NPS heeft de VARA de afgelopen jaren geprobeerd het "thuisnet" NPO 3 gestalte te geven. De VARA verzette zich aanvankelijk heftig tegen pogingen van de Raad van Bestuur van de Publieke Omroep om de programma's anders over de drie netten te verdelen; bij de totstandkoming van het nieuwe schema in april 2006 kon de omroep echter zeer tevreden zijn over de hem toebedeelde zendtijd.

In mei 2011 hebben VARA en BNN te kennen gegeven het voornemen te hebben om onder voorwaarden te willen fuseren in het kader van de voorgenomen reorganisatie van het omroepbestel in 2016.[6] Op 1 januari 2014 was deze fusie een feit.

Televisie[bewerken]

Programma's[bewerken]

Huidige programma's[bewerken]

De VARA zendt haar televisieprogramma's uit verdeeld over de drie publieke netten. Bekende televisieprogramma's:

Aangekochte series[bewerken]

Vroegere programma's[bewerken]

Omroepers/omroepsters[bewerken]

op chronologische volgorde

Online[bewerken]

Televisiepresentatoren en -presentatrices[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van presentatoren van de VARA voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Televizierring[bewerken]

In de historie van de Gouden Televizier-Ring, de jaarlijkse prijs voor het beste televisieprogramma, vielen er tien VARA-programma's deze prestigieuze prijs ten deel, een record:

Radio[bewerken]

Bekende huidige radioprogramma's[bewerken]

Bekende voormalige radioprogramma's[bewerken]

Hoorspelen[bewerken]

De VARA zond vroeger ook hoorspelen uit, onder andere:

Andere hoorspelen zijn te vinden op de lijst van Nederlandse hoorspelen

Voorzitters[bewerken]

Voorzitters van de VARA in de periode 1925 tot heden waren:[7]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Commissariaat voor de Media: [1]
  2. Wijfjes, Huub, Het radiotijdperk, 1919-1960
  3. Merwe, Jaap van de (1983) Gerrit Jan Zwertbroek, de paria van de VARA - bijvoegsel Vrij Nederland nr. 15, 16 april 1983
  4. De VARAdyne op Vintage Radio
  5. Wijfjes noemt de volgende ledenaantallen in 1940 : 6 januari - 109.351; 4 mei - 133.351; 1 juni - 85.100; 3 augustus - 69.386; 31 augustus - 64.870; 28 september - 61.557; 26 oktober - 57.168; 2 november - 54.098; 9 november - 51.573 en december - 40.000 (bron: Wijfjes, H. "Vara, biografie van een omroep", blz. 128, Amsterdam, 2009)
  6. Bron: Brief raad van bestuur Nederlandse Publieke Omroep
  7. Bron: 60 jaar onder leiding van 9 heren in Jaarverslag VARA 1985